Những bước thăng trầm của ngôi chùa cổ gần 300 tuổi giữa Sài Gòn

09-02-2017

(Kỷ lục) Trải qua gần 300 năm lịch sử, trước sự bào mòn của thời gian, thời tiết, khí hậu cùng với sự tàn phá của chiến tranh, Trường Thọ Tự vẫn "trơ gan cùng tuế nguyệt", lưu dấu một di tích cổ của vùng Sài Gòn - Gia Định xưa. Tuy không nguy nga, đồ sộ, hoàng tráng như nhiều ngôi chùa khác nhưng, nhắc đến sự hình thành và phát triển của Sài Gòn – TP Hồ Chí Minh - 300 năm, thì không thể không kể đến.

Chùa cổ từ 200 đến 300 tuổi ở thành phố Hồ Chí Minh không nhiều. Trong số đó phải kể đến chùa Giác Lâm, Giác Viên, Phụng Sơn (chùa Gò), Sùng Đức… Ngôi chùa chúng tôi muốn đề cập ở đây có tên là Sắc Tứ Trường Thọ, hiện tọa lạc tại số 791 đường Phan Văn Trị (số cũ 53/524), quận Gò Vấp, Thành phố Hồ Chí Minh. Chùa không hoàng tráng, bề thế như những ngôi chùa khác nhưng ẩn chứa bên trong những Tàng thư, Cổ vật và Sắc phong từ thời đất Sài Gòn – Gia Định mới thành lập (1698)…

Ngôi chùa ấy trước đây có nhiều tên: Vĩnh Trường, Sắc Tứ Pháp Vũ tự, Pháp Vũ và hiện nay mang tên “Sắc Tứ Trường Thọ” là tên Sắc t�� của vua Tự Đức (triều Nguyễn) ban tặng.  

 



Sắc Tứ Trường Thọ hay chùa Trường thọ là ngôi chùa cổ thuộc Thiền phái Lâm Tế. Chùa Sắc Tứ Trường Thọ hiện chưa rõ người tạo lập và năm xây dựng, chỉ phỏng đoán là lập vào đầu thế kỷ 18 (khoảng năm 1720). Đây là Ngôi chùa có tuổi thọ gần 300 năm cùng với sự hình thành đất Sài Gòn - Gia Định xưa (năm 1698).

Ban đầu, chùa ở thôn Hòa Mỹ (nay là vùng Đa Kao – Thị Nghè), thuộc tổng Bình Trị, huyện Bình Dương, phủ Tân Bình, Gia Định thành. Sách Đại Nam nhất thống chí viết: “Chùa Pháp Vũ ở thôn Hòa Mỹ không biết thuở trước ai lập. Năm Gia Long thứ bảy (1809), Hòa thượng Nguyễn Công Thắng trùng tu…”. Nhưng theo tư liệu hiện có tại chùa thì vị Cao tăng khai sơn chùa vào năm 1720 là ngài Đại Năng (1702 – 1800), hiệu Cần Tu Lâm Tế Liễu Quán (đời thứ 37)

Năm 1859, quân Pháp đánh chiếm Gia Định, loạn lạc xảy ra, hoang tàn đổ nát nên chùa được dời về khu vực Chợ Cầu (nay thuộc quận 12). Tại đây, Nguyễn Ánh (vua Gia Long) trong thời gian bôn tẩu đã ghé lánh nạn tại chùa. Sau đó, chùa được dời về Gò Vấp ở vị trí hiện nay. Năm 1802, Gia Long lên ngôi vua đã ban “Sắc tứ Pháp Vũ” cho chùa để tỏ lòng biết ơn.

Kể từ khi thành lập cho đến nay, chùa lần lượt có tên là: Chùa Vĩnh  Trường (giai đoạn mới thành lập); Sắc Tứ Pháp Vũ tự, gọi tắt là chùa Pháp Vũ (giai đoạn vua Gia Long ban sắc tứ “Sắc Tứ Pháp Vũ” năm 1802) và Sắc Tứ Trường Thọ còn gọi là chùa Trường Thọ, (Sắc tứ được ban dưới triều vua Tự Đức thứ 22, khoảng năm 1870).


Biển Sắc tứ Trường Thọ tự được ban dưới triều vua Tự Đức
 


Chùa đã được trùng tu nhiều lần và lần gần đây nhất là năm 1994-1995. Diện mạo hiện nay là do đợt trùng tu vào cuối thế kỷ 19.

Trong chùa Sắc tứ Trường Thọ hiện còn giữ được nhiều di vật cổ có giá trị, được tạc, đúc từ thế kỷ thứ 18 như:

  • Hai tấm biển "sắc tứ" của vua Gia Long và vua Tự Đức đã ban cho chùa gồm: Sắc tứ Pháp Vũ (Gia Long – 1802) và Sắc tứ Trường Thọ (Tự Đức – 1870)

Biển Sắc tứ Pháp Vũ
 
  • Tượng Phật A Di Đà bằng gỗ mít (cao 1,8 m, không có bệ)
  • Bộ tượng Di Đà Tam Tôn (A Di Đà, Quán Thế âm, Đại Thế Chí) bằng gỗ (cao 0,9 m, ngang 0,5 m). Đây là 3 pho tượng cổ nhất ở chùa được chạm khắc vào đầu thế kỷ 18. 

 

 

  • Bộ tượng Thập Bát La Hán bằng đất nung phủ sơn (cao 0,62 m, đế cao 0,15m, ngang 0,43 m).

 

 

  • Bộ tượng Thập Điện Diêm Vương bằng gỗ mít (cao 0,67 m, ngang 0,33 m).

