KLG, Họa sĩ Ngọc Mai: Người phụ nữ họa Kiều từ những rung cảm nội tâm

03-12-2016

Họa sĩ Ngọc Mai là một họa sĩ đã rất thân quen với những ai yêu mến hội họa và đặc biệt là những ai yêu thích, say mê nàng Kiều trong tác phẩm Truyện Kiều của đại thi hào Nguyễn Du.

Bà  đã dành trọn 12 năm cuộc đời để hoàn thành 28 bức tranh về Truyện Kiều. 12 năm, bà thao thức, trăn trở cùng Kiều - một nhân vật có phận đời nghiệt ngã. Và họa sĩ Ngọc Mai đã từng chia sẻ rằng, bà không minh họa nàng Kiều theo truyện, mà bà vẽ nàng từ chính những sự tương đồng giữa hai phận đời lận đận, bà vẽ nàng từ những rung cảm trong chính nội tâm mình...

Họa sĩ Ngọc Mai - Ảnh: Internet

Xem Kiều là bạn tri âm

Họa sĩ Ngọc Mai không phải là người xa lạ với công chúng yêu hội họa. Từ thập niên 90 của thế kỷ trước, bà đã có nhiều cuộc triển lãm trong và ngoài nước gây được tiếng vang. Khi cầm cọ, bà quan niệm: “Tôi khát khao ghi lại vẻ đẹp của cuộc sống chung quanh với cảm nhận của riêng mình”. Cảm nhận đó đã được giới mộ điệu chia sẻ, nhất là qua loạt tranh triển lãm chủ đề Nàng tai cao ốc Metropolitan diễn ra vào năm 2001. Rồi mười năm trôi qua, họa sĩ Ngọc Mai như “mai danh ẩn tích”. Không ngờ, đó là khoảng thời gian bà chuyên tâm nghiên cứu về Truyện Kiều để tìm cảm hứng sáng tạo mới.

Tranh vẽ "Kiều ngồi đàn" - Họa sĩ: Ngọc Mai

 

Họa sĩ Ngọc Mai tâm sự: “Bao nhiêu năm rồi, niềm mơ ước thể hiện Truyện Kiều qua mảng hội họa vẫn là một thách thức lớn. Vì thể, tôi đã mất mười năm để hoàn thành Tranh lụa Kiều với tất cả đam mê. Càng đọc Truyện Kiều, tôi càng nhận ra ma lực mời gọi của màu sắc và cứ thế, hình ảnh Kiều hiện lên…”. Có một điều rất thú vị trong tranh của họa sĩ Ngọc Mai là gương mặt của Kiều rất Việt Nam, rất gần với nhan sắc phụ nữ Bắc bộ. Chân dung Kiều cũng gần với thời đại và mỹ cảm của công chúng ngày nay. Bất ngờ trước loạt tranh này, học sĩ lão thành Trần Văn Phú đã đánh giá: “Tranh đẹp ở chất lụa, hình cách tân, bố cục kết hợp thư pháp”, họa sĩ Nguyễn Thị Tâm cho rằng, loạt tranh này là “suy tư lãng mạn đầy nữ tính”.

Nhà triển lãm Trưng bày TP.HCM đã từng đón khá nhiều du khách trong và ngoài nước ghé vào xem những bức tranh lụa vẽ Truyện Kiều của họa sĩ Ngọc Mai. Trong lần triển lãm lần đó, họa sĩ Ngọc Mai đã trưng bày 28 bức tranh được vẽ từ những câu thơ trong Truyện Kiều của Nguyễn Du. 

 

Tranh vẽ "Kiều ngồi đàn để Kim Trọng thưởng thức" - Họa sĩ Ngọc Mai

 

Và toàn bộ 28 bức tranh trong triển lãm đã được in thành tập sách Tranh lụa Kiều do NXB Văn Học phát hành. Còn tranh, họa sĩ Ngọc Mai cho biết, bà không bán mà chỉ trưng bày như một sự chia sẻ với mọi người. Họa sĩ Ngọc Mai đã mất 12 năm để hoàn thành 28 bức tranh về Truyện Kiều và những bức tranh này đã được xuất bản thành sách Tranh lụa Kiều (NXB Văn học).  Kiều và các nhân vật trong danh tác của Nguyễn Du được nữ họa sĩ Ngọc Mai thể hiện rất “thuần Việt”. Nàng Kiều của cụ Tiên Điền Nguyễn Du với tài sắc tuyệt trần đã làm say đắm nhiều thế hệ người Việt. Từ thuở thanh xuân, họa sĩ Ngọc Mai cũng đã say đắm nàng Kiều như triệu triệu người Việt khác. 

