[Đề xuất Kỷ lục Việt Nam] Đồng hồ Thái Dương – Đồng hồ đá duy nhất ở Việt Nam

17-11-2017

(Kỷ lục - VietKings) Đồng hồ đá là loại đồng hồ xem giờ bằng cách căn cứ vào ánh nắng mặt trời chiếu vào để nhận biết thời gian. Theo tài liệu thống kê, trên thế giới, hiện chỉ có hai chiếc đồng hồ thuộc dạng này và một trong hai chiếc đồng hồ đó hiện vẫn đang nằm tại tỉnh Bạc Liêu, Việt Nam.

Chiếc đồng hồ đá hay còn có tên gọi là "đồng hồ Thái Dương", "đồng hồ mặt trời" được một nhà khoa học người Việt Nam tự tay làm ra từ đầu thế kỷ XX. Đồng hồ đã có tuổi đời trên 100 năm.
Người xây đồng hồ đá là kỹ sư Lưu Văn Lang. Ông sinh ngày 05/06/1880, mất ngày 03/08/1969, được mọi người gọi là bác vật Lang, quê ở làng Tân Phú Đông, tỉnh Sa Đéc (nay là tỉnh Đồng Tháp). 
 

 

Theo tài liệu của Bảo tàng Bạc Liêu, ông Lang là con của thợ mộc Lê Văn Cứng, thuở nhỏ được gia đình cho học chữ nho, đến 10 tuổi học chữ Quốc ngữ và chữ Pháp. Thông minh, học giỏi nên Lang được cấp học bổng lên Sài Gòn học trường Tây Chasse loup Laubat.

Năm 17 tuổi cậu học trò này đậu tú tài 2 với số điểm cao và được học bổng sang Pháp học trường đào tạo kỹ sư lớn nhất nước Pháp thời bấy giờ là Đại học Ecole Centrale de Paris. Năm 1904, kỹ sư Lưu Văn Lang tốt nghiệp loại giỏi, xếp thứ 3 trong số 250 sinh viên của Ecole Centrale de Paris và là người Nam bộ đầu tiên tốt nghiệp kỹ sư tại Pháp nên được người dân Nam bộ gọi là nhà bác vật.

Về nước, Bác vật Lang làm việc tại Sở Công chánh Sài Gòn. Sau đó, ông được nhà cầm quyền cử sang Vân Nam (Trung Quốc) tham gia xây dựng tuyến đường xe lửa nối Trung Quốc với Đông Dương. Khi làm việc ở Sài Gòn, ông thường xuống Bạc Liêu theo dõi các công trình xây dựng. Với kiến thức rộng, thông thái, hiểu biết sâu về nhiều lĩnh vực khoa học nên bác vật Lang được Tỉnh trưởng Bạc Liêu thời đó khâm phục, đối đãi rất hậu hĩnh. Đáp lại tình cảm này, ông xây tặng chiếc đồng hồ đá trước dinh Tỉnh trưởng.
 

 

Chiếc đồng hồ đá được xây dựng năm 1913 bằng chất liệu gạch thẻ, hướng về phía Đông. Có chiều cao từ nền đất đến đỉnh là khoảng 1 m, ngang hơn 1,2 m. Trên bề mặt có 3 phần, phần giữa là khối hình chữ nhật nhô ra phía trước, hai bên là khối hình vuông cân đối với nhau được ốp bằng gạch tàu, có vạch số La Mã từ I-XII để thể hiện múi giờ; phía bên trái từ 6-12 giờ trưa và bên phải từ 12-17 giờ chiều. Khối hình chữ nhật nhô ra để giới hạn ánh sáng mặt trời chiếu trực tiếp vào các con số. Khi ánh nắng chiếu vào khối hình chữ nhật sẽ tạo ra hai vùng sáng - tối. Vạch phân cách vệt sáng - tối được xem như kim đồng hồ chỉ thời gian trong ngày.

 

 

Cách xem giờ của đồng hồ Thái Dương dựa vào bóng nắng. Sáng sớm, mặt trời vừa mọc thì "chiếc kim" rọi ngay số 7. Mặt trời dần cao đến độ nào thì "chiếc kim" rọi dần lên các con số chỉ giờ cao hơn, cho đến khi đứng bóng thì chỉ đúng số 12. Trời trở về chiều, bóng lại nghiêng theo đúng thứ tự thời khắc. Đến khi "chiếc kim" hạ dần tới bậc tam cấp thấp nhất thì mặt trời đã lặn.

 

 

Điểm đặc biệt ở chiếc đồng hồ này đó là không dùng bất kỳ loại máy móc nào, không dùng bất kỳ một thứ kim loại nào, chỉ được làm bằng gạch và xi-măng mà vẫn có thể nhìn vào đó để biết thời gian trong một ngày.

Tuy đã có tuổi đời trên 100 năm nhưng chiếc đồng hồ đá này vẫn hoạt động tốt, chỉ bị sai lệch khoảng cộng trừ 2 phút do ảnh hưởng của chu kỳ vòng quay trái đất. Hiện chiếc đồng hồ đá đang nằm trong khuôn viên Trung tâm Giáo dục thường xuyên tỉnh Bạc Liêu (trên đường 30/4 nối dài, phường 3, thị xã Bạc Liêu, tỉnh Bạc Liêu), được bảo tàng tỉnh tôn tạo, giữ gìn; trở thành là một trong những điểm tham quan du lịch đã được Công ty du lịch Bạc Liêu đưa vào khai thác vài năm gần đây.
 

Đồng hồ Thái Dương khi chưa được tôn tạo.

 
Thời gian gần đây, nhằm thực hiện Nghị quyết 02 của Tỉnh ủy về đẩy mạnh và phát triển du lịch, Thành phố Bạc Liêu đã có nhiều công trình góp phần vào việc phát triển chung của tỉnh như tạo lộng kiếng và xây hàng rào bảo vệ cho di tích đồng hồ đá Thái Dương. 
 

Có một hàng rào nhỏ xung quanh để bảo vệ đồng hồ.

 

Học sinh đến tham quan di tích đồng hồ đá của quê hương

 

Hướng dẫn viên du lịch giới thiệu về đồng hồ đá cho khách tham quan.

 

Hiện tại, đồng hồ đá không còn giá trị ứng dụng như khi mới ra đời vì thời nay đã có rất nhiều chiếc đồng hồ đeo tay nhỏ gọn hoặc chiếc điện thoại di động có chức năng báo giờ thông minh. Nhưng đồng hồ đá vẫn là một bảo vật vô giá về giá trị lịch sử, văn hóa, thể hiện tài năng - trí tuệ Việt Nam đáng ngưỡng mộ một thời.

Ngọc Châu - Kyluc.vn (Tổng hợp thông tin)

 

Bảo tàng Kỷ lục Việt Nam mobile
Pepsi
VQG Phong Nha
Tổ chức Kỷ lục Châu Á
THE FUTURE IS NOWI
Viện Top Thế giới
Tổ chức Kỷ lục Đông Dương
VINHOME
Tổ chức Kỷ lục Hoa Kỳ