Di tích chiến thắng lịch sử Rạch Gầm - Xoài Mút tọa lạc tại xã Kim Sơn, huyện Châu Thành, Tiền Giang (nay là xã Kim Sơn, tỉnh Đồng Tháp). Khu di tích chiến thắng Rạch Gầm-Xoài Mút là một công trình kỷ niệm ghi dấu chiến công chống ngoại xâm của nhân dân xứ Đàng Trong. Những người cao niên ở vùng quê sông nước Nam bộ vẫn còn nhớ những câu ca:
“Rạch Gầm - Xoài Mút tăm tăm
Xê xuống chút nữa tới vàm Mỹ Tho
Bần Gie đóm đậu sáng trời
Rạch Gầm - Xoài Mút muôn đời oai linh”.
Rạch Gầm – Xoài Mút là 2 nhánh sông nhỏ đổ vào sông Tiền, một nhánh lớn của dòng sông Cửu Long (Mekong). Năm 1784 nhận được sự cầu viện từ Nguyễn Ánh, vua Xiêm đã nhanh chóng cử Chiêu Tăng và Chiêu Sương đem 5 vạn quân sang xâm lược Đại Việt bằng cả hai ngã thủy, bộ. Được tin quân Xiêm hoành hành, tháng 1/1785, Nguyễn Huệ đã kéo quân vào Nam đóng tại Mỹ Tho đại phố, chọn đoạn sông Tiền từ Rạch Gầm đến Xoài Mút dài khoảng 7km, rộng từ 1 - 2 km, nơi giữa sông có cù lao Thới Sơn với cây cối rậm rạp rất thuận tiện cho việc giấu quân và mai phục để làm điểm quyết chiến.
Đêm 19 rạng 20 tháng 1/1785 (mùng 9 - 10 tháng 12 năm Giáp Thìn) lợi dụng thủy triều trôi theo dòng sông, Chiêu Tăng đã chủ động tấn công Mỹ Tho đại phố với ý đồ phá vỡ đội thuyền của quân Tây Sơn. Tương kế tựu kế, quân Tây Sơn đã giả thua rút chạy để nhử địch lọt vào trận địa mai phục Rạch Gầm - Xoài Mút. Khi pháo lệnh của quân Tây Sơn nổ vang cũng là lúc Nguyễn Huệ đã cho khóa chặt ở đầu và đuôi, pháo hỏa hổ ở hai bờ đã nã đạn tới tấp, cùng lúc đó đội thuyền cảm tử quân chở đầy rơm cùng những vật liệu dễ cháy đã đâm thẳng vào thuyền giặc. Bị đánh bất ngờ, toàn bộ thuyền chiến của quân Xiêm bị nhấn chìm chỉ trong một đêm, 5 vạn quân Xiêm chỉ còn vài ngàn thoát nạn, Nguyễn Ánh may mắn được Mạc Tử Sanh bảo vệ trốn sang Xiêm, còn Chiêu Tăng, Chiêu Sương nhảy lên bờ tìm đường trở về Xiêm. Trận thủy chiến lớn nhất trong lịch sử của xứ Đàng Trong và là trận thủy chiến lớn nhất trong 5 thế kỷ của dân tộc ta sau chiến thắng Bạch Đằng năm 1288, đã toàn thắng.
Năm 2001, di tích chiến thắng Rạch Gầm - Xoài Mút được xây dựng và khánh thành vào ngày 20-1-2005, đúng dịp kỷ niệm 220 năm chiến thắng Rạch Gầm - Xoài Mút, với tổng diện tích hơn 2 ha, khu di tích gồm tượng đài Nguyễn Huệ, 2 nhà trưng bày và một ngôi nhà cổ Nam bộ.
Cổng vào khu di tích với hai khẩu đại bát toát lên sức mạnh của quân và dân ta
Nhà trưng bày số 1 của Khu di tích chiến thắng Rạch Gầm Xoài Mút có diện tích rộng khoảng 135 mét vuông. Đây là nơi trưng bày những bức tranh gốm và nhiều hiện vật liên quan đến trận đánh như các loại vũ khí của quân Tây Sơn, quân Xiêm. Hầu hết các hiện vật này đều được tìm thấy bên dưới lòng sông nơi diễn ra trận giao tranh ác liệt. Nhà trưng bày số 2 rộng khoảng 132 mét vuông và là nơi trưng bày bộ sưu tập 546 hiện vật bao gồm vũ khí và phương tiện mà hai bên sử dụng. Căn nhà này được chia làm 3 gian, 2 chái, 48 cột gỗ căm xe, mái ngói âm dương. Nơi đây có diện tích 225 mét vuông. Không gian bên trong nhà cổ dùng để tái hiện cuộc sống của những người dân phú nông Nam Bộ xưa. Ngôi nhà cổ này đã được phục chế lại và chuyển nguyên vẹn từ huyện Gò Công về.
Nhà trưng bày số 1 gây ấn tượng với dãy tranh ghép gốm gồm ba chương, thể hiện các giai đoạn khẩn hoang lập ấp, trận thủy chiến và khải hoàn
Nhà trưng bày số 2 là nơi lưu giữ bộ sưu tập hiện vật về trận Rạch Gầm Xoài Mút
Lễ hội Chiến thắng Rạch Gầm Xoài Mút được tổ chức hai năm một lần, vào ngày 20/1 âm lịch của các năm chẵn. Lễ hội diễn ra trong hai ngày với phần lễ dâng hương tại khu di tích và đền thờ Rạch Gầm - Xoài Mút. Còn phần hội được tổ chức với rất nhiều các hoạt động văn nghệ, các trò chơi thú vị như thả diều, đua thuyền, chưng mâm ngũ quả...
Với những giá trị đặc biệt, Di tích lịch sử Địa điểm chiến thắng Rạch Gầm- Xoài Mút đã được xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt theo Quyết định số 2408/QĐ-TTg ngày 31/12/2014 Thủ tướng Chính phủ.
-------------------------------------------------------------------
TỔ CHỨC KỶ LỤC VIỆT NAM (VIETKINGS)
01 Đặng Văn Ngữ, Phường Phú Nhuận, TP. Hồ Chí Minh
Điện thoại: (0283) 8 477 477
Đăng ký Kỷ lục: 0908 254 258 - 08 333 68 555
