Hồ Thang Hen là hồ nước ngọt tự nhiên nằm trên núi cao nhất của Việt Nam. Bao bọc quanh hồ là hệ thống rừng cây cổ thụ trùng điệp mọc trên núi đá vôi tạo nên khung cảnh kỳ vĩ, nên thơ. Hồ Thang Hen còn được biết đến với tên “Tuyệt tình cốc” của Cao Bằng. Quanh năm, nước hồ Thang Hen luôn có màu xanh ngọc bích giống như chiếc gương khổng lồ phản chiếu cảnh vật núi non đất trời xung quanh. Chính vì thế, nơi đây còn được mệnh danh là “hòn đảo ngọc” tọa lạc trên núi cao của tỉnh Cao Bằng.

Quần thể Thang Hen gồm 36 hồ nước ngọt tự nhiên với những tên gọi độc đáo như Thang Hoi, Thang Vạt, Nà Ma, Thang Loỏng… Mỗi hồ có bờ vách ngăn riêng biệt cách nhau khoảng vài chục mét đến vài trăm mét nhưng đều thông nhau qua hang động ngầm trong núi đá.

Hồ Thang Hen là nơi tựu lại của các con sông, con suối quanh khu vực và chảy xuôi về theo hệ thống hang động. Những ngày trời mưa lớn, nước trong hồ đầy tràn sang những thung lũng xung quanh tạo thành một chuỗi hồ nước xanh ngát rất đẹp mắt. Khác với những hệ thống sông hồ khác, dù mùa nào trong năm thì hồ Thang Hen luôn có một màu xanh biếc như ngọc bích.

Hồ chính có hình thoi, nơi rộng nhất là 500 m, nơi dài nhất là 2.000 m, có chỗ sâu đến hàng trăm mét. Mặt hồ được ví như chiếc gương màu ngọc bích, nằm gọn gàng giữa những tán rừng phủ xanh triền núi, cảnh quan sơn thủy hữu tình, thơ mộng. Trông xa, dáng hồ còn tựa như một cái “đuôi ong” khổng lồ đúng như ý nghĩa của từ “Thang Hen” trong tiếng dân tộc Tày. Bồng bềnh theo những con thuyền trên mặt nước, du khách có thể dạo chơi từ hồ này sang hồ khác để ngắm cảnh non xanh nước biếc.

Ngoài ra, còn có một truyền thuyết kỳ bí của người dân tộc Tày về khu du lịch sinh thái hồ Thang Hen này. Chuyện kể lại rằng ngày xưa có một chàng trai tên là Sung rất thông minh và khôi ngô tuấn tú. Chàng đã thi đỗ làm quan và được Vua ban thưởng cho phép về quê vinh quy bái tổ trong vòng 7 ngày.

Trong khoảng thời gian trở về nhà ngắn ngủi đó, chàng đã kết tóc se duyên với một cô gái tên là Boóc. Vì mải mê quyến luyến bên người vợ xinh đẹp, chàng Sung đã quên mất ngày trở lại kinh thành làm quan. Đến đêm cuối cùng, chàng mới sực nhớ ra và ra sức lao vào rừng. Vì đêm tối đen, khi chàng Sùng chạy được 36 bước thì bị vấp ngã, đáp đầu vào núi rồi chết. Nơi chàng Sùng ngã xuống chính là hồ Thang Hen - hồ lớn nhất trong quần thể và 36 bước chân của chàng chính là 36 chiếc hồ xung quanh.

Mỗi mùa trong năm, hồ Thang Hen sẽ mang một vẻ đẹp khác nhau nhưng đều rất đẹp, rất thơ mộng. Du khách có thể chiêm ngưỡng khung cảnh muôn loài hoa khoe sắc giữa núi rừng hùng vĩ như hoa lan, hoa đào rừng, hoa mắc cọp… Riêng vào mùa thu, hoa dã quỳ nở vàng rực cả một khung trời, hòa với sắc xanh của nước, sắc xanh của trời, sắc xanh của cỏ cây tạo nên một khung cảnh nên thơ như chốn bồng lai tiên cảnh.