Nhà Kiều học và phát hiện mới kỳ thú về Truyện Kiều đọc ngược...

09-08-2016

(Kỷ lục - Vietkings) Người phát hiện ra điều này không ai khác hơn là Nhà nghiên cứu Truyện Kiều Phạm Đan Quế, ông được vinh danh là Nhà Kiều học, Kỷ lục gia với 4 kỷ lục Việt Nam bởi những công trình sách viết về Truyện Kiều. Truyện Kiều đọc ngược “của Cổ nhân” là cuốn sách mới nhất ông sắp xuất bản cùng với việc cho in 20 tác phẩm của mình, ông đã không ngần ngại cầm bút để phân tích việc đọc ngược Truyện Kiều đầy thú vị của cổ nhân cách đây hàng trăm năm…

Cổng Thông tin Kỷ lục Việt Nam đã có cuộc gặp gỡ, trao đổi với ông xung quanh việc “đọc ngược Truyện Kiều” để giúp bạn đọc nắm vững cách thức đọc ngược Truyện Kiều của cổ nhân trước khi tiếp nhận sách vào cuối năm nay. Dưới đây là nội dung cuộc trò chuyện:

-  Thưa ông, được biết ông vừa phát hiện ra điều gì đó mới lạ ở kiệt tác Truyện Kiều bất hủ và sắp công bố một tác phẩm thú vị về Truyện Kiều?

Nhà Kiều học Phạm Đan Quế: Đúng vậy, ngay sau khi quyển Truyện Kiều đọc ngược ra đời năm 2002, tôi đã phát hiện và nhận thấy rằng từ xưa, cách đây hàng trăm năm cổ nhân ta có thể biết cách đọc ngược Truyện Kiều chứ không phải sau này người đời mới phát hiện. Tuy nhiên đến nay, chuẩn bị cho in cả 20 quyển sách viết về Truyện Kiều, chúng tôi đã biên soạn và sắp cho ra mắt cuốn sách mới khá thú vị về đọc ngược Truyện Kiều.

 


Nhà Kiều học Phạm Đan Quế
 

 

- Vì vậy, với cương vị là Nhà Kiều học, ông tiếp tục cho xuất bản cuốn Truyện Kiều đọc ngược “của Cổ nhân”?

Nhà Kiều học Phạm Đan Quế: Phải, trong 50 năm nghiên cứu về Truyện Kiều tôi đã cho ra mắt trên 20 đầu sách về tác phẩm bất hủ này, cũng muốn dừng lại để nghỉ ngơi nhưng vừa qua, khi nhớ rằng cổ nhân đã biết đọc ngược Truyện Kiều từ lâu, trước đây không nghĩ đến việc viết sách nay tôi mới cầm bút viết cuốn Truyện Kiều đọc ngược “của Cổ nhân”. Theo tôi, quyển này rất hay và rất mới vì cho ta một cách đọc ngược Truyện Kiều rất thú vị và rất dễ nhớ. Không những thế, với cách đọc ngược này ta còn biết thêm một điều mà đến nay nhiều người vẫn không biết là mọi bài thơ lục bát đúng cách đều có thể đọc ngươc được, chỉ cần hoán vị 2 cặp chữ cuối của mỗi câu bát rồi đọc ngược bài thơ từ cuối trở lên đầu.

 

-  Cụ thể như thế nào, thưa ông?

Nhà Kiều học Phạm Đan Quế: Cụ thể, chúng ta sẽ xem những đoạn trích ở phần sau. Riêng cuốn sách tôi sắp xuất bản này có đủ 3.254 câu Kiều đọc ngược, được phân đoạn theo văn bản của chúng tôi với 55 mục lược lại diễn biến của Truyện Kiều từ cuối trở lên đầu cho dễ theo dõi. Tôi nghĩ: Nếu đúng là các cụ ta xưa đọc theo kiểu này thì quả là quá tuyệt vời - Một phương pháp đọc ngược đơn giản và rất dễ nhớ, dễ thuộc mà cổ nhân vì yêu mến Truyện Kiều đã nghĩ ra. Thật là một sáng tạo, thú vị không ngờ!