Có lẽ, vì xem Kiều như người bạn tri âm mà họa sĩ Ngọc Mai mới có được sự thấu hiểu sâu sắc nhân vật này đến vậy, tất cả thể hiện qua khí chất, thần thái của Kiều trong tranh vẽ của họa sĩ Ngọc Mai.                                                                          

Người phụ nữ họa kiều từ những rung cảm nội tâm

Nàng Kiều mang thân phận nữ giới trong xã hội Á Đông khá tiêu biểu. Họa sĩ Ngọc Mai đã dùng màu sắc để thể hiện sự đồng cảm của mình với các biến cố trong đời Kiều. Bởi như họa sĩ tâm sự, bà góa chống từ thuở đôi mươi, vẫn sống vậy đến bây giờ, một mình nuôi cậu con trai khôn lớn. Đức hy sinh của nàng Kiều làm họa sĩ cảm động, nên bà muốn chuyển tải những cảm xúc đó thành tranh.

Họa sĩ Ngọc Mai khẳng định: “Tôi không minh họa Truyện Kiều, tôi vẽ lại những rung cảm trong nội tâm mình về Kiều”.

Họa sĩ Ngọc Mai đã vẽ Kiều bởi lời hứa của chính bà. Họa sĩ Ngọc Mai kể rằng, cách đây hơn 50 năm, khi đang học Đệ Nhất, nghe các thầy giảng về tuyệt phẩm Kiều, bà đã buột miệng nói sau này mình sẽ vẽ Kiều. Câu nói đó theo đuổi bà nhiều năm. Họa sĩ Ngọc Mai kể về hành trình bà rong ruổi với Truyện Kiều để làm bộ tranh tranh mang tên “Tranh lụa Kiều”. Họa sĩ Ngọc Mai có năng khiếu về hội họa từ rất nhỏ. Tuy nhiên, bà không theo học chuyên về hội họa mà chỉ  được làm quen với cây cọ khi có cơ hội tiếp xúc với nhiều họa sĩ lão thành trong thời gian làm việc tại Tạp chí Bách Khoa (Tạp chí văn học nghệ thuật trước 1975). Do tự học nên bà ít trình làng các tác phẩm hội họa của mình. Mãi đến năm 1997, bà mới ra mắt triển lãm đầu tiên mang tên “Nàng” gây xôn xao dư luận vì lý do một họa sĩ chỉ mới “chào sân” làng Mỹ thuật mà đã có những nét vẽ sắc sảo với chiều sâu như vậy. Hình ảnh những người phụ nữ trong tranh được thể hiện đằm thắm, dịu dàng qua những gam màu rất nhẹ nhưng ẩn bên trong là sự dữ dội, can đảm. Và khi hiểu được cuộc đời Ngọc Mai, ai cũng hiểu bà đã vẽ bằng chính những cảm nhận về cuộc đời của bà. 

 

Tranh vẽ "Kiều tiễn thúc Sinh về quê vợ" - Họa sĩ Ngọc Mai

 

Họa sĩ Ngọc Mai kể: “Tôi góa chồng từ khi còn rất trẻ và không đi bước nữa. Một mình nuôi con tôi biết sẽ gặp nhiều khó khăn, nhưng vì thương con nên tôi không muốn chia sẻ tình yêu với con cho ai hết. Có lẽ vì thế mà khi vẽ người phụ nữ, tôi cảm nhận theo cách của riêng tôi mà cuộc đời bắt tôi trải qua”. Một bất ngờ đối với bà Ngọc Mai là sau triển lãm “Nàng”, bà đã được một công ty  bất động sản lớn đặt vẽ bức tranh toàn cảnh của khu đô thị mới. Bức tranh sơn dầu dài 3,8cm và cao 2m đã được bà thể hiện thành công sau đó không lâu … 

