Top 100 Lễ hội và sự kiện nổi bật của Việt Nam 2022 (P.57): Lễ Sene Dolta – Nét đẹp hiếu hạnh của đồng bào dân tộc Khmer

16-09-2022

(ky luc – top) Lễ Sene Dolta từ lâu được xem là một trong những lễ truyền thống mang đậm bản sắc văn hóa của người Khmer - Nam Bộ được lưu giữ qua nhiều thế hệ. Lễ Sene Dolta nhằm tưởng nhớ đến công ơn bậc sinh thành, những người quá cố và tri ân tổ tiên đã khai phá đất đai, phù hộ cho phum, sóc được bình an, thịnh vượng.

 

Lễ Sene Dolta bắt nguồn từ tín ngưỡng dân gian

Lễ Sene Dolta (hay còn lễ Phchum ban) được bắt nguồn từ tín ngưỡng xa xưa của người dân tại phum sóc Khmer (trước khi Phật giáo Nam tông du nhập miền Nam - Việt Nam). 

Trong truyền thống canh tác lúa mùa trước đây, bà con dân tộc Khmer bắt đầu xuống giống từ đầu năm, khi bắt đầu mùa mưa theo Khmer lịch cho đến khi mùa Dolta (Đôn - Ta) đến cũng là lúc hoàn thành mùa gieo cấy. Rảnh tay khỏi việc đồng áng, đồng bào Khmer thường xuyên gặp gỡ, thăm hỏi ông bà, cha mẹ ở xa và dâng tặng những món quà quê, cây nhà lá vườn như bánh trái, hoa quả...

 

Gia đình bà con dân tộc Khmer tranh thủ quét dọn bàn thờ chuẩn bị lễ Sene Dolta. Ảnh: Sở Nội vụ Cà Mau

 

Do đó, theo phong tục của đồng bào Khmer, hàng năm cứ vào ngày 29 tháng 8 đến ngày mùng 01 tháng 9 (âm lịch), bà con lại nô nức tổ chức lễ Sene Đolta hay gọi là lễ cúng ông bà nhằm tưởng nhớ đến công ơn và cầu phước cho linh hồn của các bậc sinh thành, những người trong thân tộc quá cố và tri ân tổ tiên đã khai phá đất đai, phù hộ cho phum, sóc được bình an, thịnh vượng.

 

Ảnh: wtour.vn

 

Theo tiếng Khmer, từ “Sene” có nghĩa là cúng, còn “Dol” có nghĩa là, “Ta” nghĩa là ông. Lễ Sene Dolta của đồng bào dân tộc Khmer thể hiện tấm lòng thành kính với ông bà tổ tiên đã khuất và cầu phước cho những người còn sống, tạo nên sự gắn bó giữa bạn bè, người thân và cả cộng đồng (có ý nghĩa tương tự như lễ Vua Lan báo hiếu của người Kinh). Vì vậy vào dịp lễ này, bà con đồng bào dân tộc Khmer chuẩn bị hết sức chu đáo.
 

Nét đẹp riêng trong lễ hội Sene Dolta.

Theo lễ nghi truyền thống, lễ Sene Dolta thường được tổ chức trong thời gian nữa tháng với 4 nghi thức chính: lễ đặt cơm vắt (Bos Bai Ben), lễ cúng ông bà (Sene Dolta), lễ rước ông bà (Phchum Ben) và lễ đưa tiễn ông bà (chun Dolta ). Tuy nhiên, ngày nay lễ hội được diễn ra trong 3 ngày từ 29/8 đến mùng 1/9 âm lịch với nhiều thay đổi để phù hợp với cuộc sống hiện đại nhưng vẫn giữ được nét truyền thống vốn có.

Tùy theo điều kiện kinh tế từng nhà, mỗi người sẽ có cách chuẩn bị khác nhau nhưng lễ vật thường có điểm chung đều là những món ăn bình dị, gần gũi mang đặc trưng của người Khmer Nam bộ. 

Trong ba ngày diễn ra ra lễ hội Sene Dolta sẽ có nhiều hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo, phong tục, tập quán diễn ra đan xen với nhau.

 

Ảnh: Tạp chí điện tử Nông Thôn Việt


Ngày thứ nhất - mỗi gia đình đều dọn dẹp nhà cửa khang trang, lau chùi bàn thờ tổ tiên sạch sẽ. Sau đó, dọn mâm cơm, bánh trái, rượu trà… và mời các thành viên trong gia đình cùng đốt nhang, đèn,  khấn vái mời linh hồn ông bà và người quá cố về dự ăn uống cùng con cháu. Đến chiều, mọi người ăn mặc tươm tất, tiếp tục dọn mâm cơm mới cúng ông bà, rồi mời linh hồn ông bà cùng đến chùa nghe sư sãi tụng kinh cầu siêu và thuyết pháp cho đến tối. 

