VIETKINGS – Niên lịch Việt Nam (62): 117 năm Nhà thờ Cha Tam (Nhà thờ Giáo Xứ Phanxicô Xaviê) – Nhà thờ người Hoa đầu tiên tại Chợ Lớn, Thành phố Hồ Chí Minh Việt Nam.

18-08-2019

(VIETKINGS - KYLUC.VN) Nhà thờ Cha Tam có tên chính thức là Nhà thờ Thánh Phanxicô Xaviê vì thuộc Giáo xứ Phanxicô Xaviê, Tổng Giáo phận Thành phố Hồ Chí Minh, là một nhà thờ cổ, hiện tọa lạc tại số 25 đường Học Lạc, phường 14, quận 5, thành phố Hồ Chí Minh. Đầu thế kỷ XX, xét thấy ở khu vực Chợ Lớn thuộc giáo xứ Chợ Quán, người Việt gốc Hoa theo đạo Công giáo không có nơi cầu nguyện, đô đốc Lagrandière lúc đó đang là Thống đốc Nam Kỳ đã ra lệnh cho Sở Công trình công cộng dùng tiền công để xây dựng một ngôi nhà thờ.

Hình ảnh: tư liệu

Ngay từ đầu, giáo phận Đàng Trong đã quan tâm tới việc giảng đạo cho người Hoa tại Nam Kỳ. Vào năm 1865, đời Đức Cha Miche (Mịch, 1865-1872), Cha Phllippe, linh mục Hội Thừa Sai Paris thuộc giáo phận Quảng Đông, đã đến thành lập một nhà thờ đầu tiên cho người Hoa tại Chợ Lớn. Lúc đó có khoảng hơn chục người Hoa Công Giáo đã định cư tại đây được ít lâu để buôn bán, cũng có mấy bệnh nhân người Hoa đã trở lại đạo đang nằm điều trị tại bệnh viện Chợ Quán. Chính với cộng đoàn người Hoa Công Giáo bé nhỏ này, cha Philippe đã thành lập giáo xứ gốc người Hoa tại Chợ Lớn.

 cha Phanxicô Xaviê Tam Assou (Hình ảnh: Tư liệu)

 

Vào năm 1898, tức là cách nay hơn 100 năm, Đức Cha Jean Dépierre (Đễ, 1895-1899), Giám Mục Sài Gòn, thấy rằng họ đạo người Hoa mỗi ngày một suy giảm, từ 100 người giảm còn khoảng 40 người, nên đã quyết định cử cha Phanxicô Xaviê Tam Assou (đọc theo tiếng Hán là Đàm Á Tô), là người Hoa biết đủ loại tiếng Trung Quốc, đang làm cha phó Nhà Thờ Chánh Tòa Sài Gòn kiêm chức giáo sư trường Tabert, vào Chợ Lớn với mong mỏi làm hồi sinh lại đời sống đạo của người Hoa. Cha đã tìm mua được một khu đất rất đẹp, rộng chừng 3 mẫu ở ngay trung tâm Chợ Lớn và trên đó ngài khởi sự xây dựng một ngôi nhà thờ mới, tức là ngôi thánh đường mà chúng ta đang có hiện nay. Đức Cha Lucien Mossard (Mão, 1899-1920) đã cử hành Lễ Đặt Viên Đá Đầu Tiên vào ngày lễ Thánh Phanxicô Xaviê 03/12/1900 và Lễ Cung Hiến trọng thể vào ngày 10/01/1902.

 

Sau khi xây dựng nhà thờ, cha Tam còn xây thêm được một trường học, một nhà nuôi trẻ, một nhà nội trú và một số nhà ở cho thuê. Số giáo dân người Hoa bấy giờ đã lên đến khoảng 400.
 
Năm 1934, cha Tam qua đời. Từ đó giáo xứ xuống dốc rất nhiều, giáo dân bỏ đạo cũng đông. Mãi đến năm 1952, các cha Thừa Sai Paris từ Quảng Tây, Trung Quốc sang, đời sống đạo của giáo dân nơi đây mới bắt đầu khởi sắc lại.
 