Năm 1999, họa sĩ Ngọc Mai bắt tay vào với Kiều. Bà tâm sự: “Tôi biết trước tôi, đã có nhiều họa sĩ nổi tiếng vẽ Kiều. Nếu không tìm hiểu kỹ, tôi sẽ đi lại lối mòn của các bậc tiền bối. Mà tôi lại chỉ muốn vẽ Kiều theo cách riêng của tôi”. Để vẽ Kiều, bà đã phải đọc đi đọc lại không biết bao nhiêu lần những bản Kiều khác nhau, thậm chí cả những bản dịch Kiều ra nhiều ngôn ngữ khác trên thế giới. Không chỉ vậy, bà còn tìm đọc những bài phê bình, các bài tiểu luận về Kiều để hình dung ra từng nhân vật, từng bối cảnh trong Kiều. Rồi tự tay bà tóm tắt lại câu chuyện về Kiều theo cách ngắn gọn nhất, cô đọng nhất. “Tôi vẽ Kiều nhưng không phải là minh họa truyện Kiều. Chắt lọc từng giai đoạn cuộc đời của Kiều, tôi muốn khắc họa thân phận người phụ nữ truân chuyên này ở từng ngã rẽ của số phận”. 

Lụa là chất liệu đòi hỏi sự kỹ lưỡng, cẩn thận đến cầu kỳ của người vẽ, để hoàn thành một bức tranh, họa sĩ Ngọc Mai mất không dưới vài tháng. Khởi đầu từ bức “Người đâu gặp gợ làm chi/Trăm năm biết có duyên gì hay không”, với hình ảnh hai chị em Thúy Kiều và Thúy Vân tình cờ gặp gỡ Kim Trọng, tiếp theo là bức “Rằng hay thì thật là hay/ Nghe ra ngậm đắng nuốt cay thế nào” khi Thúy Kiều ngồi đàn cho Kim Trọng nghe… Câu chuyện trong tranh của bà cứ dẫn dắt người xem đi theo cuộc đời thăng trầm của Kiều suốt 15 năm lưu lạc và ngoài Kiều, nhưng nhân vật gắn liền với số phận, cuộc đời người kỹ nữ này như Kim Trọng, Từ Hải, Mã Giám Sinh, Tú Bà … đều được khắc họa khá rõ nét. Họa sĩ Ngọc Mai kể có những bức bà vẽ mất vài tháng nhưng rồi khi xem lại, bà lại bỏ vì không hài lòng. Như bức “Khi thiêng khi đã về thần/Nhơn nhơn lại đứng chôn chân giữa vòng” vẽ Từ Hải khi chết đứng, nhưng sau một thời gian bà nhận thấy dường như Từ Hải trong tranh tuy rất oai phong vẫn thiếu một nét gì đó phong trần, bụi bặm. Thế là bà lại bỏ, cặm cụi vẽ lại “Tính tôi là như thế! Chưa hài lòng là tôi làm lại, làm cho đến bao giờ thỏa mãn mới thôi. Vì thế chỉ 28 bức tranh mà tôi đã mất đến 12 năm. May mà trời còn cho tôi sức khỏe để hoàn thành bộ tranh”. Bà tâm sự. 

 

 

Tranh vẽ "Kim Trọng về thăm vườn xưa" - Họa sĩ Ngọc Mai (Ảnh: nienlich.vn)

 

Với 28 bức tranh về Kiều, vậy là họa sĩ Ngọc Mai đã hoàn thành lời hứa với bản thân mình ngày nào. Họa sĩ Ngọc Mai từng nói: “Tôi đã dự tính mở một cuộc triển lãm Kiều để đem những cảm xúc của tôi chia sẻ với mọi người. Có người đã đặt vấn đề mua cả bộ tranh này nhưng tôi không bán, tôi chỉ giữ lại cho riêng tôi và biết đâu mai này nước ta có bảo tàng về riêng Kiều thì tôi sẽ tặng lạ cho bảo tàng”. 

Họa sĩ, giảng viên đại học mỹ thuật, chuyên gia về tranh lụa Nguyễn thị Tâm đã dành những lời quý trọng cho đồng nghiệp Ngọc Mai: “Từ cuộc sống rộn ràng hối hả, từ những mảng màu xanh đỏ tím vàng của sơn dầu, của phần đông họa sĩ hiện nay, tôi nhận được một tập ảnh tranh khổ lớn, miêu tả những nỗi niềm khắc khoải của Kiều được giải bày bằng tranh vẽ trên lụa như cộng hưởng thêm tấm lòng của người hậu thế với cụ Nguyễn Du. Từ chất liệu nhẹ nhàng bay bổng, từ sự lung linh huyền ảo của sắc màu, từ những cung bậc buồn vui, suy tư lãng mạn đầy nữ tính, họa sĩ đã đưa ta vào trạng thái hư hư thực thực của Truyện Kiều, của thân phận một mỹ nhân tài hoa nhưng đầy truân chuyên”.