 

Lễ Sene Dolta tại gia đình của người Kmer Nam Bộ. Ảnh: Thạch Hồng - Tạp chí điện tử Đảng Cộng Sản Việt Nam

 

Ngoài ra, các vị Achar (Kru Achar là danh xưng, cách gọi kính trọng mà đồng bào Khmer dành cho những người có uy tín) lấy những nắm cơm vắt đựng trên mâm cúng tam bảo, mời sư sãi tụng kinh cầu siêu cho linh hồn những người quá cố, rồi đem ra ngoài để chung quanh chính điện cúng cho những vong hồn cô đơn, không có con cháu.

Ngày thứ hai - vào buổi trưa, bà con người Khmer chuần bị mâm cơm là những món ăn mà người quá cố khi còn sống thích, cùng bánh, trái cây, nước ngọt… mang vào chùa để tổ chức cúng chính (cúng tập thể), sau khi được các vị sư tụng kinh cầu siêu cho tất cả các linh hồn ông bà của tất cả mọi nhà trong phum, sóc, bà con Phật tử trong phum sóc cùng ăn, trao đổi kinh nghiệm trong công việc đồng áng và vui chơi tại chùa. Buổi chiều, rước linh hồn ông bà về nhà, làm mâm cơm mới cúng ông bà và mời ông bà ở lại chứng kiến cuộc sống sung túc của con cháu.

 

Gói bánh tét là một phần không thể thiếu trong dịp lễ Sene Đolta. nh: baophapluat.vn

 

Bà con thắp hương tại chùa trong lễ Sense Dolta. Ản: baophapluat.vn

Bà con đến chùa dâng lễ tri ân tổ tiên, các thế hệ đi trước và cầu bình an cho gia đình. Ảnh: baophapluat.vn

Ảnh: Sg Travel

 

Ngày thứ ba - mỗi nhà chuẩn bị một mâm cơm, họ mời vài vị sư sãi cùng họ hàng thân tộc trong phum sóc đến nhà tụng kinh cầu siêu để tiễn đưa linh hồn người quá cố. Riêng phần chuẩn bị cho ông bà, người thân quá cố, bà con làm chiếc thuyền bằng bẹ chuối, có gắn thêm cờ phướn, 2 hình nộm (tương trưng cho tổ tiên) và các thức cúng mọi thứ một ít, có cả các gói gạo, muối, quần áo, tiền, vàng mã… rồi người nhà thắp nhang, đèn mang thuyền thả dưới dòng sông, kênh rạch gần nhà để đưa ông bà và những người thân quá cố về lại thế giới bên kia.

 

Chiếc thuyền được thả trôi trên nước để tiễn ông, bà về thế giới bên kia. Ảnh: Bình Phước Online

 

Trong những ngày diễn ra lễ Sene Dolta tại các chùa Khmer thường tổ chức nhiều chương trình, biểu diễn nghệ thuật đậm đà bản sắc văn hóa Khmer như hòa nhạc Ngũ âm, hát dù kê, múa truyền thống lăm vông mang đậm màu sắc lễ hội... cùng với nhiều hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo, phong tục, tập quán đặc sắc của đồng bào Khmer.

 

 Múa hát mừng Lễ Sene Dolta của đồng bào Khmer - Ảnh: Trung Hiếu/TTXVN
 

Cuộc sống ngày càng hiện đại, nhưng lễ Sene Dolta của đồng bào dân tộc Khmer vẫn luôn được gìn giữ và phát huy, bởi người Khmer quan niệm rằng ngoài cõi thực còn có cõi tâm linh, cõi vô hình và thời điểm diễn ra lễ Dolta là dịp duy nhất trong năm những người đã khuất có thể quay lại trần gian từ lời mời gọi của người thân trong gia đình. Vì vậy, tập tục “sen” (cúng) vẫn được duy trì và là hoạt động không thể thiếu trong đời sống sinh hoạt hằng ngày của đồng bào Khmer Nam Bộ nhằm tưởng nhớ công đức tổ tiên, ông bà, cha mẹ và những người có công với đất nước...  nên hàng năm, cứ đến ngày này cho dù đang làm ăn xa, những người Khmer lại quay trở về nhà để cùng gia đình tổ chức lễ Sene Dolta.

Lễ Sene Dolta năm 2022 của đồng bào Khmer Nam Bộ sẽ diễn ra từ ngày 24 - 26/9 (dương lịch).

 


Anh Thư (Tổng hợp, ảnh: Internet)