 

-  Có nguyên tắc nào để đọc ngược Truyện Kiều theo quan điểm của cổ nhân không?

Nhà Kiều học Phạm Đan Quế: Chỉ có một nguyên tắc cực kỳ đơn giản là: Giữ nguyên câu lục, và hoán vị 4 chữ cuối của câu bát mà đọc ngược từ dưới lên trên.

Thực ra, tôi ý thức được cách đọc này từ lâu, nhưng lúc đầu chúng tôi chỉ định nêu nhận xét này khi tái bản quyển Truyện Kiều đọc ngược chứ chưa có ý định viết thành sách. Nay khi đã soạn xong sách, ngồi ngâm nga đọc lại mới thấy thêm nhiều điều kỳ thú mà trước đây không bao giờ ngờ tới, nhất là quyển này sẽ giúp cho các bạn trẻ và  những ai yêu Kiều có thể dễ dàng thuộc nhiều đoạn Kiều đọc ngược.

Nay nhân dịp có điều kiện cho in cùng toàn bộ 20 cuốn sách đã viết về Truyện Kiều, tôi xin được nói qua về cuốn sách mới với nhan đề: Truyện Kiều đọc ngược “của Cổ nhân”, với chữ của Cổ nhân trong ngoặc kép để nhấn mạnh rằng đây không phải là văn bản sưu tầm từ thư tịch cổ, mà là cuốn sách do chúng tôi biên soạn, nhưng có thể do người xưa  đã nghĩ ra và thực hiện.


“Truyện Kiều đọc ngược” xuất bản năm 2002 của Nhà Kiều học Phạm Đan Quế
 

 

-  Cuốn Truyện Kiều đọc ngược “của Cổ nhân” sắp phát hành so với cuốn “Truyện Kiều đọc ngược” xuất bản năm 2002 của ông có gì khác biệt?

 Nhà Kiều học Phạm Đan Quế:

1. Cả hai quyển đều có đủ 3.254 câu như Truyện Kiều và giữ nguyên các chữ của Nguyễn Du.

2. Quyển trước giữ nguyên từng khổ thơ nhưng thay đổi thứ tự các câu thơ theo quy cách của việc tập Kiều. Quyển sau chỉ giữ nguyên câu lục, còn câu bát thì hoán vị 4 chữ cuối câu mà vẫn giữ nguyên thứ tự của từng câu.

3. Với cách tập Kiều như quyển trước thì có vô số bản Truyện Kiều đọc ngược kiểu này, nhưng với quyển mới này thì chỉ có một quyển duy nhất mà thôi.

4. Quyển trước sắp xếp khó hơn và không thể thuộc được cả quyển, còn quyển này thì quy tắc rất đơn giản, nên dễ nhớ và dễ thuộc – và chắc chắn với quyển này, sẽ có nhiều người có thể đọc ngược rất nhiều đoạn Kiều, thậm chí đọc ngược cả cuốn Truyện Kiều.

Trong cuốn sách xuất bản trước, chúng tôi đã dành 50 trang nghiên cứu vấn đề đọc ngược Truyện Kiều và nêu rõ những cách thức khác nhau để đọc ngược Truyện Kiều, và khẳng định có vô số bản Truyện Kiều đọc ngược theo lối tập Kiều này. Khi đó, chúng tôi đã cho rằng chuyện người xưa có thể đọc ngược Truyện Kiều từ cuối trở lên đầu không cần giở sách là thậm xưng và có thể chỉ là truyền thuyết hay giai thoại.

Sau khi sách ra mắt được ít lâu, qua nhiều ngày đêm nghiền ngẫm, chúng tôi nhận thấy ngay kết luận trên không chính xác vì còn có cách đọc ngược Truyện Kiều khác nữa, rất đơn giản, thú vị và tự nhiên hơn nhiều mà có thể các cụ ta xưa đã làm. Đó là chỉ cần hoán vị 2 cặp chữ cuối của mỗi câu bát rồi đọc ngược Truyện Kiều từ cuối trở lên đầu. Lúc cho in sách, chúng tôi còn chưa biết đến cách đọc này, nay xin giới thiệu ở đây.

