Phong trào Tây Sơn là cuộc khởi nghĩa nông dân vĩ đại (1771–1802) do ba anh em Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ và Nguyễn Lữ lãnh đạo. Bùng nổ tại ấp Tây Sơn (Bình Định), phong trào đã lật đổ các chính quyền phong kiến cát cứ (chúa Nguyễn, chúa Trịnh, nhà Lê) và đánh tan ngoại xâm, bước đầu thống nhất đất nước. Sau khi triều đại Tây Sơn sụp đổ, vùng đất Kiên Mỹ quê hương của ba anh em nhà Tây Sơn bị hủy hoại, ly tán... Nhưng với tấm lòng tri ân những người anh hùng của quê hương, trên nền nhà cũ của ông bà Hồ Phi Phúc, nhân dân dựng lên một ngôi đình cao to, bề thế, gọi là đình Kiên Mỹ, để bí mật thờ “Ba ngài Tây Sơn”. Sau năm 1975, Đảng và Nhà nước quyết định xây dựng Bảo tàng Quang Trung tại thị trấn Phú Phong nhằm bảo tồn và phát huy di sản văn hóa Tây Sơn.

Toàn cảnh khuôn viên bảo tàng Quang Trung nhìn từ trên cao

Công trình chính thức hoàn thành năm 1979, Quần thể di tích Bảo tàng Quang Trung gồm hai công trình chính là Bảo tàng Quang Trung, Đền thờ Tây Sơn Tam Kiệt và các công trình phụ trợ

Với khuôn viên rộng 150.000m2, Bảo tàng Quang Trung là một trong những bảo tàng Danh nhân lớn nhất và thu hút rất nhiều khách đến tham quan du lịch, học tập. Bảo tàng gồm các hạng mục: nhà trưng bày, nhà biểu diễn nhạc võ Tây Sơn, nhà rông Tây Nguyên...Bảo tàng Quang Trung  được xây dựng năm 1977 và khánh thành năm 1979, trưng bày 11.605 tư liệu, hiện vật liên quan đến phong trào Tây Sơn. Phía trước Bảo tàng có tượng đài Hoàng đế Quang Trung uy nghi bằng đồng. 

Nhà biểu diễn nhạc - võ Tây Sơn có diện tích 268m2, là nơi đội nhạc võ  biểu diễn các chương trình như: trống trận, võ cổ truyền Tây Sơn và nghệ thuật văn hoá dân gian Tây Nguyên ở một số dân tộc thiểu số từng tham gia phong trào Tây Sơn. Nhà rông văn hoá Tây Nguyên là nơi trưng bày các tư liệu, hiện vật về văn hoá của đồng bào các dân tộc Tây Nguyên, lực lượng đã tham gia phong trào Tây Sơn trong giai đoạn tụ nghĩa.

Điện Tây Sơn được xây dựng lại trên nền đình Kiên Mỹ. Phía trước điện có cổng lớn, trụ xây bằng gạch, trên hai trụ cổng chính có câu đối bằng chữ Hán. Trên cổng là tấm bảng đúc nổi 3 chữ: Tây Sơn Điện. Phía trong cổng là nhà bia ghi công trạng của Hoàng đế Quang Trung - Nguyễn Huệ bằng chữ quốc ngữ. Sau nhà bia là tiền sảnh nối với trung tâm điện chính. Nội thất Điện hiện nay có 10 án thờ, các án đều làm bằng gỗ, chạm trổ công phu hình lưỡng long chầu nguyệt, dây leo, chùm nho... theo phong cách của miền Trung. Án tiền điện gọi là án Công đồng thờ chung những nhân vật nhà Tây Sơn. Hậu điện có 3 án, ở giữa là án thờ Hoàng đế Quang Trung - Nguyễn Huệ; bên phải là án thờ Hoàng đế Thái Đức - Nguyễn Nhạc; bên trái là án thờ Đông Định Vương - Nguyễn Lữ. Sau các án thờ hậu điện là bức hoành lớn bằng gỗ có chạm trổ rồng, hoa văn và sơn son thếp vàng. Phía trước, hai bên đầu của ba án thờ có đặt hai giá gỗ để bát bộ binh khí: Trường đao, xà mâu, vòng âm dương, trường chùy, trường thương, trường kích, trường phủ, ba chĩa.  

Ngoài ra, các nghi lễ tri ân ba anh em nhà Tây Sơn cũng được tổ chức hàng năm tại di tích, có thể kể đến như: ngày hiệp kỵ Tây Sơn Tam Kiệt (15 tháng Mười Một), ngày giỗ trận Đống Đa (mùng 5 tháng Giêng), ngày giỗ Hoàng Đế Quang Trung (29 tháng Bảy)... Trong những ngày này, Bảo tàng Quang Trung cùng ban Nghi lễ Điện long trọng tổ chức lễ cúng kỵ theo nghi thức truyền thống của dân tộc thu hút hàng vạn người về chiêm bái, tưởng nhớ ân đức của các bậc tiền nhân.

Bên cạnh đó tại khu di tích còn có Giếng nước được ghép bằng đá ong, đường kính 0,9m, thành giếng cao 0,8m. Năm 1998, xây nhà mái che cổ lầu, hình lục giác, chiều dài mỗi cạnh 3,45m, mái đổ bê tông dán ngói vảy, thành giếng được bảo vệ bằng khung gỗ hình lục giác cách điệu như những mắt trúc. Cây me trên dưới 300 năm tuổi, gốc có chu vi 3,9m, tán rộng đến 30 mét, cành lá rậm rạp, che mát cả góc vườn. Ngoài giá trị lâu năm, tạo cảnh quan, cây me còn có ý nghĩa đặc biệt về mặt văn hóa, lịch sử, là biểu tượng cho sức sống, sự trường tồn của phong trào Tây Sơn trong lòng dân tộc.

Với giá trị đặc biệt, Thủ tướng Chính phủ đã quyết định xếp hạng di tích lịch sử Khu đền thờ Tây Sơn Tam Kiệt là Di tích Quốc gia đặc biệt (Quyết định số 2408/QĐ-TTg ngày 31/12/2014)./.

----------------------------------------------------------------------------