Hồ Cấm Sơn nằm ở vùng núi của huyện Lục Ngạn, tỉnh Bắc Giang (nay là 7 xã mới Biển Động, Lục Ngạn, Đèo Gia, Sơn Hải, Tân Sơn, Biên Sơn, Sa Lý thuộc tỉnh Bắc Ninh mới) và một phần nhỏ thuộc địa phận huyện Hữu Lũng và Chi Lăng, tỉnh Lạng Sơn (nay là xã Yên Bình, Hữu Liên, Cai Kinh, Vạn Linh, Quan Sơn thuộc tỉnh Lạng Sơn mới) . Hồ được khởi công xây dựng từ tháng 2/1966 đến cuối tháng 7/1969 thì bắt đầu tích nước. Năm 1974 thì chính thức bàn giao, đưa vào khai thác công trình đầu mối hồ Cấm Sơn và các hạng mục công trình nâng cấp mở rộng Hệ thống thủy lợi Cầu Sơn.
Hồ Cấm Sơn có dung tích 248 triệu m³ nước, diện tích mặt nước trung bình khoảng 2.650ha. Mùa khô, nước cạn, lòng hồ hiện ra những bãi bồi dày phù sa được người dân địa phương tận dụng để trồng ngô và hoa màu đan xen. Mùa mưa, mặt hồ trải rộng với hàng trăm đảo lớn, nhỏ nằm rải rác. Bao quanh hồ là những ngọn núi cao quanh năm xanh ngắt một màu, nhấp nhô, trùng điệp. Vẻ đẹp trời, mây, non, nước hòa quyện làm một khiến cảnh quan nơi đây vô cùng thơ mộng, quyến rũ, chẳng khác nào một vịnh Hạ Long thu nhỏ. Với vẻ đẹp sơn thủy hữu tình, Cấm Sơn chính là nguồn cảm hứng để nhạc sĩ Phó Đức Phương sáng tác ca khúc nổi tiếng “Hồ trên Núi”.
Buổi sớm mai là thời gian thích hợp nhất để chiêm ngưỡng cảnh sắc, không gian mặt hồ Cấm Sơn, những làn sương sớm phủ màu trắng đục huyền ảo trên mặt hồ dần tan vào sóng nước khi mặt trời ló rạng. Mặt hồ gợn sóng lấp lánh trong nắng sớm, vài chiếc thuyền nan lướt qua, chợt nao nao một nỗi niềm bâng khuâng xa vắng như văng vẳng câu ca của nhạc sĩ Phó Đức Phương “Thuyền ta ngược, thuyền ta xuôi, giữa dòng nước bạc, nhịp chèo ta bơi…”
Tại vị trí thuộc xã Sơn Hải có một cầu phao dài 300m rút ngắn khoảng cách đi lại cho người dân.
Lòng hồ Cấm Sơn còn lưu giữ nhiều nét đặc sắc trong đời sống và văn hoá của đồng bào các dân tộc: Tày, Nùng, Dao, Cao Lan, Sán Chí. Đây là những dân tộc bản địa cư trú lâu đời và có gắn bó mật thiết với vùng đất này cách đây hàng trăm năm. Có thể thấy những nét độc đáo trong điệu hát Sli - Lượn, Shoong hao; lễ hội xuống đồng, cầu mùa, mừng năm mới, nhà mới; những nếp nhà sàn ẩn khuất sau những thân gỗ lớn, những cánh rừng trồng xanh mướt mát đang toả khói lam chiều; cũng có thể lênh đênh trên thuyền giữa lòng hồ nhấn nhá những khúc chè lam, nắm xôi bảy màu bắt mắt hay xôi trứng kiến thơm lựng; vào mùa quả thì nơi đây bạt ngàn vải thiều, nhãn, na, hồng ngọt lịm; thịt lợn cắp nách, gà leo núi và cá lòng hồ nhắm với chút rượu quê nút lá chuối sẽ mang đến cảm giác lâng lâng như giữa chốn bồng lai.