Trong quyển sách trên, chúng tôi chỉ đề cập đến cách đọc ngược bằng kiểu tập Kiều và giữ nguyên mỗi câu thơ. Chứ nếu có thể thay đổi chút ít thì thực ra, bài thơ lục bát nào đúng cách cũng có thể đọc ngược được từ câu cuối trở lên câu đầu bằng cách hoán vị hai cặp chữ cuối câu bát và giữ nguyên câu lục. Sở dĩ như vậy là vì chữ thứ 6 và thứ 8 của câu bát tuy cùng vần bằng nhưng chữ này không dấu thì chữ kia phải dấu huyền và ngược lại.

Nên chú ý rằng một khổ thơ lục bát gồm hai câu thì câu lục thường nêu hoàn cảnh, câu bát mới chứa đựng thông báo chính vì chủ, vị, tân thường nằm ở đây. Đọc hai câu mở đầu Truyện Kiều thì câu đầu Trăm năm trong cõi người ta chỉ về hoàn cảnh, không gian và thời gian, câu sau Chữ tài chữ mệnh khéo là ghét nhau mới là thông báo chính. Hai câu tiếp cũng vậy, Trải qua một cuộc bể dâu là không gian, thời gian, Những điều trông thấy mà đau đớn lòng mới là ý chính. Lạ gì bỉ sắc tư phong, Trời xanh quen thói má hồng đánh ghen thì câu lục là câu dẫn, cũng là tiền đề cho câu bát.

Khi đọc ngược thơ lục bát như thế này, câu lục vẫn giữ nguyên, còn câu bát chỉ hoán vị hai cặp chữ cuối nên nội dung cơ bản không thay đổi bao nhiêu, chỉ là đổi thứ tự các cặp chữ 5-6 và 7-8, mà rất nhiều khi thứ tự hai cặp chữ này không ảnh hưởng gì đến ý nghĩa của câu thơ. Và như vậy đoạn thơ đọc ngược này hoàn toàn có thể chấp nhận được. Có nhiều khi câu lục là câu dẫn để đưa đẩy, chuẩn bị còn ý chính lại tập trung vào câu bát, hoặc có khi câu lục nêu ý trước, tiền đề và câu bát nêu ý sau thì việc đọc ngược kiểu này vẫn không có gì thay đổi.

Thậm chí có trường hợp đọc ngược lại thuận nghĩa hơn, và có lý hơn như câu Trời xanh quen thói má hồng đánh ghen, thì ta phải hiểu là Trời xanh quen thói đánh ghen má hồng, đúng như câu bát đọc ngược này, đọc ngược nghe thuận hơn thật. Còn những câu như 2757. Hỏi ông, ông mắc tụng đình, Lân la sẽ hỏi một hai sự tình - Đọc ngược lại thành 2757. Hỏi ông, ông mắc tụng đình, Lân la sẽ hỏi sự tình một hai – thì hoàn toàn không có gì là khác biệt. Hay câu 2015. Thân ta, ta phải lo âu, Cười này mới thực khôn lường hiểm sâu – Đọc ngược lại thành 2015. Thân ta, ta phải lo âu, Cười này mới thực hiểm sâu khôn lường – thì vẫn hay.

 

- Mục đích và ý nghĩa khi viết cuốn Truyện Kiều đọc ngược “của Cổ nhân”?

