Top 100 Lễ hội và sự kiện nổi bật của Việt Nam 2022 ( P.59): Lễ hội Nguyễn Trung Trực (Kiên Giang) - Kỷ niệm 154 năm tri ân, tưởng nhớ người anh hùng áo vải.

17-09-2022

(ky luc – top) Hàng năm vào những ngày 26, 27, 28 tháng Tám (âm lịch), người dân khắp nơi tụ về thành phố Rạch Giá (Kiên Giang) nơi có ngôi đình thờ người Anh hùng dân tộc Nguyễn Trung Trực, thắp nén hương tỏ lòng tri ân, tưởng nhớ.

Nhân vật thờ tự

Nguyễn Trung Trực là một trong số những vị Anh hùng dân tộc tham gia kháng chiến chống thực dân Pháp. 

Ông sinh năm 1873 tại Gia Định (nay là tỉnh Long An), xuất thân từ một gia đình làm nghề chài lưới. Với tính tình ngay thẳng và tinh thần yêu nước quật cường, Nguyễn Trung Trực tham gia vào phong trào chống giặc, ông chiêu mộ một số nông dân cùng nhau đánh phá các đồn Pháp và lập được nhiều chiến công. Đến năm 1868, ông bị Pháp bắt giữ tại Gành Dầu – Phú Quốc (Kiên Giang). Không khuất phục trước quân thù, ông đã bị quân Pháp đem ra hành hình tại Rạch Gía khi ông mới 31 tuổi.

 

Trước lúc hy sinh, Nguyễn Trung Trực đã thể hiện khí tiết của mình bằng câu nói bất hủ " Bao giờ người Tây nhổ hết cỏ nước Nam, thì mới hết người Nam đánh Tây". Ảnh: Báo Long An


 

Nguồn gốc lễ hội Nguyễn Trung Trực

Kể từ ngày Anh hùng dân tộc Nguyễn Trung Trực hy sinh, người dân trong vùng đã lập đình thờ và làm lễ giỗ. Theo thời gian, lễ hội truyền thống Anh hùng dân tộc Nguyễn Trung Trực có sức lan tỏa ngày càng rộng, từ một lễ giỗ trong phạm vi một nhóm người nhỏ ở thôn, ấp, đến nay đã phát triển thành lễ hội lớn ở tỉnh Kiên Giang, được tổ chức tại đình thờ Nguyễn Trung Trực (Mũi Gành Dầu – Phú Quốc) từ ngày 26 - 28 tháng 8, âm lịch (tương truyền, ông mất vào ngày 12-9 âm lịch, nhưng do giặc Pháp cấm không cho nhân dân cúng những người chống lại chúng nên các bô lão lúc bấy giờ phải đổi ngày, duy trì cho đến tận ngày nay).

 

Đình thờ Nguyễn Trung Trực (Mũi Gành Dầu – Phú Quốc - Kiên Giang). Ảnh: Internet

 

Mặc dù dưới thời thuộc Pháp, việc cúng viếng Anh hùng dân tộc Nguyễn Trung Trực bị cấm đoán gắt gao, nhưng nhân dân các tỉnh Long An, An Giang, Cần Thơ, Kiên Giang, Cà Mau… vẫn bí mật thờ và tổ chức lễ giỗ cụ Nguyễn. Càng về sau, việc kỷ niệm ngày mất của Nguyễn Trung Trực trở thành một hoạt động văn hóa có tính truyền thống và có sức lan tỏa sâu rộng, thu hút hàng triệu lượt người dân khắp các tỉnh khu vực đồng bằng sông Cửu Long và các địa phương khác về Kiên Giang tham dự lễ hội.

 

Hoạt động lễ hội Nguyễn Trung Trực

Lễ hội Nguyễn Trung Trực diễn ra vào cuối tháng Tám âm lịch, đây là thời gian bà con nông dân thu hoạch xong vụ lúa, vừa dịp nông nhàn nên ai cũng phấn khởi, tươi vui, hết lòng góp công, góp sức cùng địa phương chuẩn bị chu đáo lễ hội.

Bằng nhiều hình thức khác nhau, người đi hội từ khắp nơi mang về cúng đền những mâm cúng như: Rau củ, hoa quả, gạo, đường… Và đến ngày hội cả ngày lẫn đêm người từ các địa phương khác cùng nhân dân trong vùng sẽ thay nhau dọn dẹp, chế biến, tiếp đãi miễn phí cơm chay, nước uống mỗi ngày cho hàng trăm ngàn du khách đến viếng. 

Hoạt động phát cơm chay cho khách viếng đình được diễn ra trước ngày lễ hội. Ảnh: Internet

 

Từ ngày 26-8, tất cả các Ban bệ trong đền tề tựu để chuẩn bị cho những ngày lễ chính. Đến 5 giờ sáng ngày 27-8, lễ nghinh sắc bắt đầu được tiến hành (thành phần gồm các cơ quan ban ngành, bô lão, các lực lượng vũ trang, công an, người dân, một đoàn lân). 