Trong thời buổi tốc độ này, mọi sự cần phải nhanh, vội vã kể cả “vội sống”, thì việc mất 12 năm thao thức để chỉ vẽ Truyện Kiều như họa sĩ Ngọc Mai quả là kỳ tích. Nhiều bức, họa sĩ đã mất nửa năm để hoàn thành. Nếu không có tình yêu bền bỉ dành cho truyện Kiều và ước mơ về Kiều, họa sĩ rất khó để dày công như vậy.

Họa sĩ Trần Văn Phú chia sẻ với họa sĩ Ngọc Mai: “Đời người, không có hạnh phúc nào bằng ước mơ dai dẳng triền miên mà thực hiện được, ấy là hạnh phúc vàng. Nó chạm đến mảng trí tuệ mênh mông của biển nghệ thuật hội họa, đỏi hỏi người họa sĩ phải có quyết tâm cao.

 

Người họa sĩ vẽ Kiều bằng tâm thức của người Việt Nam

 

Gần như người Việt nam cũng biết, Truyện Kiều là tên phổ biến của Đoàn trường tân thanh được cụ Nguyễn Du phóng tác từ tác phẩm Kim Vân Kiều  truyện của Thanh Tâm Tài Nhân -Trung Quốc. do vậy, về Kiều với sắc diện, trang phục ra sao là cả vấn đề để người xem thấy Truyện Kiều thực sự mang bản sắc Việt.

Đến nay, dường như không có nhiều họa sĩ lấy Truyện Kiều làm cảm hứng để sáng tác. Tuy vậy, cũng có những họa sĩ rất say mê vẽ nhân vật này. Đơn củ như Họa sĩ Phạm Cung. Trong một cuộc triển lãm nho nhỏ của họa sĩ Phạm Cung vẽ Kiều bằng chất liệu sơn dầu. Nàng Kiều của cụ Nguyễn Du trong tranh Phạm Cung mặc tranh phục theo lời giới thiệu của cụ Nguyễn Du ở mở đầu thiên truyện: "Rằng năm Gia Tinh triều Minh/Bốn phương phẳng lẵng hai kinh vững vàng”. Họa sĩ Phạm Cung đã để nàng Kiều mặc chiếc áo dài Việt Nam. Như vậy, họa sĩ Phạm Cung vẽ theo đúng những gì cụ Nguyễn Du đã viết, hiểu một nghĩa nào đó là “minh họa” Truyện Kiều.

Còn họa sĩ Ngọc Mai, bà đã vẽ Kiều theo cảm nhận của riêng mình. Có thể nói họa sĩ Ngọc Mai đã vẽ Truyện Kiều của cụ Nguyễn Du bằng tâm thức của người Việt Nam. Những nhân vật trong tranh lụa Kiều đa phần mặc áo dài khăn đóng, hoặc áo tứ thân khăn mỏ quạ rất Việt Nam, chứ không mặc trang phục nào khác của Trung Quốc. Điều này có thể được xem là sáng tạo riêng của nữ họa sĩ Ngọc Mai.

 

Tranh vẽ "Từ Hải" - Họa sĩ Ngọc Mai (Ảnh: nienlich.vn)

 

Dĩ nhiên là người yêu tranh không ngạc nhiên lắm khi nghe tin Truyện Kiều được lên tranh, bởi lẽ Truyện Kiều và vẽ Kiều (Thúy Kiều) đã được vào tranh của các họa sĩ thế hệ trước: Bùi Xuân Phái, Tô Ngọc Vân, Nguyễn Sáng, Lê Phổ, Nguyễn Gia Trí, Phạm Cung, Lê Trí Dũng … Nhưng với họa sĩ Ngọc Mai, bà sử dụng chất liệu lụa khiến không ít người tò mò muốn xem bà vẽ ra sao khi nghe tác giả tuyên bố “đây là một cuộc vờn lụa” và cho các nhân vật trong truyện Kiều vận trang phục Việt, như mặc áo dài khăn đóng, hoặc áo tứ thân khăn mỏ quạ, trong khi Thúy Kiều sinh trưởng ở triều Minh, là con dân của đất nước Trung Hoa.