Nhà Kiều học Phạm Đan Quế: Mục đích của cuốn sách này là để các bạn yêu Kiều và nhất là các bạn trẻ có điều kiện làm quen và học cách đọc ngược của người xưa rối từ đó thêm yêu thích tác phẩm kỳ diệu này. Chúng ta hoàn toàn không có tư liệu gì về cách mà Cổ nhân đã thực hiện khi đọc ngược Truyện Kiều, mà chỉ là truyền thuyết không có gì là cụ thể. Tuy nhiên theo thiển ý của chúng tôi, cách đọc trong cuốn này là cách đọc dễ dàng và duy nhất mà ta có thể mau thuộc, vì vậy chúng tôi tạm lấy nhan đề cuốn sách là Truyện Kiều đọc ngược “của Cổ nhân”, với chữ của Cổ nhân trong ngoặc kép để nhấn mạnh rằng đây không phải là văn bản sưu tầm từ thư tịch cổ. Xin để quý vị cao minh xem xét.

 

-  Cho biết tóm tắt nội dung và bố cục của Truyện Kiều đọc ngược “của Cổ nhân”?

Nhà Kiều học Phạm Đan Quế: Truyện Kiều đọc ngược “của Cổ nhân” được phân đoạn theo văn bản của chúng tôi với 55 mục lược lại diễn biến của Truyện Kiều từ cuối trở lên đầu cho dễ theo dõi. Trong quyển này, chúng tôi cũng cho in văn bản chính của Truyện Kiều (Đoạn Trường Tân Thanh) và giới thiệu mấy đoạn trong quyển Truyện Kiều đọc ngược trước của chúng tôi ở sau để bạn đọc có cơ sở tham khảo.

Như trên đã nêu, trong quyển này, chúng tôi đã sửa 17 trường hợp nghe không thuận nếu chỉ đơn thuần hoán vị một kiểu hai cặp chữ 5-6 và 7-8 trong câu bát như:

(0005) - Lạ gì bỉ sắc tư phong,            

- Những điều trông thấy đớn lòng mà đau.

 đớn lòng mà đau nghe không được thuận, có thể đảo thành … mà lòng đớn đau.

……….. hoặc:

(2771). Đánh liều lên tiếng ngoài tường,     

Càng ngao ngán nỗi, ngẩn dường càng ngơ.

… ngẩn dường càng ngơ nghe không được thuận nên đảo thành càng dường ngẩn ngơ.

…………

Và chúng ta lại càng thấy Truyện Kiều tuyệt vời biết bao khi đọc ngược cả quyển thơ dài tới 3.254 câu mà chỉ có 17 câu bát phải du di chút ít.

 

-  Chân thành cảm ơn Nhà Kiều học! Ông còn gởi gấm điều gì đến bạn đọc Cổng Thông tin Kỷ lục và bạn đọc sách Truyện Kiều đọc ngược “của Cổ nhân” trong nay mai?

 Nhà Kiều học Phạm Đan Quế: Tôi là người “mê” Kiều từ thời trẻ tuổi và đeo đuổi với Truyện Kiều đã 50 năm. Mỗi lần phát hiện điều gì mới lạ ở Truyện Kiều là tôi cầm bút viết, với mong ước giúp các bạn yêu “Kiều” như tôi tìm hiểu thêm tác phẩm bất hủ, nổi tiếng thế giới này. Để quý vị bước đầu làm quen với bản Kiều đọc ngược trong tác phấm Truyện Kiều đọc ngược “của Cổ nhân” sắp ra đời này, xin hãy chậm rãi ngâm nga và thưởng thức 15 câu cuối và 15 câu đầu của cuốn sách như sau:

15 câu đầu quyển Truyện Kiều đọc ngược của Cổ nhân

Mua vui cũng được trống canh một vài
3253. Lời quê góp nhặt dông dài
Chữ tâm kia với chữ tài bằng ba
3251. Thiện căn ở tại lòng ta
Cũng đừng trách lẫn trời xa, trời gần

3249. Đã mang lấy nghiệp vào thân

Chữ tài liền với một vần chữ tai

3247. Có tài mà cậy chi tài

Chữ tài chữ mệnh cả hai dồi dào

3245. Có đâu thiên vị người nào

Cho thanh cao mới thanh cao được phần

3243. Bắt phong trần phải phong trần

Trời kia đã bắt có thân làm người

3241. Ngẫm hay muôn sự tại trời

Vườn xuân một cửa muôn đời để bia….

