Lào Cai là tỉnh miền núi phía Bắc, có 25 nhóm ngành dân tộc khác nhau, như Mông, Dao, Tày, Giáy, La Chí, Phù Lá, Hà Nhì... Trong 25 nhóm ngành dân tộc, chỉ các dân tộc Dao, Tày, Giáy và Thái có chữ viết, một thành tựu minh chứng cho nền văn minh của con người và dân tộc. Và hiện nay chỉ duy nhất dân tộc Dao (gồm cả 3 nhóm ngành Dao đỏ, Dao tuyển và Dao họ) tại Lào Cai còn nhiều người sử dụng thường xuyên chữ Nôm Dao. 

Chữ viết không thể thiếu trong đời sống của người Dao thông qua việc viết thư thăm hỏi, tìm người thân, ghi chép lục bản mệnh của con người khi sinh ra, viết thư hẹn hội hát giao duyên đầu xuân... Chữ viết của người Dao ra đời còn do nhu cầu từ chính bản thân mỗi người mong muốn gìn giữ bản sắc văn hóa, phong tục tập quán và tri thức dân gian được đúc kết qua nhiều thế hệ đều được thể hiện bằng sách, như sách răn dạy đạo đức, sách hát, sách thơ ca, sách dạy thêu hoa văn, sách xem ngày xấu, tốt... 

Với người ngoài, chữ Nôm Dao có thể còn lạ lẫm, nhưng với người Dao, những bộ kinh điển chữ Nôm thiết thân tới mức bà con Dao Quần chẹt Vĩnh Phúc còn ví von bằng câu đố: “Cáy nhay pẹ - ên cháy pi - an chạ” (Con gà mẹ trắng dẫn một đàn con đen). Cũng như chữ Nôm của người Kinh hay người Tày, chữ Nôm Dao bắt nguồn từ chữ Hán cổ, nhưng đã được “Dao hóa”, điều chỉnh theo ngữ âm và tư duy riêng, tạo nên hệ phát âm gọi là “tiếng Dao văn chương”, chỉ những ai từng học chữ, hành nghề mới hiểu rõ. 

Khi xưa, thường chỉ đàn ông được học chữ. Quá trình học thường bắt đầu từ khi các bé trai lên bốn, lên sáu, độ tuổi bắt đầu có nhận thức về thế giới xung quanh. Người thầy đầu tiên là cha, ông và nam giới trong dòng họ. Bài học vỡ lòng gồm nét chữ, bộ thủ đơn giản, học nói, hát, và tìm hiểu họ mạc trong gia phả. Khi đã nắm được yếu lĩnh, nếu gia đình, họ hàng không đủ vốn học, các em sẽ được bái sư học tiếp với các thầy uyên bác. 

Từ đây, quá trình học trở nên khắt khe hơn hẳn. Mỗi môn sinh sẽ phải học từ 15 - 30 bộ kinh sách, gồm cả các tác phẩm quen thuộc với Nho học như Tam Thiên Tự, Tam Tự Kinh… lẫn sách dạy nói, hát, viết của riêng người Dao.... Quá trình này, không chỉ giúp tăng vốn chữ mà còn đào sâu tri thức về thiên – địa – nhân trong quan niệm truyền thống. Luyện nét chữ, rèn nết người. Học chữ Nôm còn là rèn đạo đức. Người thầy không chỉ giảng nghĩa kinh sách mà còn uốn nắn nếp ăn, lối sống mỗi học trò.

Có thể nói hiện nay số lượng người biết đọc, biết viết chữ Nôm Dao trong các thôn bản người Dao tương đối lớn, sức sống của di sản chữ viết người Dao được đánh giá cao trong việc duy trì thực hành và bảo vệ di sản trong cộng đồng.

Nhưng ngày nay, phong tục này đã thay đổi, mở rộng đối tượng học là nữ và đối với nam giới cũng không giới hạn độ tuổi học chữ. Chữ viết người Dao hiện sử dụng phổ biến trong các nghi lễ cúng, hôn nhân, làm nhà mới, đám tang, tết nhảy và độc đáo hơn cả là lễ cấp sắc. 

Chữ Nôm Dao được sử dụng tại Lễ Cấp sắc

Đến nay, thống kê của Sở Văn hóa và Thể thao Lào Cai (nay là Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lào Cai) cho thấy, tại 466 làng người Dao trên địa bàn tỉnh đang lưu giữ hơn 11.000 quyển sách với nhiều nội dung phong phú.

Để bảo tồn và phát huy bền vững di sản chữ viết và sách cổ của người Dao, không có hình thức nào hữu hiệu hơn là mở lớp dạy chữ Nôm Dao ngay tại cộng đồng do chính người thầy trong cộng đồng giảng dạy. Bởi vậy, bên cạnh những lớp truyền dạy do người dân tự mở, thời gian qua, một số lớp do Nhà nước hỗ trợ đã được triển khai. Năm 2018, Sở Văn hóa và Thể thao Lào Cai (nay là Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lào Cai) đã mở được 5 lớp chữ Nôm của người Dao đỏ tại xã Tả Phìn, thị xã Sapa (xã Tả Phìn, tỉnh Lào Cai); người Dao tuyển ở xã Bản Phiệt, huyện Bảo Thắng (phường Lào Cai, tỉnh Lào Cai mới); người Dao họ ở xã Tân An, huyện Văn Bàn (xã Bảo Hà, tỉnh Lào Cai mới).