Đầu tiên là công an mở đường, tiếp đó là đoàn lân nhảy múa rồi đến đoàn nhạc lễ, xe hoa, tiếp đến là đoàn rước đi một vòng về đến cổng đình. Ở phía trong đình, ban nhạc hòa bài tiếp giá, rước nghinh thần vào đền. Lúc này, ông trưởng ban nghi lễ bê ông thần vào đặt ở bàn thờ lớn, làm lễ an vị cho thần là xong lễ rước.

 

Ảnh: Internet

 

Sáng ngày 28-8, tiến hành lễ chánh tế (còn gọi là lễ đoàn cả) Trưởng ban, phó ban tề tựu đứng hai bên chánh điện, sắp xếp các ban bệ, nam tả, nữ hữu. Khi vào lễ chính thức, ông trưởng ban nghi lễ cất giọng hô “nhạc sinh khởi nhạc”, nhằm nghinh đón các lễ sinh vào chánh điện để làm lễ. Sau khi hoàn tất nghi tiết này mới tiến hành lễ, bắt đầu khai chung môn bằng ban nhạc lễ vào trước bàn thờ chánh hòa bài tiếp giá nghinh thiêng, báo với các thần biết lễ chánh tế bắt đầu. Sau khi ban nhạc tấu xong, trở về vị trí cũ, học trò lễ tiến vào diễn kiến các thần, tiến hành nghi lễ. Thứ tự là dâng tuần hương, rượu, trà, đội học trò lễ. Tiếp theo là đến tuần rượu, đọc chúc lễ, nhằm báo cáo thành tích trong một năm cho thần nghe. Cuối cùng là dâng một tuần trà từ bên ngoài vào. 

 

Lễ dâng hương tưởng nhớ Anh hùng dân tộc Nguyễn Trung Trực. Ảnh: Tạp chí Hòa Nhập

 

Sau tuần trà là đến phần phong chúc lễ. Học trò lễ lên bàn thờ lấy chúc xuống, xếp lại, đưa cho ông chánh tế. Ông chánh tế nhận lấy, vái lạy rồi hô hỏa đăng phần chúc, đưa lá chúc vào đèn cầy đốt. Sau khi đốt xong phần chúc, nếu lễ hội còn tế nữa thì ông chánh tế hô lễ thành. Nếu lễ hội đến đây kết thúc hoàn toàn thì ông chánh tế hô lễ tất, nhằm báo cho thần, các quan khách dự lễ được biết.

Đến chiều cùng ngày vào lúc 14h đến 16h là lễ hậu phối - lễ cúng cơm chính thức trước bàn thờ chánh điện để báo cho vị thần, tiếp đón các vị thần về dự lễ, bài văn tế chỉ dành ca ngợi về công lao, thành tích của riêng Nguyễn Trung Trực.

 

Cận cảnh món chay được cúng trên bàn thờ Ông Nguyễn. Ảnh: Báo Lao Động

 

Tương truyền, ngày xưa có các trò chơi dân gian nổi tiếng như hát bội, tè xỉu, kéo co… do người dân trong khu vực tập trung về đây thực hiện với hình thức tự nguyện nhưng đã bị thất truyền. Khoảng 10 năm trở lại đây, hoạt động hội đã được Nhà nước khôi phục gồm các trò chơi dân gian đặc sắc và sôi động như chợ phiên, múa lân, hội thao cùng với chương trình văn nghệ truyền thống ca ngợi công ơn và tái hiện lại hình ảnh vị anh hùng Nguyễn Trung Trực. Ngoài ra tại đây còn có một số các hoạt động với quy mô lớn như Liên hoan ảnh Đồng Bằng sông Cửu Long, Hát dân ca, thi đàn…

 

Ảnh: Báo Kiên Giang

 

Đây là một mô hình lễ hội độc đáo của khu vực mang tính cộng đồng người đi hội cùng ăn, cùng ở, cùng làm, cùng hưởng thụ những thành quả lao động mà mình đã góp phần trong lễ hội, tạo nên sự cố kết chặt chẽ tất cả những thành phần tham gia lễ hội Nguyễn Trung Trực. 

Năm nay Lễ hội truyền thống kỷ niệm 154 năm Anh hùng dân tộc Nguyễn Trung Trực hy sinh (1868-2022) tổ chức tại TP. Rạch Giá (Kiên Giang) trong 3 ngày, từ ngày 21 đến 23-9 (nhằm ngày 26 đến 28-8 âm lịch).

 


Anh Thư (Tổng hợp, ảnh: Internet)