15 câu cuối quyển Truyện Kiều đọc ngược của Cổ nhân:

0015. Đầu lòng hai ả tố nga,                   

Vương Quan là chữ, nho gia nối dòng.

0013. Một trai con thứ rốt lòng,    

Gia tư nghĩ cũng bậc trung thường thường.

0011. Có nhà viên ngoại họ Vương,       

Bốn phương phẳng lặng, vững vàng hai kinh.

0009. Rằng: Năm Gia Tĩnh, triều Minh,

Phong tình cổ lục sử xanh còn truyền.

0007. Cảo thơm lần giở trước đèn,

Trời xanh quen thói đánh ghen má hồng.

0005. Lạ gì bỉ sắc tư phong,          

Những điều trông thấy mà lòng đớn đau.

0003. Trải qua một cuộc bể dâu,   

Chữ tài chữ mệnh ghét nhau khéo là.

0001. Trăm năm trong cõi người ta,

Và một đoạn quen thuộc: Thúy Kiều ở lầu Ngưng Bích

1053. Buồn trông gió cuốn mặt duềnh,     

Chân mây mặt đất xanh xanh một màu.    

1051. Buồn trông nội cỏ dàu dàu,   

Hoa trôi man mác về đâu biết là.

1049. Buồn trông ngọn nước mới sa,        

Thuyền ai thấp thoáng xa xa cánh buồm.

1047. Buồn trông cửa bể chiều hôm,        

Có khi gốc tử người ôm đã vừa.

1045. Sân Lai cách mấy nắng mưa,  

Quạt nồng ấp lạnh đó giờ những ai.

1043. Xót người tựa cửa hôm mai,  

Tấm son gột rửa cho phai bao giờ.

1041. Chân trời góc bể bơ vơ,         

Tin sương luống những mai chờ rày trông.

1039. Tưởng người dưới nguyệt chén đồng,

Nửa tình nửa cảnh tấm lòng như chia.       

1037. Bẽ bàng mây sớm đèn khuya,          

Cát vàng cồn nọ, dặm kia bụi hồng.          

1035. Bốn bề bát ngát xa trông,       

Vẻ non xa tấm ở chung trăng gần.   

1033. Trước lầu Ngưng Bích khóa xuân,

Khá thú vị phải không các bạn? Như vậy, quả là mọi bài thơ lục bát đúng cách đều có thể đọc ngược được từ câu cuối trở lên câu đầu. Điều này chính là một minh chứng hùng hồn cho sự kỳ diệu của ngôn ngữ Việt và lại là một cách vinh danh tuyệt vời cho thể thơ lục bát dân tộc của chúng ta. Nếu các cụ ta ngày xưa có thể đã đọc ngược Truyện Kiều theo cách này thì quả là có cụ có thể đọc ngược từ cuối trở lên đầu theo kiểu này thật, không đến nỗi khó tin nên có người còn cho là thậm xưng hoặc chỉ xem là giai thoại.

Như trên đã nói, dù biết cách đọc ngược này từ lâu, nhưng lúc đầu chúng tôi chưa có ý nghĩ viết thành sách mà chỉ định nêu lên nhận xét này khi tái bản quyển Truyện Kiều đọc ngược mà thôi. Soạn xong sách, tôi có gửi cho bạn bè ngâm nga đọc lại mới càng thấy hay và các bạn đều khuyên nên in ra cho mọi người cùng biết.

 Mong rằng sau khi quyển sách này ra đời sẽ có nhiều bạn trẻ có thể đọc ngược Truyện Kiều ở bất cứ đoạn nào, thậm chí có thể đọc ngược toàn truyện như người xưa. Chúng tôi vẫn muốn nhắc lại rằng: Đây là một phương pháp đọc ngược thật đơn giản và rất dễ nhớ, dễ thuộc mà cổ nhân vì yêu mến Truyện Kiều đã nghĩ ra. Quả là một sáng tạo, thú vị không ngờ!

 


Trương Như Bá (thực hiện)