Năm 1952, cha Sở Robert Lebat thuê thêm một căn nhà lớn ở Quận 1 làm nhà nguyện Đức Bà Hòa Bình. Nay đã trở thành Nhà Thờ Giáo Xứ Đức Bà Hòa Bình thuộc Hạt Sài Gòn.
 
Năm 1953, cha Joseph Guimet kế nhiệm cha Lebas, mở thêm giáo điểm Bình Tây, xây dựng Nhà Thờ Bình Phước. Nay đã trở thành Nhà Thờ Giáo Xứ Bình Phước thuộc cùng Hạt Chợ Quán.
 
Năm 1960, một Tiểu Chủng Viện dành cho người Hoa được cha Carôlô Chang thành lập tại nhà thờ Đức Bà Hòa Bình, Q. 1.
 
Năm 1962, cha Joseph Guimet mở thêm giáo điểm Phú Lâm, xây dựng Nhà Thờ Phú Lâm cho giáo dân Hoa và Việt. Nay đã trở thành Nhà Thờ Giáo Xứ Chúa Hiển Linh thuộc cùng Hạt Chợ Quán.

 

Năm 1963, Cha Charles Chang được sự giúp đỡ của Đức Cha Carlo van Melckebeke, khánh thành Tiểu Chủng Viện Thánh Carôlô dành cho người gốc Hoa bên cạnh Nhà Thờ Phú Lâm.
 
Năm 1968, cha Joseph Guimet xây dựng nhà thờ Thánh Giuse tại đường An Bình. Nay đã trở thành Nhà Thờ Giáo Xứ Thánh Giuse thuộc cùng Hạt Chợ Quán. Cùng năm ấy, cha Gabriel Lajeune đã mua thêm hai nhà nguyện tại đường Lãnh Binh Thăng và đường Âu Cơ thuộc Giáo xứ Bình Thới.
 
Năm 1972 thành lập Hội Đồng Giáo Xứ gồm Ban Thường Vụ và 6 Ủy Ban : 1. Ủy Ban Các Hội Đoàn, 2. Ủy Ban Bất Động Sản, 3. Ủy Ban Trường Học, 4. Ủy Ban Truyền Thông, 5. Ủy Ban Phụng Vụ, 6. Ủy Ban Bác Ái Xã Hội. Ngày 30-12-1972 Đức Tổng Giám Mục Phaolô Nguyễn Văn Bình đã phê chuẩn bản Qui chế Hội Đồng Giáo Xứ Nhà Thờ Phanxicô Xaviê gồm 9 chương.

 

Năm 1974, Tòa Tổng Giám Mục Sài Gòn tái xác nhận: “Các linh mục thuộc giáo xứ Phanxicô Xaviê có nhiệm vụ đặc biệt lo thăm viếng các giáo hữu Việt gốc Hoa trên toàn lãnh thổ Việt Nam, đồng thời giúp các giáo phận về những vấn đề có liên quan đến việc truyền giáo của người Việt gốc Hoa, như đã được Hội Đồng Giám Mục Miền Nam Việt Nam thông qua hồi năm 1965”.

 

Năm 1975, riêng số giáo dân người Hoa trong giáo xứ đã lên đến 8.000, trong đó có 17 đại chủng sinh, 32 tiểu chủng sinh, 2 dòng tu Gioan Tẩy Giả và Têrêsa, 1 tiểu chủng viện, 1 Trung Tâm Công Giáo Người Hoa, 3 nhà nguyện, 3 trường trung học, 4 trường tiểu học, 118 căn nhà cho thuê, 1 trường giáo lý hàm thụ, 1 tờ nguyệt san thông tin, 1 nhóm phát thanh viên giáo lý và 1 đội ngũ giáo lý viên nhiệt thành đi truyền giáo khắp các tỉnh.

 

Tháng 3 năm 1975, Đức Tổng Giám Mục Nguyễn Văn Bình đã ký lệnh giao trách nhiệm cho các cha tại nhà thờ Phanxicô Xaviê trực tiếp quản lý và điều hành tất cả các nhà thờ và cơ sở tôn giáo người Hoa tại miền nam Việt Nam.

