Top 100 Lễ hội và sự kiện nổi bật của Việt Nam 2022 (P. 30): Lễ hội đền Công Đồng Bắc Lệ (Lạng Sơn) - Gìn giữ nét văn hóa tín ngưỡng dân gian

30-08-2022

(ky luc – top) Lễ hội truyền thống đền Công Đồng Bắc Lệ được tổ chức vào ngày 20 tháng 9 âm lịch hàng năm, không chỉ phản ánh nét sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng của dân gian gắn liền với quá trình đấu tranh chống giặc ngoại xâm và các hoạt động văn hóa của cư dân bản địa.

 

Sơ nét giới thiệu đền Cống Đồng Bắc Lệ

Đền Công Đồng Bắc Lệ (Đền Bà Chúa Thượng Ngàn) có tên chữ là “Bắc Lệ Linh Từ" - là một quần thể di tích nằm trên một quả đồi giữa khu Nam của Thôn Bắc Lệ, thuộc xã Tân Thành, huyện Hữu Lũng, tỉnh Lạng Sơn.

Theo văn bia khắc năm Khải Định thứ 4 (1919) thì trước đó đền chỉ là một am thờ nhỏ, hay bị hỏa hoạn, sau đó nhân dân đã cung tiến xây dựng thành một ngôi nhà 3 gian gồm 3 cung: Đệ Nhất - Đệ Nhị - Đệ Tam (cung cấm). Trong đợt sửa chữa lần 2 (1933) và lần 3 (1940) ngôi nhà 3 gian cũ được quay lại và xây thêm cung Đệ Tam ở phía sau. Một cổng Tam quan to cao được xây dựng ở phía ngoài Tam cấp lên đền. Sau đó do các điều kiện, nguyên nhân khác đền Công Đồng Bắc Lệ còn qua một số lần sửa chữa.

 

 

Tuy trải qua nhiều lần tu bổ, nhưng ngôi đền hiện nay v���n giữ được dáng vẻ cổ truyền luôn là địa điểm thu hút đông đảo du khách thập phương về chiêm bái, thực hành tín ngưỡng và chiêm ngưỡng vẻ đẹp thiên nhiên.

 

 

Đền Công Đồng Bắc Lệ gắn liền với câu chuyện truyền thuyết về Thượng Ngàn Thánh Mẫu vùng Bắc Lệ được tôn xưng là “Thượng Ngàn Thánh Mẫu Cao Sơn Thần Nữ”, về sự hiển linh của Thánh Mẫu Liễu Hạnh trên con đường vân du đất Lạng Sơn; về Chầu Bé Bắc Lệ, một vị nữ thần giúp việc cho Thượng ngàn Thánh Mẫu và trở thành vị Thánh Chầu hách danh cai quản vùng Bắc Lệ…

 

 

Trải qua quá trình biến thiên của lịch sử, qua nhiều lớp thần tích, Đền Công Đồng Bắc Lệ không chỉ là chốn thờ công đồng liệt thánh Sơn Lâm - Sơn Trang mà còn là công đồng của hệ thống tín ngưỡng thờ Mẫu Tam Phủ - Tứ Phủ của người Việt nên được gọi là đền “Công Đồng Bắc Lệ”.

 

Lễ hội truyền thống đền Công Đồng Bắc Lệ

Lễ hội truyền thống đền Công Đồng Bắc Lệ (hay còn gọi lễ hội đền Bắc Lệ)  được tổ chức vào ngày 20 tháng 9 âm lịch. Trước đây, trong ý thức của người dân địa phương, lễ hội truyền thống đền Công Đồng Bắc Lệ là cái Tết lớn trong năm, được tổ chức trong vòng 3 ngày từ 18 đến 20 tháng 9 âm lịch, trong 3 ngày diễn ra lễ hội, nhà đền tổ chức ăn uống tại đền. Đến nay, người dân chỉ tổ chức vào buổi chiều ngày 20, mọi người cùng tập trung dùng đại tiệc với quan niệm “một miếng lộc thánh bằng một gánh lộc trần”.

 

 

Bên cạnh đó, lễ hội cũng có các phần lễ chính: Lễ tắm ngai, lễ chính tiệc, lễ rước… Lễ tắm ngai diễn ra trước lễ rước. Trong đó, người dân lấy nước suối đền Bắc Lệ về lau tượng Mẫu đệ nhất Thượng ngàn và ngai đức vua cha Ngọc Hoàng. Lễ chính tiệc bao giờ cũng có cỗ tam sinh làm vật hiến tế.

 

 

Ngoài ra, còn có nhiều đồ lễ mã khác như voi, ngựa, thuyền, mũ, hình nhân. Cỗ tam sinh dâng ban Công Đồng, ban Ngũ vị Tôn Ông, cỗ chay (có khi cả mặn) ban cho Mẫu. Sau đó, lễ rước Mẫu đi xem hội trong tiếng chiêng, trống rộn ràng. Đoàn rước đến đền Đèo Kẻng (một di tích liên quan đến đền Bắc Lệ) làm đại tế. Đại tế ở Đền Đèo Kẻng xong mọi người quay về làm đại tế đền Công Đồng Bắc Lệ.

Không khí của buổi lễ hòa trong tiếng chiêng, tiếng trống rộn ràng với những điệu nhạc và những trang phục rực rỡ sắc màu của điệu múa sanh tiền. Người dân ở đây tin rằng điệu múa sẽ đem lại may mắn và bình an.

 

 

 

Lễ hội truyền thống đền Công Đồng Bắc Lệ không chỉ phản ánh nét sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng của dân gian mà còn gắn liền với quá trình đấu tranh chống giặc ngoại xâm, các hoạt động văn hóa của cư dân bản địa mà còn là ngày mở hội khao quân mừng chiến thắng trong trận chiến Ải Chi Lăng của nghĩa quân Lê Lợi (ngày 20/9 năm Đinh Mùi – tức ngày 10/10/1427).

Và nét độc đáo, cũng là nét văn hóa truyền thống của lễ hội đền Công Đồng Bắc Lệ - Lạng Sơn là ngoài việc được cầu nguyện… du khách hành hương, tham gia lễ hội còn được nghe chầu văn và xem và nghe với những lời ca, điệu múa, tiếng đàn đầy thanh âm và màu sắc.

Tất cả những hoạt động ấy đã làm cho lễ hội đền Công Đồng Bắc Lệ trở thành một trong những lễ hội nổi tiếng của Việt Nam, góp phần bảo tồn phát huy giá trị di tích.
 


Anh Thư (Tổng hợp, ảnh: Internet)