TOP 100 Hồng bảo Kỷ lục Thế giới tại Việt Nam (P.28) Chùa Cầu (Quảng Nam): Linh hồn di sản phố Hội – [VIETKINGS-TOPPLUS đề cử]

31-03-2024

(kyluc.vn) Trải qua 400 năm lịch sử, chùa Cầu đã trở thành biểu tượng du lịch của khu phố cổ Hội An. Không chỉ vậy, công trình lịch sử này còn được người dân phố Hội xem là kết tinh linh hồn của đất và người Hội An.

 

 

Ít có nơi nào trên lãnh thổ nước ta có sự pha trộn, giao thoa văn hóa đặc sắc như ở Hội An. Phố cổ Hội An xưa kia là một thương cảng sầm uất, nơi thương nhân các nước gặp gỡ, trao đổi buôn bán và chùa Cầu là minh chứng cho một thời giao lưu kiến trúc Nhật – Việt – Hoa. Công trình sở hữu những nét kiến trúc chứa đựng nhiều tinh hoa văn hóa Việt Nam và những nền văn hóa Đông Á, vừa hài hòa vừa độc đáo, ấn tượng.

 

 

 

Chiếc cầu ban đầu được khởi dựng bởi các thương nhân người Nhật Bản vào khoảng giữa thế kỷ 16, nên còn có tên gọi là cầu Nhật Bản. Theo truyền thuyết, công trình là vật trấn yểm con Cù – một loài thuỷ quái có đầu ở Ấn Độ, mình ở Việt Nam và đuôi ở Nhật Bản; mỗi lần con Cù cựa quậy là gây ra lũ lụt, động đất ở những nơi này. Trên thực tế, ngoài chức năng giao thông và tín ngưỡng, cây cầu là điểm hẹn và là nơi phân xử tranh chấp trong buôn bán ở thương cảng Hội An trong lịch sử. Năm 1653, ở sườn cầu phía Bắc được dựng thêm phần chùa (làm cho mặt bằng công trình có hình chữ T); nên cây cầu được gọi là Chùa Cầu. Năm 1719, chúa Nguyễn Phúc Chu thăm Hội An, đặt tên cho chiếc cầu là “Lai Viễn Kiều”, với ý nghĩa là “Cầu đón khách phương xa”. Theo niên đại được ghi lại ở xà nóc và văn bia còn lại ở đầu cầu thì chiếc cầu đã được dựng lại vào năm 1817 dưới thời nhà Nguyễn.

 

 

Chùa Cầu có tổng chiều dài khoảng 18m, rộng 3m, bắc qua nhánh sông. Cây cầu được xây hoàn toàn từ gỗ, với những chi tiết chạm trổ tinh xảo. Cấu trúc cầu là mặt bằng gồm 3 phần chính: 2 phần đầu cầu và 1 phần thân cầu. Mỗi đầu cầu có 3 nhịp, phần thân cầu có 5 nhịp đặt trên các trụ gạch cắm thẳng xuống nước.  Ngôi chùa ngăn cách với cầu bởi một lớp vách gỗ cùng bộ cửa bức bàn thượng song hạ bản đặc trưng trong kiến trúc nhà cổ của Việt Nam. Tất cả hệ khung của công trình làm bằng gỗ, có 3 hệ mái tương ứng với 3 phần cầu.  Mái chùa là kiểu mái ngói âm dương với phần mái che vòng cung độc đáo, hai bên là hành lang hẹp để nghỉ mát. Phần mái có rất nhiều chi tiết trang trí trên bờ nóc, bờ chảy, đặc biệt những chiếc đĩa gốm men lam được khảm trên mái. Chùa Cầu còn lưu giữ nhiều tấm bia đá ghi lại lịch sử của công trình và phố cổ Hội An.

 

 

 

 

Trên một số vì kèo, hoành mái có chạm nổi chữ Hán.

 

Mái công trình lợp ngói âm dương, với những chi tiết trang trí tinh xảo trên bờ nóc, bờ chảy. Đặc biệt là có những đồ gốm men lam được khảm trên mái.

 

 

Vừa bước vào Chùa Cầu Hội An, bạn sẽ ấn tượng ngay với 2 bức tượng linh thú là tượng khỉ và tượng chó với ý nghĩ đứng chắn và ngăn cản những quái thú tấn công và xâm nhập Chùa Cầu. Những bức tượng này được làm từ gỗ mít với những đường điêu khắc tinh xảo và cực kỳ sống động, trước mỗi con là một bát lư hương. Phần trụ và cột bên trong cầu được chạm khắc cực kì chi tiết và tinh xảo, thể hiện rõ thẩm mỹ và tín ngưỡng tôn thờ của người dân phố cổ khi xưa. 

 

 

Không gian Chùa trên Cầu chiếm một phần khá nhỏ, nằm một góc nhỏ trên cầu, với phần cửa được xây dựng theo lối kiến trúc văn hóa Trung Quốc và chạm trổ nhiều họa tiết tinh xảo. Chính giữa chùa là bức tượng vị tướng Bắc Đế Trấn Võ được làm bằng gỗ, với mong muốn cầu bình an và yên bình cho cư dân xung quanh đây.

 

 

 

 

Chính vì sự đặc biệt, độc đáo về kiến trúc nghệ thuật cũng như tín ngưỡng nên Chùa Cầu đã được triều Nguyễn liệt hạng cổ tích An Nam vào năm 1925. Đến năm 1990, Chùa Cầu là 1 trong 3 di tích riêng lẻ đầu tiên ở Hội An được Bộ Văn hóa (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) cấp bằng xếp hạng di tích cấp quốc gia. Đặc biệt, năm 2006, hình ảnh Chùa Cầu in trên đồng tiền polyme mệnh giá 20.000Đ như một lần nữa khẳng định và tôn vinh giá trị lịch sử - văn hóa nổi bật của di tích Chùa Cầu. 

 

 

------------------------------------------

 

 

Hồng bảo Kỷ lục được hiểu là những công trình Kỷ lục được thực hiện trong một thời gian dài, tích hợp những giá trị về kiến trúc, thẩm mỹ, văn hóa… để hình thành nên cho mai sau những di sản, đồng thời góp phần viết tiếp những câu chuyện mà cha ông đã gây dựng, từ đó góp phần định vị những giá trị địa phương nói riêng và Việt Nam nói chung vươn tầm khu vực và thế giới, góp phần định hình, phát triển hình ảnh du lịch địa phương nói riêng và đất nước nói chung thông qua những công trình biểu tượng.

Hành trình tìm kiếm TOP 100 Hồng bảo Kỷ lục Thế giới tại Việt Nam được Tổ chức Kỷ lục Việt Nam (VietKings) giao cho Trung tâm TOP Việt Nam triển khai và đề cử đến Viện Kỷ lục Thế giới (World Mark) với mong muốn góp phần nhận diện, định vị, quảng bá hình ảnh quốc gia – địa phương ra thế giới. Dự án là một hành trình dài hơi và có thể tiếp nối từ thế hệ này sang thế hệ khác trong mục tiêu chung tạo ra những thay đổi về kiến trúc cảnh quan hiện hữu và quan trọng hơn là góp phần tạo nên những giá trị chiều sâu về văn hóa điểm đến hay lịch sử gắn liền với điểm đến.

 

Diệu Phi – VietKings (tổng hợp và biên tập, ảnh Internet)