[Indochinakings - Đề xuất Kỷ lục - P.10] Kbal Spean [Campuchia]: Dòng sông duy nhất có 1000 bức chạm khắc Linga tại Đông Dương

13-09-2019

(Kỷ lục - Indochinakings) Trong như pha lê, mát lạnh như da thịt các tiên nữ Apsara hạ thế, len lỏi một cách nghịch ngợm giữa rừng cây ngạo nghễ, dòng sông Kbal Spean hay còn gọi là sông nghìn Linga, chảy từ thượng nguồn núi Kulen len qua 1000 linga rồi đổ xuống sông Siêm Riệp trước khi ra Biển Hồ, là biểu tượng cho mong ước của đế chế Khmer cổ xưa về một sự phồn thịnh vĩnh cửu nghìn năm. Ngày nay, dòng sông Kbal Spean vẫn là nơi chốn linh thiêng trong lòng người dân đất nước chùa tháp Campuchia.

Từ chân núi - cách thành phố Siem Reap hơn 50km - theo con đường dốc lên núi dài 1.500 mét tương đối dễ đi, sẽ gặp suối Kbal Spean. Cả một vùng cây rừng che phủ, vào mùa khô chỉ thấy dòng nước nhỏ trong vắt lèn lách qua các tảng đá và một lối đi nho nhỏ ven bờ suối. 

Năm 1050, vua Suryavarman I cho thực hiện một công trình điêu khắc độc đáo ngay trên các tảng đá dọc bờ suối và nền đá đáy suối với hàng ngàn hình tượng linga, yoni cùng với nhiều bức phù điêu chạm trổ các tượng thần Deva, tiên nữ Apsara... Qua bao thăng trầm lịch sử và thời gian, di tích cũng bị hư hại và lãng quên cho đến năm 1968, một nhà thám hiểm người Pháp đã phát hiện ra núi Kulen và nhiều di tích lịch sử còn sót lại ở nơi đây. Năm 1980 - 1990, chiến tranh xảy ra triền miên, Kulen biến thành căn cứ địa của Khmer Đỏ. Mãi đến năm 2000, người ta mới khai phá một con đường dẫn lên núi, và con đường này đã trở thành con đường hành hương của người dân Khmer hiện nay.

Kbal Spean theo tiếng Khmer nghĩa là “đầu cầu” – ám chỉ những vòm đá ở phía đầu nguồn nơi con sông chảy qua. Còn tên gọi “dòng sông nghìn Linga” là do người châu Âu và du khách gọi do có vô số linga – biểu tượng cho dương tính trong văn hóa phồn thực – được tạc dưới lòng sông này. 

Phía sau hàng nghìn mẫu tượng Linga nổi tiếng ở Kbal Spean là câu chuyện lịch sử lâu đời về quá trình xây dựng và hình thành nên con sông này. Cách đây khoảng một nghìn năm, trước cả khi đền Angkor Wat được xây dựng, những đấng quân vương trị vì đất nước đã cho đắp đập, ngăn sông và thực hiện công trình độc nhất vô nhị, biến lòng sông bằng đá trên một chiều dài hơn 4.200m, rộng 20-30m thành một tác phẩm tuyệt tác điêu khắc đồ sộ dưới lòng sông. Các bức tượng, phù điêu hay hình nổi được chạm khắc từ thời vua Suryavarman I cho đến thời vua Udayadityavarman II, trong khoảng thế kỷ XI và XII. Các linga và yoni được chạm khắc chủ yếu dưới thời vua Suryavarman I và thực hiện bởi các ẩn sĩ sống quanh khu vực. Dựa vào các chữ viết được tạc trên các mẫu tượng điêu khắc khác người ta tin rằng hầu hết các tác phẩm điêu khắc (trừ Linga) được thực hiện dưới thời Udayadityavarman II. Đây là công trình mất nhiều thời gian nhất, phải mất hơn 100 năm, mới hoàn thành. Cho tới ngày nay vẫn chưa ai thể trả lời được câu hỏi làm như thế nào mà người xưa, với những công cụ thô sơ và khoa học chưa phát triển nhưng họ đã để có thể thực hiện công trình ngoạn mục này . Một số kiến giải cho rằng những biểu tượng phồn thực này được khắc vào lòng sông trong mùa khô khi nước sông cạn.

Không phải vô tình mà những vị vua trị vì đã cho trạm khắc những mẫu tượng linga và yoni ở dòng sông này. Người Campuchia tin rằng mọi vật đều có âm có dương. Linga và yoni biểu thị cho tính âm-dương kết hợp, tạo ra sự hủy diệt và tái sinh của vũ trụ trong triết lý tín ngưỡng phồn thực của một số dân tộc phương Đông. Trong các tháp của người Chăm cũng như ở các ngôi đền Angkor của người Khmer, chúng được đặt ở vị trí vật thờ linh thiêng. Nhưng ở đây, ngoài hình tượng các vị thần uy quyền, sự hiện diện của linga và yoni khắp nơi khiến du khách có cảm nhận rất khác biệt về công trình điêu khắc giữa lòng thiên nhiên này: vừa là chốn thiêng liêng vừa gợi ra ấn tượng khát khao bản năng hoang dã lại đậm chất lãng mạn. 

Sông Ngàn Linga được xây dựng trên những khối đá tự nhiên có sẵn tại đây và được bàn tay khéo léo của những người thợ điêu khắc đá gọt dũa mà trở thành những hình hài linga hay yoni tạo nên những tuyệt tác đẹp mắt để lại cho đời sau.

Không chỉ có linga và yoni, người ta còn tìm thấy ở đây các tượng thần Hindu trên các mỏm đá dọc bờ sông như tượng thần Vishnu và Ananta-Shesha; tượng vua của Nagas và Lakshmi cùng một số điêu khắc khác như thần Brahma, Shiva và vợ của ông là Uma đang cưỡi con bò Nandi.

Nét đặc sắc ở Sông Ngàn Linga phải kể đến cách xắp xếp chính xác đến từng centimet các kích cỡ, độ hở giữa các mẫu tượng. Nhưng như thế thì chưa thể chứng minh của sự tài năng của con người thời xa xưa, những nhà khảo cổ đã tìm thấy rất nhiều linga được xếp khéo léo vào yoni. Khi đo lường kích thước, và cân nặng thì các nhà khảo cổ nhận thấy rằng các bức tượng đều giống nhau như đúc, cả cân nặng cũng không hề chênh lệch. Điều này cho thấy trình độ điêu khắc của người xưa là vô cùng điêu luyện và tinh xảo.

Nơi đây được cho là rất linh thiêng nên đã thu hút rất nhiều người dân bản địa và du khách tìm đến, đặc biệt là vào dịp lễ hội, người dân Campuchia đưa trẻ em lên đây để tắm dưới dòng sông này với mong muốn con cái có nhiều sức khỏe và thông minh.

 

 


Tường Vy (Biên dịch) ( Theo Tổ Chức Kỷ Lục Đông Dương - Indochinakings.org / Nguồn ảnh: Internet)

Bảo tàng Kỷ lục Việt Nam mobile
Pepsi
Tổ chức Kỷ lục Châu Á
Viện Top Thế giới
Tổ chức Kỷ lục Đông Dương
Tổ chức Kỷ lục Hoa Kỳ