Nhà máy Giấy Bãi Bằng tại tỉnh Phú Thọ là một trong những công trình công nghiệp quy mô lớn nhất của Việt Nam trong giai đoạn 1975 – 1985. Không chỉ đánh dấu bước phát triển quan trọng của ngành công nghiệp giấy, công trình còn trở thành biểu tượng tiêu biểu cho mối quan hệ hợp tác hữu nghị giữa Việt Nam và Thụy Điển. Tiền thân của dự án bắt đầu từ tháng 2/1971, khi đoàn chuyên gia lâm nghiệp Thụy Điển đầu tiên đến Việt Nam khảo sát vùng nguyên liệu tại các cánh rừng phía Bắc. Trên cơ sở kết quả khảo sát, đầu năm 1975, Nhà máy Giấy Bãi Bằng được khởi công xây dựng trên diện tích gần 100 ha tại thị trấn Phong Châu (nay thuộc xã Phù Ninh), tỉnh Phú Thọ.

Bộ trưởng Vương quốc Thụy Điển và Phó Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Việt Nam Đỗ Mười cắt băng khánh thành Nhà máy giấy Bãi Bằng xưa

Năm 1976, Công ty Giấy Gỗ Diêm phía Bắc và Công ty Giấy Gỗ Diêm phía Nam được thành lập để quản lý hoạt động sản xuất của các xí nghiệp quốc doanh ngành giấy, gỗ và diêm trên cả nước. Nhà máy được thiết kế với công suất 55.000 tấn giấy mỗi năm, gồm 50.000 tấn giấy in, giấy viết tẩy trắng và 5.000 tấn giấy bao gói tự dùng. Đây là quy mô và trình độ công nghệ tương đương các nhà máy hiện đại của Thụy Điển thời điểm bấy giờ. Sau hơn 5 năm thi công, ngày 30/11/1980, cuộn giấy đầu tiên của Nhà máy Giấy Bãi Bằng chính thức ra đời tại Phân xưởng Xeo I, đánh dấu bước ngoặt lịch sử của ngành giấy Việt Nam. Cuộn giấy nặng gần 5 tấn, dài 3,8 m và đạt độ trắng khoảng 80%, khẳng định khả năng làm chủ công nghệ sản xuất giấy hiện đại.

Đến tháng 11/1982, toàn bộ các hạng mục của dự án được hoàn thành, hình thành một tổ hợp công nghiệp khép kín hiếm có tại Việt Nam thời kỳ đó. Ngoài hệ thống sản xuất gồm vùng nguyên liệu, phân xưởng bột giấy, xeo giấy, điện, hóa chất và hơi nước, Bãi Bằng còn được quy hoạch như một "thành phố công nhân" với trường học, bệnh xá, nhà văn hóa, sân vận động và nhiều công trình phúc lợi phục vụ đời sống cán bộ, công nhân viên. Trong bối cảnh nền kinh tế còn vận hành theo cơ chế bao cấp, để thuận lợi cho công tác quản lý, năm 1984 Liên hiệp các Xí nghiệp Giấy Gỗ Diêm toàn quốc được chia thành hai Liên hiệp khu vực gồm Liên hiệp số 1 (phía Bắc) và Liên hiệp số 2 (phía Nam). Mặc dù Quyết định số 217/HĐBT được ban hành năm 1987, hai liên hiệp vẫn tiếp tục hoạt động theo cơ chế quản lý tập trung cho đến khi nền kinh tế từng bước đổi mới.

Sự ra đời của giấy Bãi Bằng đã góp phần giải quyết tình trạng khan hiếm giấy trong nước. Trước đó, nhiều thế hệ học sinh Việt Nam quen sử dụng những quyển "vở 5 hào 2" làm từ giấy trắng nhập khẩu, mỏng và dễ nhòe mực. Giấy Bãi Bằng với chất lượng tốt hơn đã mở ra một giai đoạn mới cho ngành sản xuất giấy học tập trong nước. Ban lãnh đạo nhà máy cũng đặc biệt chú trọng thiết kế bìa vở với những hình ảnh đẹp, mang mong muốn tạo cảm hứng học tập cho học sinh. Ngày 13/8/1990, Liên hiệp Sản xuất - Xuất nhập khẩu Giấy Gỗ Diêm được thành lập theo Quyết định số 368/CNn-TCLĐ của Bộ Công nghiệp nhẹ trên cơ sở hợp nhất hai Liên hiệp khu vực. Đến ngày 22/3/1993, đơn vị được chuyển đổi thành Tổng công ty Giấy Gỗ Diêm Việt Nam nhằm mở rộng chức năng sản xuất, kinh doanh, thương mại và xuất nhập khẩu trong bối cảnh nền kinh tế mở cửa.

