[VIETKINGS-TOPPLUS đề cử lần 1/2023] TOP 500 Kỷ lục bất biến Việt Nam (P.22): GS. Lê Văn Thiêm – Tiến sĩ Toán học đầu tiên của Việt Nam

25-10-2023

(kyluc.vn) Lê Văn Thiêm (1918-1991) là Giáo sư, Tiến sĩ Khoa học Toán học đầu tiên của Việt Nam, một trong số các nhà khoa học tiêu biểu nhất của Việt Nam trong thế kỷ 20. Ông nghiên cứu chủ yếu về lý thuyết các hàm phân hình, diện Riemann và một số vấn đề về toán học ứng dụng. Lê Văn Thiêm và Hoàng Tuỵ là hai nhà toán học Việt Nam được chính phủ Việt Nam phong tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh đợt 1 vào năm 1996 và Huân chương Độc lập hạng nhất về những công trình toán học đặc biệt xuất sắc.

GS Lê Văn Thiêm, sinh năm 1918 ở Đức Thọ, Hà Tĩnh. Năm 1930, bố mẹ qua đời, ông vào Quy Nhơn, nương tựa người anh cả để học trường College de Quy Nhơn. Theo tư liệu của Đại học Quốc gia Hà Nội, chỉ trong 4 năm, Lê Văn Thiêm đã hoàn thành chương trình 9 năm và đứng đầu danh sách khen thưởng của nhà trường khi tốt nghiệp Cao đẳng tiểu học (tương đương với phổ thông cơ sở ngày nay). Ba tháng sau, Lê Văn Thiêm lập thi đỗ tú tài phần 1 (tương đương lớp 11), việc mà người bình thường phải chuẩn bị khẩn trương trong hai năm. Ngay năm sau, ông lại thi đỗ tú tài toàn phần.

 

GS. Lê Văn Thiêm

 

Năm 1938, Lê Văn Thiêm ghi tên theo học lớp Lý - Hoá - Sinh (PCB) để chuẩn bị học ngành Y do trong nước chưa đào tạo cử nhân Toán. Năm 1939, sau khi kết thúc kỳ thi tốt nghiệp một cách xuất sắc, Lê Văn Thiêm được học bổng sang học tại Trường École Normale Supérieure tại Paris. Việc học tập của ông bị gián đoạn bởi sự bùng nổ Thế chiến II, và chỉ được tiếp tục năm 1941. Ông tốt nghiệp Thạc sỹ năm 1943 tại Paris, sau đó ông sang làm luận án Tiến sỹ tại đại học tổng hợp Göttingen với học bổng của Quỹ Alexander von Humboldt.

Lê Văn Thiêm bảo vệ luận án Tiến sỹ tại Đại học tổng hợp Göttingen (hồ sơ bảo vệ số Math.Nat.Prom. 0728) với đề tài "Về việc xác định kiểu của một diện Riemann mở đơn liên" do nhà toán học Hans Wittich hướng dẫn. Buổi bảo vệ được tổ chức vào ngày 4/4/1945, bằng tiến sỹ được trao vào ngày 8/4/1946 với điểm đánh giá trung bình: Giỏi. Ông là người Việt Nam đầu tiên có bằng Tiến sĩ Toán, lại bảo vệ tại trung tâm toán học nổi tiếng nhất thế giời thời bấy giờ là Đại học tổng hợp Göttingen. 

 

 

Bên cạnh đó, ông cũng là người Việt Nam đầu tiên được mời làm giáo sư toán học và cơ học tại Đại học Tổng hợp Zurich, Thụy Sĩ vào năm 1949. Năm 1949, theo lời kêu gọi của Hồ Chủ tịch, GS. Lê Văn Thiêm đã có một quyết định hệ trọng đánh dấu bước ngoặt lớn trong đời ông và ảnh hưởng sâu sắc đến nhiều thế hệ sinh viên Việt Nam - lòng yêu nước và chí căm thù xâm lược đã thúc giục ông từ bỏ địa vị khoa học không ít người mơ tưởng ở Zurich lừng danh để về nước tham gia tích cực vào cuộc chiến đấu giành độc lập cho dân tộc. Ông đã trở về nước qua đường bay Paris - Băng Cốc, rồi từ Băng Cốc bằng đường bộ qua Campuchia về rừng U Minh, khu 9 miền Nam tham gia kháng chiến chống thực dân Pháp, công tác tại Sở Giáo dục Nam Bộ từ ngày 19.12.1949.

