[VIETKINGS-TOPPLUS đề cử lần 1/2023] TOP 500 Kỷ lục bất biến Việt Nam (P.21): Viện Hải dương học Nha Trang – Nơi đầu tiên phục dựng và lưu giữ bộ xương cá voi được trưng bày theo kiểu nguyên hình dạng tại Việt Nam

24-10-2023

(kyluc.vn) Viện Hải Dương học là điểm đến nổi tiếng của thành phố biển Nha Trang (Khánh Hòa), nằm trên đường Trần Phú. Được thành lập năm 1923, đây là cơ sở nghiên cứu biển hàng đầu Việt Nam và Đông Nam Á, hiện đang lưu giữ mẫu vật bộ xương cá voi lưng gù dài 18m, nặng gần 10 tấn. Đặc biệt, đây là bộ xương cá voi đầu tiên tại Việt Nam được trưng bày theo kiểu nguyên hình dạng.

Viện Hải Dương học Nha Trang nằm trên đường Trần Phú, được thành lập năm 1923, là cơ sở nghiên cứu biển hàng đầu Việt Nam và Đông Nam Á. Nơi đây lưu giữ khoảng 24.000 mẫu sinh vật biển với hơn 5.000 loài được thu thập100 năm qua. Trong đó, đặc biệt có thể kể đến bộ xương cá voi dài 18m, nặng gần 10 tấn, là bộ xương cá voi đầu tiên tại Việt Nam được trưng bày theo kiểu nguyên hình dạng.

 

 

Bộ xương cá voi lưng gù do người dân xã Hải Cường (huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định) khai quật được vào năm 1994, trong lúc đào mương làm thủy lợi. Bộ xương đã bị vùi sâu dưới ruộng khoảng 1,2m và cách biển khoảng 4km (theo đường chim bay). Các nhà khoa học đã đo đạc, xác định chiều dài của bộ xương lên tới 18m, với trọng lượng gần 10 tấn. Xâu chuỗi các dữ liệu cũng với đặc tính của bộ xương, các nhà khoa học đã có thể kết luận đây là bộ xương của một con cá voi lưng gù (tên khoa học: Megaptera Novaeangliae) từng sinh sống tại vùng biển Đông, rất có giá trị khảo cổ và khoa học thực tiễn về nghiên cứu biển. Bộ xương được chuyển về Viện Hải dương học Nha Trang. 

 

Những hình ảnh về việc bàn giao bộ xương cá voi giữa tỉnh Hà Nam xưa, và đại diện Viện Hải dương ở Nha Trang.
 

Lúc được phát hiện, bộ xương bị vùi dưới đất trong tình trạng hỗn độn, nhiều mảnh xương bị mục. Cán bộ của Viện Hải Dương học phải mất hơn một tuần mới vận chuyển bộ xương về đơn vị, sau đó phối hợp cùng các nhà khoa học, họa sĩ phác họa bộ xương, lên phương án phục chế. Sau khi xem xét tính toán, Viện quyết định phục dựng bộ xương để triển lãm như hàng nghìn tiêu bản sinh vật biển khác đang lưu giữ ở đây. Chuyên gia Đào Tấn Hổ, Trưởng phòng kỹ thuật và kỹ sư Chu Anh Khánh được giao thực hiện dự án này. Ông Hổ đã mời họa sĩ Lê Vũ tham gia. 

Theo ông Khánh, khi ấy, ở Việt Nam chưa có nơi nào phục dựng xương cá voi. Để ráp được bộ xương cá voi cần một sự kết hợp tỉ mẫn giữa khoa học và nghệ thuật. Ông Hổ và ông Khánh đã phải nghiên cứu tài liệu, xem xét kỹ các phần xương để đánh số thứ tự, sắp xếp các xương. Những đoạn xương bị gãy, họa sĩ Lê Vũ chỉ đạo nhân công dùng khoan để nối xương, những đốt xương bị thiếu phải đúc xương giả bằng thạch cao để thay thế. “Hai xương ngà (xương hàm dưới) của cá voi bị mất nên tôi phải đúc thạch cao để thay thế. Một số xương sườn, đốt sống cũng phải làm tương tự…”, họa sĩ Lê Vũ cho biết.

 

 

Để ráp được xương cá voi, cả nhóm chỉ đạo nhân công làm giàn giáo treo toàn bộ xương lên không trung, các chi tiết vẫn nằm rời nhau. Sau khi căn chỉnh tạo hình đẹp mắt, họa sĩ Lê Vũ đo vẽ, tính toán để làm khung bằng inox, tiếp đến mới ráp xương cố định tạo nên hình dạng. Để tăng thêm tính mỹ thuật, phía dưới ông cho thiết kế bệ đỡ hình con thuyền với khoang thuyền là làn nước xanh, lắp hệ thống đèn chiếu sáng hai bên để ban đêm khách vẫn có thể tham quan.

 

Các đốt sống, bộ phận đầu và miệng của cá voi lưng gù được lưu giữ, bảo tồn, dùng khung để cố định.

 

 

Ông Khánh vẫn nhớ, việc phục dựng thành công xương cá voi lưng gù của Viện Hải dương học Nha Trang khi ấy là cả một sự kiện lớn. Bởi trước đó, cả nước chưa có nơi nào trưng bày xương cá voi theo kiểu nguyên hình dạng như vậy. Tập tục của ngư dân, khi cá voi bị lụy vào bờ là đem chôn, sau 3 năm cải táng rồi đem cốt vào dinh (đình) để thờ. Chính vì thế, ngày Viện Hải dương học ra mắt bộ xương cá voi lưng gù dài 18m, lãnh đạo tỉnh, các nhà khoa học và du khách đến xem rất đông.

Hiện bộ xương cá voi lưng gù được trưng bày tại Khu trưng bày mẫu vật lớn, ngay khuôn viên phía trước của Viện Hải Dương học với những ghi chú thông tin về lịch sử, giới thiệu bộ xương cá để người dân tiếp cận thông tin.

 

 

Bảo tàng Viện Hải Dương học cũng đang trưng bày hàng chục nghìn mẫu tiêu bản sinh vật biển, được du khách ví như ‘thiên đường đại dương’ với các loài sinh vật biển rộng lớn và đa dạng, giúp cho du khách hiểu thêm phần nào về tài nguyên và sinh thái biển đảo Việt Nam.

 

---------------------------------------------------------------------------------

Chính bởi những giá trị đặc biệt đó, Trung tâm TOP Việt Nam – Tổ chức Kỷ lục Việt Nam (VietKings) đã quyết định đề cử Viện Hải dương học Nha Trang vào TOP 500 Kỷ lục bất biến Việt Nam: "Nơi đầu tiên phục dựng và lưu giữ bộ xương cá voi được trưng bày theo kiểu nguyên hình dạng tại Việt Nam". Đây là hành trình tìm kiếm và đề cử Top 500 Kỷ lục Việt Nam không thể thay thế được, từ đó góp phần quảng bá các giá trị đặc biệt của đất nước và con người Việt Nam nói chung cũng như các giá trị của từng địa phương nói riêng. 

Mọi thông tin xin gửi về:

Ban quản lý Hành trình tìm kiếm và quảng bá TOP 500 Kỷ lục bất biến Việt Nam

Email:

Ms Diệu Phi (Quản lý hành trình) - 0333108555 

Trung tâm TOP Việt Nam – Tổ chức Kỷ lục Việt Nam (VietKings)


Diệu Phi – VietKings (tổng hợp và biên tập, ảnh Internet)