Ngày 23/5, quả của cây vải cổ thụ 1.816 năm tuổi tại làng Lộc Đoàn, thị trấn Dương Giác, quận Mậu Nam, thành phố Mậu Danh thuộc tỉnh Quảng Đông (Trung Quốc) được đưa lên sàn thương mại điện tử để đấu giá với mức khởi điểm từ 1 tệ (3.800 đồng).
Tổng cộng chỉ có 20 hộp, mỗi hộp nặng 1,5kg và được đấu giá riêng lẻ. Mỗi quả vải đều gắn mã số riêng, bởi đây không phải cây ăn quả thông thường mà là một trong những cây vải có tuổi đời lớn nhất còn tồn tại ở Trung Quốc được xác nhận bằng kiểm định khoa học.
Chủ nhân của cây vải cho biết, trước kia loại vải này bán khoảng 10 tệ một cân (38.000 đồng). Mức giá không cao nên người dân không hào hứng. Nhưng kể từ khi được xác nhận là vải cổ thụ hơn 1.800 năm tuổi, nhờ yếu tố khan hiếm và giá trị lịch sử đặc biệt, một quả được định giá tới 1.000 tệ (3,8 triệu đồng).
Thông tin đấu giá quả vải từ cây vải nghìn năm tuổi có giá từ 1 tệ nhanh chóng gây sốt trên mạng xã hội Trung Quốc. Hơn 220.000 người theo dõi trực tuyến, mỗi hộp vải đều trải qua hàng chục vòng trả giá căng thẳng. Trong đó, hộp mang mã số 001 được xem là lô hàng quý nhất. Hộp vải này trải qua tới 53 lượt đấu giá. Mức 1.000 tệ/quả mà chủ vườn nhắc tới là cách quy đổi dựa trên độ hiếm, giá trị thương hiệu và yếu tố văn hóa gắn với cây cổ thụ này. Nói cách khác, mức giá ấy không còn tuân theo logic của một loại trái cây thông thường, mà giống như giá trị của một “di sản sống”.
Ban đầu nhiều người từng hoài nghi cây vải cổ thụ đã hơn 1.800 năm tuổi là con số phóng đại. Tuy nhiên trên thực tế, mọi chuyện đều được xác nhận bằng kiểm định khoa học. Tháng 6/2020, Viện Khoa học Trung Quốc phối hợp cùng Viện Nghiên cứu cây ăn quả thuộc Viện Khoa học nông nghiệp Quảng Đông và Trung tâm kỹ thuật phân tử vải Quảng Đông thực hiện báo cáo phân tích tuổi cây vải cổ tại khu vườn cổ ở làng Lộc Đoàn. Nhóm nghiên cứu sử dụng phương pháp định tuổi bằng carbon-14 kết hợp lấy mẫu lõi sinh trưởng.
Báo cáo cho thấy tại khu Quy Vĩ Viên có một cây vải giống Hắc Diệp chu vi thân 3,48m, đường kính 1,11m, được xác định khoảng 1.933 năm tuổi. Đây hiện là cây vải cổ thụ lâu đời nhất từng được phát hiện tại Trung Quốc. Ngoài ra, khu Xa Điền Viên có một cây 1.816 năm tuổi với chu vi thân 3,95m, đường kính 1,26m và khu Võ Quán Viên cũng có cây khoảng 1.830 năm tuổi.
Điều này đồng nghĩa cây vải được đấu giá lần này thực sự là cổ vật sống có chứng nhận khoa học, hoàn toàn không phải kiểu cây nghìn năm gắn biển phục vụ du lịch.
Vườn vải cổ Lộc Đoàn rộng hơn 33ha, nằm ở phía bắc thị trấn Dương Giác, là một trong những khu vực tập trung nhiều cây vải cổ nhất và lâu đời nhất Trung Quốc. Toàn khu hiện có 463 cây trên 100 năm tuổi, 132 cây trên 500 năm tuổi và 68 cây hơn 1.000 năm tuổi. Một số cây thậm chí cho ra 2 hoặc 3 giống vải khác nhau trên cùng thân cây. Theo các chuyên gia, khoảng 600 năm trước, nông dân địa phương đã biết kỹ thuật ghép cành vải, tạo nên hiện tượng nhiều giống trên cùng một cây cổ thụ. Giá vải tăng cao còn do năm nay được xem là năm mất mùa của vải Quảng Đông.
Sau vụ mùa bội thu năm trước, cây bị suy giảm sức lực, cộng thêm thời tiết mùa xuân không thuận lợi khiến tỷ lệ đậu quả sụt giảm mạnh. Trong bối cảnh nguồn cung khan hiếm, việc một cây vải sống từ thời Tam Quốc cho ra số lượng quả rất hạn chế rồi được đóng hộp, đánh số riêng và đấu giá công khai khiến giá trị của nó không còn được quyết định bởi vải bao nhiêu tiền một cân.
Thay vào đó, giá được quyết định bởi việc có bao nhiêu người sẵn sàng bỏ tiền để trải nghiệm cảm giác “được ăn quả vải từ thời Tam Quốc”. Nhiều người cho rằng, ăn loại vải này giống như trải nghiệm một phần lịch sử sống.Một chi tiết khác cũng được nhiều người nhắc tới là việc cây vải có thể sống sót suốt hơn 1.800 năm không chỉ nhờ thiên nhiên mà còn nhờ nhiều thế hệ dân làng gìn giữ như “thần cây”.
Ông Hà Á Trụ - Bí thư chi bộ kiêm người phụ trách bảo vệ cây cổ ở làng Lộc Đoàn - cho biết, nhiều cây trong vườn đã rỗng ruột, nứt gãy hoặc nghiêng đổ, nhưng người dân qua hàng trăm năm không chặt cây làm củi, không bóc vỏ lấy nhựa, thậm chí còn bày lễ cúng vào dịp lễ Tết.
Sự kính trọng mang tính dân gian ấy, kết hợp với các biện pháp hiện đại như gắn mã QR cho từng cây, quản lý theo lưới, lắp đèn diệt côn trùng và hệ thống theo dõi độ ẩm đất, giúp các cây cổ thụ vượt qua chiến tranh, thiên tai và nhiều biến động lịch sử.Sau khi báo cáo kiểm định được công bố vào năm 2020, chính quyền Mậu Danh ngày càng xem các cây vải cổ như di sản văn hóa thay vì cây kinh tế đơn thuần.
Toàn thành phố hiện có khoảng 19.400 cây vải trên 100 năm tuổi. Chính quyền địa phương đã ban hành quy định bảo vệ cây cổ và dự kiến tiếp tục xây dựng luật riêng về bảo tồn vải cổ thụ.Mỗi cây đều được cấp “thẻ căn cước”, chỉ cần quét mã trên điện thoại là có thể xem thông tin về tuổi cây, giống cây, đơn vị quản lý và người giám hộ.