Những năm gian khổ sống trong cảnh thiếu thốn, ngay cả những giáo trình toán cơ bản nhất cho giảng dạy đại học cũng chưa có. Nhưng bù lại, ở đây ông gặp được những con người cùng chí hướng như ông Tạ Quang Bửu, Trần Đại Nghĩa. Chính bộ ba này đã cùng nhau nhen nhóm ngọn lửa đầu tiên của nền khoa học Việt Nam, giữa lúc đất nước còn mịt mù khói lửa chiến tranh, khi chưa thoát khỏi chế độ thực dân, 95 % dân bị mù chữ. Được giao làm Hiệu trưởng trường Đại học khoa học cơ bản, rồi Hiệu trưởng trường Sư phạm cao cấp (1951 - 1954) và Giám đốc Đại học Sư phạm khoa học (1954 - 1956), Phó hiệu trưởng trường Đại học Tổng hợp Hà Nội (1956 - 1970), Giáo sư Lê Văn Thiêm đã thực sự là người có công rất lớn trong việc đào tạo nhân tài cho đất nước. Ở cương vị hiệu trưởng một trường đại học hay một cán bộ chuyên môn đầu ngành, giáo sư luôn đi sát với mọi công việc…

 

GS. Lê Văn Thiêm, Đại tướng Võ Nguyên Giáp và GS Trần Đại Nghĩa

 

Giáo sư Lê Văn Thiêm cũng đã có những đóng góp to lớn trong việc xây dựng và phát triển các lĩnh vực khoa học cơ bản như toán học, vật lý, cơ học. Từ năm 1960 - 1980 Giáo sư Lê Văn Thiêm được cử làm Trưởng ban khoa học cơ bản, Ủy ban khoa học Nhà nước, rồi Viện trưởng Viện toán học Việt Nam, Giáo sư đã có những đóng góp xứng đáng cho sự nghiệp phát triển toán học nước nhà. Ông là người đầu tiên sáng lập ra Hội toán học Việt Nam và cũng là người đầu tiên mạnh dạn đi vào toán ứng dụng, vận dụng các kiến thức và phương pháp của giải tích phức vào các vấn đề tính dòng chảy, nổ mìn định hướng,… phục vụ sản xuất và chiến đấu trong điều kiện thiếu mọi thứ cho nghiên cứu.  Những công trình ứng dụng các tiến bộ kỹ thuật vào cuộc sống do giáo sư trực tiếp chỉ đạo như tính toán nổ mìn buồng mỏ đá Núi Voi (1964), lập bảng tính toán nổ mìn làm đường (1966), tính toán nổ mìn định hướng để tiến hành nạo vét hệ thống kênh nhà Lê ở Thanh Hoá (1966 - 1967)... cũng là những bài học đầu tiên mà thấy Thiêm muốn hướng cho các thế hệ học trò của mình biết gắn lý thuyết với thực tiễn. 

 

GS Lê Văn Thiêm (hàng đầu, thứ 5 từ trái sang) và Ban Chấp hành Hội Toán học Việt Nam khóa I.

 

Trong suốt 47 năm (1944 - 1991), GS. Lê Văn Thiêm đã để lại cho đời sau trên 20 công trình khoa học có giá trị trong đó có công trình là nguồn gốc xuất phát của một số luận án tiến sĩ Toán học của Mỹ hiện nay. Ông có những đóng góp to lớn cho Toán học trên cả ba phương diện: nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu ứng dụng và triển khai ứng dụng. Giáo sư Lê Văn Thiêm mất ngày 3/7/1991 tại TP Hồ Chí Minh, nơi ông đã sống và làm việc trong những năm cuối đời của mình. Hiện nay, tên ông được đặt cho một giải thưởng Toán học của Hội Toán học Việt Nam dành cho những người nghiên cứu, giảng dạy toán và học sinh giỏi toán xuất sắc ở Việt Nam được trao hàng năm.

 

Tượng đồng Lê Văn Thiêm tại Viện Toán học Việt Nam (Hà Nội)

 

---------------------------------------------------------------------------------

Chính bởi những giá trị đặc biệt đó, Trung tâm TOP Việt Nam – Tổ chức Kỷ lục Việt Nam (VietKings) đã quyết định đề cử GS. Lê Văn Thiêm vào TOP 500 Kỷ lục bất biến Việt Nam: "Tiến sĩ Toán học đầu tiên của Việt Nam". Đây là hành trình tìm kiếm và đề cử Top 500 Kỷ lục Việt Nam không thể thay thế được, từ đó góp phần quảng bá các giá trị đặc biệt của đất nước và con người Việt Nam nói chung cũng như các giá trị của từng địa phương nói riêng. 

Mọi thông tin xin gửi về:

Ban quản lý Hành trình tìm kiếm và quảng bá TOP 500 Kỷ lục bất biến Việt Nam

Email:

Ms Diệu Phi (Quản lý hành trình) - 0333108555 

Trung tâm TOP Việt Nam – Tổ chức Kỷ lục Việt Nam (VietKings)

 


Diệu Phi – VietKings (tổng hợp và biên tập, ảnh Internet)