Bà học vẽ tranh lụa từ họa sĩ Nguyễn Thị Tâm và họa sĩ Trần Văn Phú. Sai khi tự tin mình đã vững những kỹ thuật vẽ tranh lụa, bà mới dám thực hiện bộ tranh này mặc dù năm 2000, bà đã có một triển lãm mang tên Nàng tại The Metropolitan.

Có người cho rằng họa sĩ Ngọc Mai vẽ minh họa Truyện Kiều, không có gì sáng tạo. Tuy nhiên, bà đã minh chứng đây là cảm xúc của cá nhân bà từ nhiều tình huống đã xảy ra trong đời Thúy Kiều qua các bức tranh của mình: khi Kiều du xuân, khi Kiều tắm, khi Kiều bị bắt đi tu, khi Kiều khóc Từ Hải, khi Kiều nhớ Kim Trọng, khi Kiều nhớ Thúy Vân thay tình, khi Kiều gảy đàn cho Kim Trọng nghe …

Vì là vẽ từ cảm xúc, vì yêu truyện Kiều nên tác giả đã tuyên bố không bán tranh. Nhiều họa sĩ chuyên nghiệp ghé xem truyện Kiều trong tranh lụa của họa sĩ Ngọc Mai và đã nhật xét: “Vẽ đẹp”...

 

28 bức tranh về Kiều của họa sĩ Ngọc Mai - Ảnh: Internet

 

Thông tin về Họa sĩ Ngọc Mai  

Họa sĩ Ngọc Mai tên đầy đủ là Nguyễn Thị Ngọc Mai, sinh năm 1951 tại Sài Gòn.

Năm 1997, bà cùng họa sĩ Nguyễn Thị Tâm triển lãm tại Texas Hoa Kỳ. Trong các năm 2000, 2003, 2004 họa sĩ Ngọc Mai đã có các triển lãm cá nhân tại TP.HCM, Texas (Hoa Kỳ) và Rennes (Pháp).

Ngày 17/9/2011, tại Nhà triển lãm TP.HCM (92 Lê Thánh Tôn, Q.1), triển lãm 28 bức tranh lụa vẽ Truyện Kiều của họa Ngọc Mai đã khai mạc và cùng lúc ra mắt cuốn sách Tranh Truyện Kiều. Họa sĩ Ngọc Mai cho biết: “Tất cả tranh trong triển lãm chỉ trưng bày cho người xem chứ nhất định không bả dù bất cứ lý do gì”. Được biết, “nhà tài trợ” in sách và triển lãm Tranh lụa Kiều là người mà suốt đời họa sĩ Ngọc Mai hy sinh tuổi thanh xuân để nuôi dưỡng-kỹ sư Lê Minh Thụy-con trai họa sĩ.

Họa sĩ Ngọc Mai đã "sống cùng nàng Kiều" trong 12 năm (từ 1999 đến 2011), với những khúc quanh nhiều cay đắng, có lúc cũng ngọt ngào của Thúy Kiều trong 28 bức tranh. Bộ tranh lụa Kiều được thể hiện trên chất liệu lụa Hà Đông, vẽ bằng màu nước, kích cỡ từng bức 60cm x 85cm. Họa sĩ Ngọc Mai đã triển lãm bộ tranh nầy tại Nhà Trưng bày triển lãm thành phố Hồ Chí Minh từ 17.09 đến 26.09.2011, bà đã nhận đươc nhiều sự khen ngợi từ báo chí và giới thưởng lãm trong và ngoài nước.

Năm 2011, họa sĩ Ngọc Mai đã được Tổ chức Kỷ lục Việt Nam - Vietkings xác lập kỷ lục "Nữ họa sĩ vẽ tranh lụa về Truyện Kiều nhiều nhất".

 

 


Kyluc.vn (Nguồn: Nienlich.vn)

 

Bảo tàng Kỷ lục Việt Nam mobile
Pepsi
Tổ chức Kỷ lục Châu Á
Viện Top Thế giới
Tổ chức Kỷ lục Đông Dương
Tổ chức Kỷ lục Hoa Kỳ