Top 100 Lễ hội và sự kiện nổi bật của Việt Nam 2022 ( P.72): Festival Đờn ca tài tử - Lan tỏa thanh âm hồn quê Việt

24-09-2022

(ky luc – top) Festival Đờn ca tài tử là hoạt động nhằm tôn vinh, quảng bá và góp phần bảo tồn những giá trị của nghệ thuật đờn ca tài tử Nam Bộ - một di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại

 

Nguồn gốc nghệ thuật  Đờn ca tài tử Nam Bộ

Ra đời vào cuối thế kỷ XIX - Đờn ca tài tử là nghệ thuật của đờn (đàn) và ca, do những người bình dân Nam bộ sáng tác để hát chơi sau những giờ lao động vất vả của người dân vùng miệt vườn, sông nước, với lối sống cần cù, phóng khoáng, cởi mở, bình dị mà nghĩa hiệp, can trường. Chữ “tài tử” có nghĩa là người chơi nhạc có biệt tài, giỏi về cổ nhạc. Lúc đầu chỉ có đờn, sau xuất hiện thêm hình thức ca nên gọi là đờn ca.

 

Một ban nhạc đờn ca tài tử Sài Gòn năm 1911. Ảnh: Wikipedia

 

Bằng điệu đờn, tiếng hát, loại hình sinh hoạt văn hóa này gắn kết cộng đồng thông qua thực hành và sáng tạo nghệ thuật, trên cơ sở nhạc lễ, nhạc cung đình triều Nguyễn và âm nhạc dân gian miền Trung, miền Nam, nên vừa có tính bình dân, vừa mang tính bác học. Nghệ thuật đờn ca tài tử Nam Bộ không ngừng được sáng tạo nhờ tính ngẫu hứng, biến hóa lòng bản theo cảm xúc, trên cơ sở của 20 bài gốc (bài Tổ) và 72 bài nhạc cổ. Nhạc cụ tham gia trình diễn gồm: Đàn kìm, đàn tranh, đàn tỳ bà, đàn bầu, đàn cò, sáo, tiêu, song loan và hai nhạc cụ của phương Tây là violon và ghi ta, để tăng sự nhấn nhá trong điệu đàn.

 

Ảnh: Hương sắc miền Tây

 

Người nắm giữ và thực hành đờn ca tài tử Nam Bộ gồm: Người dạy đàn; người đặt lời; người dạy ca ; người đờn (đàn) và người ca. Đầu thế kỷ XX, ông Cao Văn Lầu (còn gọi là Sáu Lầu) đã sáng tác bài “Dạ cổ hoài lang” (vọng cổ), là một trong những bài hát nổi tiếng và phổ biến nhất của đờn ca tài tử.

Đờn ca tài tử được thực hành theo nhóm, câu lạc bộ và gia đình, ít khi nhạc công độc tấu, mà thường song tấu, tam tấu, hòa tấu. Dàn nhạc thường cùng ngồi trên một bộ ván hoặc chiếu để biểu diễn với phong cách thảnh thơi, lãng đãng, dựa trên khung bài bản cố định gọi là “lòng bản”. Khán giả có thể cùng tham gia thực hành, bình luận và sáng tạo.

 

Ảnh: Internet


Đờn ca tài tử được truyền dạy theo hai hình thức: Truyền ngón, truyền khẩu trực tiếp tại nhà, câu lạc bộ, gia đình, dòng họ; truyền ngón, truyền khẩu kết hợp với giáo án, bài giảng tại một số trường văn hóa nghệ thuật địa phương và quốc gia. 

 

Ảnh: Du lịch Việt Nam

 

Người Nam Bộ coi đờn ca tài tử là sinh hoạt văn hóa tinh thần không thể thiếu trong các dịp lễ hội, tết, giỗ, họp mặt… Những người thực hành đờn ca tài tử Nam Bộ luôn tôn trọng, quý mến, học hỏi nhau tài nghệ, văn hóa ứng xử, đạo đức, góp phần gắn kết cộng đồng, xã hội, cùng hướng tới giá trị “chân, thiện, mỹ”.

 

Ảnh: Báo Cần Thơ

 

Năm 2012 - nghệ thuật đờn ca tài tử Nam Bộ đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia và được UNESCO vinh danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại tháng 12 năm 2013.

