Nghề dệt lụa có từ xa xưa trên đất Việt Nam. Thế kỷ XV, lụa Việt Nam đã theo chân các thương gia lên tàu biển đi tới bè bạn xa gần bốn phương. Nghề dệt lụa ở Việt Nam có ở nhiều nơi, nhưng không thể không nói tới Vạn Phúc nằm bên bờ sông Nhuệ (Hà Ðông, Hà Nội), một vùng dệt lụa thủ công lâu đời (đã có gần 1.000 năm tuổi) và lừng danh ở nước ta.

"Hỡi cô thắt lưng bao xanh,

Có về Vạn Phúc với anh thì về.

Vạn phúc có gốc cây đề,

Có ao tắm mát, có nghề cửi canh…"

(Ca dao)

Nhắc tới Vạn Phúc không thể không nhắc tới những mẫu lụa nổi tiếng xa gần như lụa Vân, lụa Sa, lụa Hoa, gấm, lanh... những mẫu lụa này đã trở thành nét đặc trưng rất đáng tự hào của người dân nơi đây. Lụa Vạn Phúc bền, đẹp, khoác lên người có cảm giác mát mẻ, nhẹ nhàng mà mềm mại, thêm vào đó là dáng vẻ thanh tao, sang trọng, quý phái, tôn thêm vẻ đẹp của người mặc. Chính vì lẽ đó nên dù trên thị trường có khá nhiều loại lụa khác nhau với mẫu mã phong phú nhưng rất nhiều người, đặc biệt là du khách nước ngoài vẫn chọn Vạn Phúc là điểm đến để tìm mua quà cho người thân và bạn bè.

Tương truyền, bà Lã Thị Nga, một cô gái làng, từ thời Cao Biền làm tiết độ sứ ở nước ta, đã đưa đến nghề dệt thô sơ với sản phẩm là lụa mộc mạc, bình dân. Sau này, bà được phong là Thành hoàng làng. Từ khi có go võng (thế kỷ XVI) nghề dệt Vạn Phúc được cải tiến, phát triển mạnh mẽ và cho ra đời nhiều mặt hàng độc đáo, cao cấp như gấm, lụa, the, lĩnh... với nhiều hoa văn sinh động, tinh tế.

Ngày nay, lụa Vạn Phúc qua các thế hệ, những nghệ nhân và thợ dệt đã không ngừng cải tiến, nâng cao kỹ thuật sản xuất. Lụa mềm, mỏng, nhẹ, thoáng mát nhưng không rạn, nhăn, qua thời gian dài mà mầu không phai, hoa văn vẫn sắc nét, sợi lụa không bị xê dịch, đường nét tinh tế khi nổi khi chìm, có loại trang nhã, có loại rực rỡ.

Xưởng dệt lụa

Nếu như trong lịch sử, Hà Ðông được biết đến với những mẫu lụa để may đồ cho vua quan hay những gia đình giàu, đó là những vuông lụa cổ mang đậm dấu ấn của một thời phát triển huy hoàng, thì nay, lụa Vạn Phúc có những sản phẩm mới với hoa văn cách điệu. Bởi vậy, lụa Vạn Phúc không chỉ được ưa chuộng ở trong nước mà đã vượt ra ngoài lãnh thổ Việt Nam đến với bạn bè quốc tế.

Nhật Huy (tổng hợp)