Top 100 Lễ hội và sự kiện nổi bật của Việt Nam 2022 (P.20): Lễ hội Katê - Rực rỡ sắc màu văn hóa dân gian người Chăm

23-08-2022

(ky luc - top) Katê là lễ hội dân gian có từ lâu đời và đặc sắc nhất của người Chăm theo đạo Bà la môn ở khu vực Bình Thuận và Ninh Thuận. Lễ hội Katê diễn ra vào tháng 7 theo lịch Chăm (khoảng cuối tháng 9 đầu tháng 10 dương lịch), được tổ chức trong 3 ngày. Lễ hội Katê còn là dịp để những người Chăm ở nơi xa về quây quần đoàn tụ cùng gia đình, người thân, bạn bè.

 

Nguồn gốc và ý nghĩa lễ hội Katê

Dựa theo từ điển của E. Aymonier – A. Cabaton, Katê là danh từ có nguồn gốc từ Katik của Hindu (Hindu giáo) và từ Kattika của Phạn ngữ (Sanskrit) Ấn Độ. Ý nghĩa của từ Katê này được dịch theo nghĩa hẹp là lễ cúng vào tháng 7 lịch Chăm (tuy nhiên, một điều chú ý ở đây là Ấn Độ không có tục lễ cúng này), còn ý nghĩa chung rộng hơn là lễ hội nhằm tưởng nhớ tổ tiên, thần linh cùng những nhân vật có công với dân tộc.

 

 

Lễ Katê bắt đầu vào ngày 1/7 theo lịch Chăm và diễn ra trong 3 ngày

 

Những nghi lễ được thực hiện trong lễ hội Katê

Lễ hội Katê  sẽ được tổ chức trong thời gian 3 ngày, thường sẽ được bắt đầu vào ngày 1/7 theo lịch Chăm (khoảng cuối tháng 9 đến đầu tháng 10 dương lịch).

Theo trình tự tổ chức của lễ hội, quy trình được bắt từ từ đền tháp cho đến các làng xã và mỗi gia đình. Theo đó, tên gọi của từng nơi tổ chức là: đền tháp (Bi môn, Ka lan), làng (Paley) và từng gia đình (Nga wôm). Quy trình này được xem như một dòng chảy phong phú theo suốt thời gian hàng ngàn năm nay.

 

 

Người Chăm theo đạo Bàlamôn ở Bình Thuận đến cúng tế tại Tháp Pô Sah Inư (TP.Phan Thiết) dịp lễ hội Katê

 

Theo truyền thuyết, trong “gia đình Champa” thì người Chăm là chị cả, người Raglai là em út. Em gái út trong gia đình mẫu hệ Chăm sẽ là người cất giữ đồ gia bảo của tổ tiên, vì thế y phục của các vị thần của người Chăm do người Raglai cất giữ.

Vì vậy, ngày đầu tiên của lễ Kate, thường bắt đầu từ 7 giờ sáng là ngày mà người Raglai rước y phục của các vị thần trở về làng của người Chăm ở khu vực có đền thờ của vị thần đó. 

 

Chuyển y phục của thần Po Rome vào trong tháp

 

Ngày thứ hai, là lễ mở cửa tháp diễn ra tại 3 đền tháp gồm tháp Po Nagar (thôn Hữu Đức, xã Phước Hữu, huyện Ninh Phước, tỉnh Ninh Thuận), tháp Po Klaong Garai (phường Đô Vinh, TP. Phan Rang – Tháp Chàm, tỉnh Ninh Thuận ) và tháp Po Rome (thôn Hậu Sanh, xã Phước Hữu, huyện Ninh Phước, tỉnh Ninh Thuận).

 

Đón kiệu y phục vừa rước lên tháp và nghi lễ tắm tượng thần Shiva để mở cửa đền

 

Sau lễ mở cửa tháp là lễ tắm tượng thần, gọi theo tiếng Chăm là Manei yang, lễ mặc y phục cho tượng thần (Anguei khan aw kapo) và cuối cùng là phần đại lễ (adaoh tama).

Ngày thứ ba, là nghi thức cúng lễ tại làng. Song song, trong nghi thức cúng lễ tại làng này là phần hội. Để chuẩn bị cho phần lễ và phần hội tại làng, dân làng phân công nhau quét dọn đền thờ, ngôi nhà chung của làng, chuẩn bị sân khấu, sân bãi… Cùng thời gian đó một bộ phận khác lại chuẩn bị lễ vật cúng thần.

 

 

Dân làng cùng nhau chuẩn bị lễ cúng

 

Vì tín ngưỡng là mỗi làng thờ một vị thần riêng nên trong lễ cúng tế thần làng, chủ tế lễ không phải là chức sắc tôn giáo mà thường được dân làng tôn vinh hoặc người có uy tín và tinh thông phong tục tập quán.

Bên cạnh đó, quá trình lễ diễn ra ở làng gắn với các hoạt động như thi dệt vải (làng Mỹ Nghiệp), thi đội nước, đá bóng, văn nghệ…

 

Những tiết mục truyền thống được biểu diễn trong lễ hội Katê

 

Mặc dù cộng đồng người Chăm chịu nhiều ảnh hưởng nền văn hoá Ấn Độ song lễ hội Katê lại biểu hiện một lối đi riêng, tiếp thu văn hoá gắn với truyền thống văn hóa bản địa. Đây chính là điểm mấu chốt để nền văn hóa Chăm mãi mãi vững bền trước các biến cố lịch sử, biểu hiện sức sống mãnh liệt của văn minh cội nguồn hội nhập với văn hoá Đông Nam Á, tạo diện mạo của lễ hội Katê thêm phong phú, đa dạng, hợp lòng người, mãi mãi trường tồn.


Anh Thư (Tổng hợp, ảnh: Internet)