 

Festival Đờn ca tài tử

Nhằm tôn vinh và quảng bá và bảo tồn loại hình đờn ca tài tử, đặc sản nghệ thuật của Nam bộ - Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch phối hợp với UBND tỉnh Bạc Liêu tổ chức Festival Đờn ca tài tử quốc gia lần thứ nhất tại thành phố Bạc Liêu (từ ngày 20 đến 25.4.2014) với chủ đề “ Tình người - tình đất phương Nam”.

 

Ảnh: Vn express

 

Festival Đờn ca tài tử quốc gia lần thứ I gồm chuỗi 21 sự kiện góp phần tôn vinh loại hình nghệ thuật độc đáo của vùng đất Nam Bộ. Trong đó có không gian đờn ca tài tử dọc theo khu du lịch sinh thái Hồ Nam, thành phố Bạc Liêu gồm 21 chiếc nón lá là nơi sinh hoạt của 21 đơn vị đờn ca tài tử. Ngoài việc giao lưu với du khách, các nghệ nhân của từng tỉnh, thành còn có điều kiện giao lưu, trao đổi với nhau về nghệ thuật chuyên môn.

 

Ảnh: tuyengiao.vn

 

Năm 2017 – Festival Đờn ca tài tử quốc gia lần thứ II (8.4.2017) chính thức khai mạc tại Quảng trường Trung tâm hình chính tỉnh Bình Dương, với chủ đề “Đờn ca tài tử Nam Bộ - Báu vật đất phương Nam”.
 

Ảnh: Báo Tiền Phong

 

Festival Đờn ca tài tử lần thứ II quy tụ 21 tỉnh thành thuộc khu vực Đông, Tây Nam Bộ có hoạt động đờn ca tài tử sôi nổi như: Bạc Liêu, Cà Mau, Cần Thơ, Đồng Tháp, Hậu Giang, An Giang, Kiên Giang, Tiền Giang, Vĩnh Long, Tây Ninh, Long An, Bình Dương, TP.HCM... Các đơn vị tham gia Festival đã có sự chuẩn bị chu đáo cho sự kiện lớn trong năm để quảng bá sâu rộng hơn nữa môn nghệ thuật dân tộc cũng như những nét văn hóa độc đáo của từng đơn vị.

 

Festival Đờn ca tài tử lần thứ II tổ chức tại tỉnh Bình Dương. Ảnh: Thế giới di sản


Tại đây, mỗi tỉnh, thành sẽ cử các nghệ nhân xuất sắc của mình tham gia biểu diễn và truyền thụ cách hát, cách sử dụng nhạc cụ phục vụ người tham quan. Đây cũng sẽ là nơi các nghệ nhân, nghệ sĩ trình diễn, giao lưu đờn ca với những người đam mê bộ môn nghệ thuật đậm đà bản sắc này. Bên cạnh đó, khách tham quan còn có thể thưởng thức, tìm hiểu những món ăn gắn liền với từng địa phương.

 

Các gian hàng ẩm thực sẽ  phục vụ du khách trong suốt thời gian diễn ra Festival Đờn ca tài tử lần thứ II tại Bình Dương. Ảnh: Xuân An - Báo Tuổi Trẻ

 

Sau 2 lần tổ chức thành công, vào tối ngày 7.4.2022 – Festival Đờn ca tài tử quốc gia lần thứ III được tổ chức tại tỉnh Cần Thơ với chủ đề “Hồn Việt phương Nam” đi cùng các hoạt động trong khuôn khổ Festival gồm: Hội thi nghệ thuật đờn ca tài tử; triển lãm “Nhạc cụ truyền thống các dân tộc Việt Nam”. 

 

Ảnh: Báo Quân đội Nhân dân

 

Điểm nhấn là lễ khai mạc liên hoan với chủ đề “Tinh hoa nghệ thuật dân tộc Việt”. Chương trình kết hợp 2 nội dung: Khai mạc Liên hoan Đờn ca tài tử quốc gia lần thứ III - Cần Thơ năm 2022 và lễ hội bánh dân gian Nam Bộ lần thứ IX năm 2022. 

 

Người dân hào hứng tham gia giao lưu tại không gian đờn ca tài tử tại Liên hoan Đờn ca tài tử quốc gia lần 3. Ảnh: Đình Tuyến - Báo Thanh Niên
 

Festival Đờn ca tài tử tập trung khắc họa điểm nhấn cội nguồn, nét đặc sắc, tính đặc trưng, độc đáo của nghệ thuật đờn ca tài tử; khẳng định sức sống, giá trị tinh hoa nghệ thuật dân tộc.

 


Anh Thư (Tổng hợp, ảnh: Internet)