[Đề xuất Kỷ lục Việt Nam] Làng làm dũa thủ công độc nhất Việt Nam

11-12-2017

(Kỷ lục – VietKings) Đây là ngôi làng duy nhất ở Việt Nam và cả thế giới chuyên sản xuất các con dũa, từ dũa cưa đến dũa móng tay.

Làng Đại Phu, xã An Đổ, huyện Bình Lục, tỉnh Hà Nam là một trong những làng nghề làm dũa sắt thủ công hiếm hoi còn sót lại ở Việt Nam, từng xuất khẩu số lượng dũa lớn nhất trên thế giới. 
 
 

 

Nghề dũa có ở làng Đại Phu cho đến giờ cũng ngót nghét đến gần trăm năm. Nghề được truyền lại từ cụ Vũ Khánh, một thợ mộc gốc làng Đại Phu sau thời gian làm ăn xa thấy thợ mộc người Nhật có con dũa để mài cưa, nhìn theo mẫu của họ, cụ Khánh về nhà tự mày mò để làm cho mình một con dũa giống như thế từ thanh sắt bỏ đi.
 
Lúc đầu, cụ Khánh chỉ nghĩ con dũa là một đồ dùng đơn giản, ít được sử dụng, nhưng càng ngày, cụ càng thấy nó rất cần thiết trong đời sống. Cho tới thời điểm đó ở Việt Nam vẫn chưa có ai làm ra sản phẩm này nên cụ về làng hô hào con cháu nghiên cứu nghề làm dũa. Ban đầu, tận dụng những thanh sắt bỏ đi, cụ Khánh làm ra những con dũa 3 cạnh thô sơ. Rồi sau khi b��t được các mối đặt hàng thì nghề làm dũa ở Đại Phu bắt đầu phát triển. Khi cả thế giới đang dùng loại dũa 3 cạnh mà thì cụ Khánh còn sáng chế ra những loại dũa dẹt, tròn, bán nguyệt… để bán ra thị trường.
 
Đã có một thời dũa ở làng Đại Phu xuất đi nhiều nước trên thế giới. Nhiều nước đã phải đặt mua để sử dụng vì chất lượng dũa của làng Đại Phu hơn hẳn chất lượng bên họ rất nhiều.
 
 

 

Theo đó, từ năm 1957, làng dũa nơi đây bắt đầu thịnh vượng và làm việc như một công xưởng khổng lồ với cả trăm hộ dân trong làng đều làm nghề dũa. Khi đó, Đại Phu đã hoàn toàn phục vụ công nghiệp, trong khi cả nước còn đang trung thành với nông nghiệp lúa nước. Ngoài việc xuất hàng đi các tỉnh thành trong nước, nhiều đầu mối thu mua nước ngoài cũng đặt hàng với Đại Phu. Cho tới năm 1981 thì dũa của làng Đại Phu đã có mặt tại nhiều nước Đông Âu như Ba Lan, Tiệp Khắc… Nơi đây thành lập những hợp tác xã khổng lồ với hàng trăm lao động làm việc liên tục nhưng vẫn không đủ hàng để xuất sang các nước bạn.
 
Tuy nhiên hiện nay, làng đã chuyển đổi mô hình thành tiểu thủ công nghiệp. Các hộ gia đình quay trở lại với việc làm thủ công tại nhà, chỉ có khoảng 10 hộ đứng ra thu mua và chuyển vào miền Nam cho một đầu mối khác để xuất đi nước ngoài.
 
 

 

Điểm đặc biệt của làng Đại Phu là không hề có một nhà máy hay công xưởng, cũng không có những sản phẩm đặc trưng bày la liệt từ cổng làng như nhiều làng nghề khác. "Xưởng" chế tạo dũa của người làng Đại Phu chỉ đơn giản là một gian bếp nhỏ gọn để nấu nướng giống như những vùng nông thôn khác, ở đó chỉ có 1-2 lò than nhỏ lửa đang hồng rực vừa để nấu nướng, vừa để tôi thép.
 
 

 

Nguyên liệu làm dũa có 2 nguồn: một là thép cây đặc chủng Y12A của Liên Xô (cũ), hai là các loại vòng bi đã hết hạn sử dụng. Dụng cụ để làm dũa khá đơn giản, gồm đe, búa, khuôn, dao băm, lò luyện, bễ rèn, đôi càng nạo (nay được thay bằng máy mài chạy điện), axít và xút để tẩy rửa. Nghề làm rũa ở đây đã đi vào chuyên môn hoá, theo 6 khâu cơ bản: tạo phôi, tạo mặt phẳng, tạo răng, tôi luyện, kiểm hoá và đóng gói.
 
 

 

Đầu tiên là dùng lò rèn để xẻ nguyên liệu, tạo phôi bằng khuôn, tạo phôi xong phải mài mặt phẳng (trước đây phải dùng nạo để tạo mặt phẳng vừa lâu vừa tiêu tốn sức lao động, nay đã sử dụng máy mài tạo mặt phẳng), mài xong đến công đoạn băm răng dũa. Công đoạn này cũng làm thủ công. Bởi lẽ băm dũa bằng tay thì gai sắc và gợn hơn băm bằng máy. Khâu cuối cùng trong sản xuất dũa là tôi luyện tạo độ cứng của dũa. Những người thợ lành nghề hoàn toàn tôi luyện dũa bằng kinh nghiệm của mắt - nhìn dũa chuyển màu để biết tôi luyện thế nào cho dũa cứng đủ độ, không non quá mà cũng không già  quá. Bởi nếu non quá thì dũa kém chất lượng, mà già quá thì hay gãy. Mỗi gia đình làm dũa ở đây đều tự chuyên sâu vào một công đoạn sản xuất, nhờ vậy sản phẩm làm ra chất lượng tốt hơn.
 
 

 

Các sản phẩm dũa ở đây bao gồm: dũa tam giác, dũa bán nguyệt, dũa vuông, dũa tròn, dũa chữ nhật, dũa dẹt… với hàng trăm chủng loại từ cỡ 1mm đến 350mm. Những hộ làm dũa ở đây còn nhận làm dũa mỹ nghệ cho các công ty chuyên trạm khắc gỗ, kỹ nghệ vàng bạc. 
 
 

 

Gần 50 năm qua, nghề dũa làng Đại Phu đã từng bước tự khẳng định mình, tạo uy tín trên thị trường, tăng thu nhập cho người lao động, góp phần chuyển đổi cơ cấu kinh tế trong sự nghiệp công nghiệp hoá nông nghiệp, nông thôn.

Ngọc Châu - Kyluc.vn (Tổng hợp thông tin)

 

Bảo tàng Kỷ lục Việt Nam mobile
Pepsi
VQG Phong Nha
Bia hơi Hà Nội
Vietjetair
Công viên châu Á
Nissin
Làng sen Việt Nam
Tổ chức Kỷ lục Châu Á
THE FUTURE IS NOWI
Viện Top Thế giới
Tổ chức Kỷ lục Đông Dương
VINHOME
Tổ chức Kỷ lục Hoa Kỳ