GS, NGND Hoàng Như Mai sinh ngày 3/8/1919 (vài tài liệu ghi 1918) tại Phủ Lạng Thương (Bắc Giang), lớn lên tại Thanh Trì (Hà Nội). Ông là Chủ tịch Hội Nghiên cứu và Giảng dạy văn học TP HCM, thành viên Hội đồng Tư vấn Trung tâm Sách Kỷ lục Việt Nam. Do tuổi cao sức yếu, ông đã trút hơi thở cuối cùng lúc 15h45 ngày 27/9/2013 tại bệnh viện 175 (TP.HCM), thượng thọ 95 tuổi. Nếu chỉ dùng một cụm từ để nói về vị GS này, có thể viết: Nhà giáo của cảm hứng bất tận.

Theo học ĐH Y khoa, ĐH Luật trước 1945, khi còn là sinh viên (năm 1943) ông đã là giáo viên tại Trường Trung học tư thục Đông Hải (Hải Dương). Năm 1946, ông theo đoàn quân Nam tiến vào Nam diễn kịch tuyên truyền cách mạng (Đoàn kịch Độc Lập). Năm 1947, ông là Tổng Thư ký Hội Văn nghệ cứu quốc tỉnh Hưng Yên, phụ trách Đoàn kịch Văn hóa; tác giả, diễn viên. Từ năm 1949, ông chuyển sang ngành giáo dục đến cuối đời. Ông là Chủ tịch Hội Nghiên cứu và Giảng dạy văn học TP HCM từ năm 1988 đến nay, là người có nhiều đóng góp thiết thực cho nền giáo dục Việt Nam.

Có thể dùng chữ "xả thân” để chỉ cuộc đời dạy học không ngừng nghỉ của ông. Xả thân vì khi giáo dục cần, nơi nào ông cũng đi. Thế hệ của ông còn nổi bật bởi tinh thần tự học, dù điều kiện để tự học rất khó khăn, không xả thân thì bất thành. Xả thân vì luôn trăn trở, nghiên cứu, đổi mới các phương pháp giảng dạy... đến những ngày cuối cùng.

Các công trình nghiên cứu tiêu biểu của ông là Văn học Việt Nam hiện đại (1961), Trần Hữu Trang - soạn giả ca kịch cải lương (1982), Nhà soạn kịch cải lương Trần Hữu Trang (1986), Nhận định về cải lương (1986), Giới thiệu sân khấu cải lương (1986), Thơ một thời (1989)... Song hành công việc nghiên cứu, giảng dạy, ông là nhà thơ thấm đẫm suy tư. Khi nhìn về cái chết, ông khá thong dong:

Năm 1993, ông in tập thơ Trao cho nhau cuộc đời, gồm 52 bài đã được bạn đọc ưu ái.
Ngoài ra, ông còn là nhà biên kịch xuất sắc, những vở như Tiếng trống Hà Hồi (1948), Dòng sông biên giới (1957), Vẽ chân dung cụ Đồ Chiểu (1982)... là minh chứng sinh động. Sau 1945, có một quãng thời gian dài ông còn là diễn viên kịch được nhiều khán giả yêu mến.

PGS-TS Võ Văn Sen, Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn TP HCM, chúc mừng GS-NGND Hoàng Như Mai đại thọ 90 tuổi

Những ai đã từng học với GS Hoàng Như Mai (ông dạy rất nhiều chuyên đề từ văn học đến sân khấu, cho cấp đại học và sau đại học) thì đều dễ nhận thấy hai điều: Thứ nhất, niềm cảm hứng và cái duyên chia sẻ trong ông gần như bất tận, nên dạy học luôn là niềm vui, người học cũng thấy vui. Thứ hai, khả năng liên ngành rộng rãi, dẫn chứng sinh động, xác đáng nên tiết học không bao giờ nặng nề, khô cứng.

Ông được phong học hàm Giáo sư năm 1982; Danh hiệu Nhà giáo nhân dân năm 1990; và được tặng Huân chương Lao động hạng Nhất. "Việc làm ngay thẳng lòng trong sáng/ Sống giản đơn và chết giản đơn” là hai câu thơ GS Hoàng Như Mai viết cho bạn, nhưng có lẽ, cũng đúng với cuộc đời của ông.

Những tưởng thầy sẽ có tuổi thọ sánh ngang cùng GS Giản Chi, Trần Văn Giàu, Vũ Đình Hòe... nghĩa là đạt đỉnh "bách tuế”. Thế nhưng hôm nay Thầy đã vội đi, để lại cho bao thế hệ học trò sự trống vắng và lòng tiếc thương vô hạn.

GS-NGND Hoàng Như Mai trút hơi thở cuối cùng lúc 15 giờ 45 phút ngày 27-9 tại Bệnh viện 175, TP HCM; hưởng thọ 95 tuổi. Lễ viếng bắt đầu lúc 8 giờ ngày 29-9 tại Nhà Tang lễ TP (25 Lê Qúy Đôn, Q3, TP.HCM). Lễ truy điệu và động quan lúc 7 giờ 30 phút ngày 1-10, sau đó an táng tại Nghĩa trang TP HCM.

Xin vĩnh biệt Thầy, GS.NGND Hoàng Như Mai kính mến!

Thay mặt Hội đồng Tư vấn, Cộng đồng kỷ lục gia và các đơn vị sở hữu kỷ lục, Ban lãnh đạo Tổ chức Kỷ lục Việt Nam xin gửi lời chia buồn sâu sắc đến tang quyến vì sự ra đi của Giáo sư, Nhà giáo nhân dân Hoàng Như Mai. Nguyện cầu hương hồn ông thảnh thơi nơi miền Cực lạc.