 

 

Đặc biệt, Chùa còn lưu giữ bảo vật Đại hồng chung (cao 1,10 m, đường kính 0,62 có khắc 2 hàng chữ Hán nổi: "嘉 定 城新 平 府 平 洋 縣 平 治 總 和 美 村永 祥 寺 檇 夆 (Gia Định thành, Tân Bình phủ, Bình Dương huyện, Bình Trị tổng, Hoà Mỹ thôn, Vĩnh Tường tự Tuy phong), và: "戊 辰 年 九 月 二 十六 日 (Mậu Thìn niên cửu nguyệt nhị thập lục nhật). Căn cứ vào những văn tự ghi trên chuông cho thấy Đại hồng chung được đúc vào những năm đầu thế kỷ 19 (khoảng 1808)

 

 

Năm 2000, chùa Sắc Tứ Trường Thọ đã được Nhà nước công nhận "Di tích lịch sử – văn hóa cấp Quốc gia”.

Những tháng cuối năm 2016, Công ty Cổ phần Xây dựng Sao Mai (TPHCM) do bà Phạm Thị Vân Kiều - Chủ tịch Hội đồng Quản trị và Phật tử Trần Đình Phước đã thành tâm cúng dường một Tháp Chuông bằng Gỗ lim 2 tầng, cao 7 mét do các nghệ nhân ở Huế thực hiện. Riêng quả chuông do đơn vị khác tài trợ.

Quả chuông có đường kính 1, 3 mét, trọng lượng 1, 5 tấn được đúc bằng đồng theo thiết kế “Chuông Độc bản” - trên đỉnh chuông có hoa văn, họa tiết Hoa sen như nguyên mẫu trên Biển sắc phong “Sắc Tứ Trường Thọ” của vua Tự Đức ban cho chùa năm 1870. Theo Đại đức Thích Trung Không – Phó trụ trì chùa thì: “Tạo tác biển và chuông trên Chuông Độc bản như vậy cũng là một câu chuyện thú vị về sự kế thừa những di tích, di sản cổ xưa với những hiện vật thời hiện đại”. Dự kiến, đến ngày 17 tháng 12 năm Bính Thân (15. 12. 2016)  sẽ khởi công đúc Chuông Độc bản và dựng Tháp chuông tại chùa.

Trải qua gần 300 năm lịch sử, trước sự bào mòn của thời gian, thời tiết, khí hậu cùng với sự tàn phá của chiến tranh, Trường Thọ Tự vẫn trơ gan cùng tuế nguyệt, vẫn giữ  vững, lưu dấu một di tích cổ của vùng Sài Gòn - Gia Định xưa. Tuy không nguy nga, đồ sộ, hoàng tráng như chùa khác nhưng, nhắc đến sự hình thành và phát triển của Sài Gòn – TP Hồ Chí Minh - 300 năm, thì không thể không kể đến chùa Sắc Tứ Trường Thọ - là di tích còn sống mãi với thời gian như tên gọi.

Đại diện Tổ chức Kỷ lục Việt Nam đến thăm Chùa vào những ngày cuối năm 2016, không khí tĩnh lặng, thâm u của cảnh chùa nơi đây khác hẳn với sự nhộn nhịp, xe cộ ngoài đường phố trong những ngày cận kề Tết dương lịch.

Đại đức Thích Huệ Quang - Trụ trì chùa cho biết: Khuôn viên chùa trước đây rất rộng, có hàng rào tre bao quanh. Khi làm đường cái, đất chùa bị cắt ngang ra thành hai khu vực và khuôn viên chùa càng ngày càng nhỏ dần vì có các hộ dân đến xây cất nhà, chiếm đất. Trong vườn chùa trước đây có hai ngôi Bảo tháp, bên trái là Tháp của Hòa thượng Ấn Tông (đời thứ 37 dòng Tế Thượng chánh tông) và bên phải là Tháp của Hòa thượng Tâm Thông (đời thứ 38 dòng Tế Thượng chánh tông). Trước đây chùa có cả Đông lang và Tây lang (nhà chư tăng ở phía Đông và phía Tây) nhưng nay chỉ còn có một dãy nhà hai lớp làm theo lối cổ truyền với cột kèo đơn sơ. Mỗi lớp nhà gồm có ba gian hai chái với 16 cột lớn và 8 cột nhỏ, chân cột có kê đá xanh. Lớp nhà trước là chánh điện, lớp nhà sau là hậu tổ, bàn thờ được thiết trí đơn giản.

 


Với những giá trị ngôi chùa cổ xưa, giá trị những cổ vật hiện hữu trong chùa và giá trị của hai biển Sắc phong của hai đời vua Gia Long (1802) và Tự Đức (1869), Hội đồng Tư vấn Tổ chức Kỷ lục Việt Nam đã lập Hồ sơ đề cử Tôn vinh Giá trị Nội dung Kỷ lục đối với chùa Sắc Tứ Trường Thọ: “Ngôi chùa cổ 300 tuổi còn lưu giữ nhiều Cổ vật tôn giáo và nhiều biển Sắc phong giá trị của triều đình nhà Nguyễn - thế kỷ 18 -19".
 


Trương Như Bá - Kyluc.vn (Tổng hợp tư liệu nhiều nguồn)

 

Bảo tàng Kỷ lục Việt Nam mobile
Pepsi
VQG Phong Nha
Tổ chức Kỷ lục Châu Á
THE FUTURE IS NOWI
Viện Top Thế giới
Tổ chức Kỷ lục Đông Dương
VINHOME
Tổ chức Kỷ lục Hoa Kỳ