Thực hiện Quyết định số 91/TTg của Thủ tướng Chính phủ về việc thí điểm thành lập các tổng công ty nhà nước, ngày 29/4/1995, Tổng công ty Giấy Việt Nam được thành lập trên cơ sở sắp xếp lại các đơn vị sản xuất và lưu thông của ngành giấy. Tiếp đó, ngày 2/8/1995, Chính phủ ban hành Nghị định số 52/CP phê chuẩn Điều lệ tổ chức và hoạt động của Tổng công ty Giấy Việt Nam. Theo đó, Công ty Giấy Bãi Bằng trở thành một trong 15 đơn vị thành viên hạch toán độc lập của Tổng công ty. Bước sang giai đoạn phát triển mới, Tổng công ty Giấy Việt Nam xác định mục tiêu xây dựng doanh nghiệp trở thành lực lượng nòng cốt của ngành công nghiệp giấy Việt Nam, phát triển theo hướng hiện đại, làm chủ công nghệ sản xuất bột giấy và giấy, nâng cao năng lực cạnh tranh trong khu vực, đồng thời đóng góp tích cực vào sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

Ngày 1/2/2005, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 29/2005/QĐ-TTg thành lập Tổng công ty Giấy Việt Nam hoạt động theo mô hình công ty mẹ – công ty con. Đây là doanh nghiệp nhà nước hạng đặc biệt, tiếp tục giữ vai trò chủ lực trong phát triển ngành giấy Việt Nam, kế thừa nền tảng được gây dựng từ công trình biểu tượng – Nhà máy Giấy Bãi Bằng.

Toàn cảnh Tổng công ty Giấy Việt Nam ngày nay

Trải qua nhiều năm xây dựng và phát triển, Tổng công ty Giấy Việt Nam (VINAPACO) không ngừng phát triển lớn mạnh, với quy mô gồm: 10 Phòng, Ban chức năng; 5 đơn vị hạch toán phụ thuộc, 5 đơn vị hạch toán báo sổ, 1 đơn vị hạch toán độc lập, 1 công ty con và 7 công ty liên kết. Tổng công ty sản xuất kinh doanh đa ngành: Trồng rừng, chế biến gỗ, sản xuất giấy, bột giấy, sản xuất và kinh doanh các sản phẩm giấy in, giấy viết, giấy tissue, giấy bao bì, văn phòng phẩm, hoá chất, điện, nghiên cứu khoa học và công nghệ, xuất khẩu các loại phụ tùng, thiết bị máy móc vật tư ngành giấy, kinh doanh dịch vụ cho thuê văn phòng, khách sạn. Sản lượng sản xuất của VINAPACO hằng năm đạt 75 nghìn tấn bột giấy tẩy trắng/năm và 120 nghìn tấn giấy in, giấy viết/năm, chất lượng sản phẩm đạt tiêu chuẩn quốc tế, bảo vệ môi trường đạt tiêu chuẩn Quốc gia. Quá trình sản xuất kinh doanh khép kín từ khâu quy hoạch phát triển vùng nguyên liệu gỗ đến khâu chế biến, tiêu thụ sản phẩm giấy.

Với hệ thống công nghệ hiện đại, ưu thế vượt trội về chế biến giấy và bột giấy, cùng với chiến lược đầu tư mở rộng, phát triển toàn diện, VINAPACO đã khẳng định được vị thế ngày càng vững chắc trong ngành công nghiệp giấy Việt Nam và khu vực Đông Nam Á.

Không chỉ tập trung ở sản xuất giấy, doanh nghiệp còn mở rộng sang lĩnh vực lâm nghiệp

Với những thành tích nổi bật và những đóng góp to lớn vào sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước, Tổng công ty Giấy Việt Nam đã vinh dự được Đảng và Nhà nước phong tặng Huân chương Độc lập hạng nhì, Huân chương Độc lập hạng 3, danh hiệu Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới và nhiều phần thưởng cao quý khác.

Thành tựu Kỷ lục:

Năm 2005, Công ty giấy Bãi Bằng (nay thuộc Tổng công ty Giấy Việt Nam) được Tổ chức Kỷ lục Việt Nam xác lập Kỷ lục "Nơi có những nhà máy giấy lớn nhất Việt Nam"

Trải qua hơn nửa thế kỷ hình thành và phát triển, Tổng công ty Giấy Việt Nam  không chỉ là cái nôi của ngành công nghiệp giấy hiện đại Việt Nam mà còn là minh chứng sinh động cho tình hữu nghị bền chặt giữa Việt Nam và Thụy Điển. Từ một công trình hợp tác quốc tế mang ý nghĩa lịch sử, Bãi Bằng đã trở thành biểu tượng của tinh thần đổi mới, tự lực và khát vọng phát triển của ngành giấy Việt Nam.