 

Giáo xứ Phaxicô Xaviê đã được các Cha sau đây coi sóc, lần lượt qua những thời kỳ:
 
1/ Lm. Philippe: 1865-1869
2/ Lm. Rémi Delpech: 1869-1873
3/ Lm. Le Vicent: 1873-1875
4/ Lm. Derval (Tạm coi sóc): 1875-1876
Lm. Humbert (Tạm coi sóc): 1875-1876
5/ Lm. Jacquemin: 1876-1879
6/ Lm. Brillet: 1879-1884
7/ Lm. Hirbec: 1884 -1885
8/ Lm. Joseph Martin: 1885-1890
9/ Lm. Lucien Mossard: 1890-1891
Lm. Phong (Phụ Tá): 1890 ~1891
10/ Lm. Boutier: 1891-1895
11/ Lm. Moreau: 1895-1898
12/ Lm. Phanxicô Xaviê Tam Assou: 1898-1934
13/ Lm. G.B Huỳnh Tịnh Hướng: 1934-1949
Lm. Anton Phùng Quang Mạnh (Phụ Tá): 1949 ~1953
14/ Lm. Maurice Bạch Văn Lễ: 1949-1952
15/ Lm. Robert Lebas: 1952-1953
16/ Lm. Joseph Guimet: 1953-1969
Lm. Gabriel Lajeune (Phụ Tá): 1953-1969
Lm. A.Pinsel (Phụ Tá): 1953-1964
Lm. Tisserant (Phụ Tá): 1966- 1972
Lm. Clément Nguyễn Văn Thạch (Phụ Tá): 1953-1969
Lm. Tisserant (Phụ Tá): 1969~1972
Lm. Nguyễn Văn Thạch (Phụ Tá): 1953 ~ 1969
Lm. Fernand Billaud (Phụ Tá): 1953 ~ 1969
Lm. Joachim Lâm Như Hào (Phụ Tá): 1968 ~ 1969
Lm. Stêphanô Trần Đạt Minh (Phụ Tá): 1963 ~ 1969
17/ Lm. Gabriel Lajeune: 1969 ~ 1976
Lm. Fernand Billaud (Phụ Tá): 1969 ~ 1976
Lm. Stêphanô Trần Đạt Minh (Phụ Tá): 1969 ~ 1975
Lm. Paul Vallat (Phụ Tá): 1969 ~ 1976
Lm. Stêphanô Huỳnh Trụ (Phụ Tá): 1974 ~ 1976
Lm. Nguyễn Xuân Hy (Phụ Tá): 1975 ~ 1976
Lm. Phêrô Bùi Duy Nghiệp (Phụ Tá): 1975 ~ 1976
18/ Lm. Stêphanô Huỳnh Trụ: 1976 ~ 1978
Lm. Đaminh Nguyễn Xuân Hy (Phụ Tá): 1976 ~ 1978
19/ Lm. Đaminh Nguyễn Xuân Hy: 1979 ~ 1980
Lm. Giuse Đoàn Văn Thịnh (Phụ Tá): 1979 ~ 1980
Lm. Martinô Đỗ Văn Diệp (Phụ Tá): 1975 ~ 1978
20/ Lm. Stephano Huỳnh Trụ: 1980-nay
Lm. Đaminh Nguyễn Xuân Hy (Phụ Tá): 1980-2006
Lm. Giuse Đoàn Văn Thịnh (Phụ Tá): 1980-1985
Lm. Martinô Đỗ Văn Diệp (Phụ Tá): 1980-1989
Lm. Louis Tô Minh Quang (Phụ Tá): 1980-1991
Lm. G.B Nguyễn Văn Hiếu (Phụ Tá): 1992-1999
Lm. Phêrô Nguyễn Văn Tâm (Phụ Tá): 1998-2002
Lm. Giuse Đinh Đức Thịnh (Phụ Tá): 2002-2009
Lm. Phanxicô Ass. Trần Đức Huấn (Phụ Tá): 2009-nay

 

(Nguồn: nhathoconggiao.com)
 
 
 

Huy Đức - Kyluc.vn (VietKings)-Tổng hợp (Hình ảnh:Internet)

 

Bảo tàng Kỷ lục Việt Nam mobile
Pepsi
VQG Phong Nha
Tổ chức Kỷ lục Châu Á
THE FUTURE IS NOWI
Viện Top Thế giới
Tổ chức Kỷ lục Đông Dương
VINHOME
Tổ chức Kỷ lục Hoa Kỳ