Top 100 Lễ hội và sự kiện nổi bật của Việt Nam 2022 ( P.98): Lễ hội mừng nhà Rông mới (Kom Tum) – Nơi “trái tim” buôn làng hòa cùng “nhịp đập”

10-10-2022

(ky luc – top) Trải qua chặng đường dài sinh tồn và phát triển gắn liền lịch sử phát triển của đồng bào dân tộc thiểu số - lễ hội mừng nhà rông mới ở tỉnh Kom Tum đã lưu giữ được nhiều nét văn hóa đặc sắc, tạo nên nét đặc trưng riêng.

 

Nhà rông - biểu tượng văn hóa các dân tộc thiểu số

Nói đến Tây Nguyên, ngoài cồng chiêng và sử thi, không thể không nói đến nhà rông - một biểu tượng văn hóa độc đáo gắn liền với đơn vị làng và người dân bản địa. Nhà rông là nơi đêm đêm các già làng kể cho con cháu nghe những Hmon huyền thoại, nơi truyền thụ những kinh nghiệm trong chiến đấu và xây dựng làng, nơi lưu giữ những vật tổ linh thiêng, nơi tổ chức các lễ hội dân gian truyền thống và hành xử luật tục. Ở đó, hàm chứa những giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể vô giá, đã và đang trường tồn cùng thời gian.

 

Kiến trúc nhà rông. Ảnh: Internet

 

Lễ hội “mừng nhà rông mới” của một số dân tộc thiểu số - tiêu biểu ở Kom Tum

Trải qua quá trìn thời gian, song hành cùng sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, đời sống tinh thần và vật chất của đồng bào từng bước được cải thiện và nâng cao, nhưng những nét đẹp văn hóa và giá trị cộng đồng lễ hội vẫn được đồng bào các dân tộc thiểu số coi trọng. Vì vậy, "lễ hội mừng nhà rông mớI" vẫn được các đồng bào tổ chức định kỳ vào các thời gian trong năm.

 

Ảnh: Internet

 

Dân tộc Giẻ Riêng

Dân tộc Giẻ Riêng vốn có đời sống du canh. Họ không có địa bàn sinh sống ổn định mà sẽ liên tục tìm địa điểm mới để canh tác. Thông thường, người Giẻ Riêng chỉ ở lại một vùng đất trong khoảng 5 đến 7 vụ mùa. Sau khi đất đai bạc màu, họ sẽ rời đi và tìm miền đất mới lập làng. 


Khi tìm được nơi phù hợp để ở lại, việc đầu tiên người Giẻ Riêng làm, sẽ là xây dựng nhà rông. Trong tín ngưỡng của họ, nhà rông chính là linh hồn của làng bản, là nơi thần linh cư ngụ và bảo hộ cho cuộc sống của bà con. Vì thế, ngay khi quyết định lập làng mới, cả bản sẽ cùng nhau góp công, góp của, xây nên căn nhà rông thật khang trang, rộng rãi. Sau khi hoàn thành, người dân Giẻ Riêng tổ chức lễ hội mừng nhà rông mới - ăn mừng việc tìm được đất lành để sinh sống và canh tác.

 

Ảnh: Quang Vinh - Báo: Kom Tum


Lễ hội thường được diễn ra tại làng mà họ sinh sống, thời gian diễn ra lễ hội cũng không được tổ chức định kỳ hàng năm. Thay vào đó, những năm dân bản tu sửa nhà rông thì sau khi hoàn thành mới tổ chức lễ hội này.

 

Ảnh: Inter​net
 

Mỗi dịp tổ chức lễ hội, mỗi người trong làng sẽ cùng nhau chuẩn bị. Các chị em phụ nữ sẽ đi hái rau rừng, xuống suối bắt cá, chuẩn bị những ché rượu Đoác. Các anh trai tráng khỏe mạnh thì lên rừng săn thú về làm lễ. Ở nhà rông, già làng sẽ chỉ đạo dân bản dựng lên một cây nêu thật cao, thật thẳng rồi chọn một con trâu đẹp, cột vào dưới gốc.

 

 Cây nêu được dựng trước cửa nhà rông chuẩn bị cho lễ cúng. Ảnh: Báo Ảnh Việt Nam 
 

Người Giẻ Riêng luôn chuẩn bị lễ vật với tất cả sự thành kính để mong cầu thần linh sẽ chứng giám, giúp buôn làng bình an, mùa màng bội thu, làm ăn thuận lợi. Do đó, nghi lễ dâng trâu lên Yàng (ông Trời) được xem là rất quan trọng của dân bản vì con trâu vừa là người bạn thân thiết, cùng họ cấy cày, gặt hái, vừa là con vật thiêng liêng theo chủ nghĩa đa thần.

 

Ảnh: Vntrip

 

Con trâu được người Giẻ Riêng chọn cũng rất cầu kỳ. Họ phải lựa một con trâu tốt, sừng dài, khỏe mạnh. Tối ngày trước đó, dân bản sẽ cột trâu vào gốc nêu, đánh chiêng và “khóc trâu” suốt một đêm. Ngày hôm sau, trước khi thực hiện lễ đâm trâu thì già làng sẽ buộc vào sừng chúng những chùm hoa rực rỡ. Sau đó, các chàng trai vừa nhảy vừa đánh cồng chiêng, đi vòng quanh cây nêu và con trâu trong tiếng reo hò cổ vũ của dân bản. Còn các cô thiếu nữ người Giẻ Riêng thì cùng nhau uyển chuyển trong những điệu múa mộc mạc, mô phỏng lại các hoạt động sản xuất như làm cỏ lúa, gieo hạt, xua đuổi sâu hại mùa màn, giã gạo… Nghi lễ này nhằm thể hiện sự biết ơn của người dân vì con trâu đã chịu nhiều vất vả, giờ đây lại phải trở thành vật hiến sinh để cúng Yang (Yang - Thần linh).

 

Con trâu khỏe mạnh sẽ được chọn dâng lên Yang. Ảnh: Internet
 

Không khí lễ mừng nhà rông mới sẽ thăng hoa hơn khi nhịp chiêng ngày càng náo nức và nhộn nhịp. Buổi tối, dân bản quây quần cùng vui chơi bên đống lửa, thưởng thức những món đặc sản Kon Tum, hát hò, nhảy múa cả đêm.

 

Điệu múa của người phụ nữ Giẻ Riêng. Ảnh: Báo điện tử Đảng Cộng Sản Việt Nam


Dân tộc Gia Rai 

Xuất phát từ cuộc sống lao động vốn phụ thuộc nhiều vào thiên nhiên, yếu tố thời tiết thất thường, ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất thu hoạch. Bên cạnh đó cuộc sống du cư trước đây trong rừng sâu, luôn đứng trước nguy cơ bị các thế lực xấu tấn công như thú dữ, dịch bệnh, thiên tai. Song hành, cùng tín ngưỡng đa thần - người Gia Rai quan niệm rằng - chỉ các thần tạo hóa và thần cấp cao mới được gọi chung là “Yàng”. Nhà Rông của mỗi làng, trước hết đó là nơi trú ngụ của Yàng. Do vậy khi xây dựng xong nhà Rông phải làm lễ cúng Yàng, mời Yàng về ở để Yàng chở che cho dân làng bình an, no đủ.

 

Ảnh: Báo Công Thương


Khi nhà rông đã xây dựng xong và công việc thu hoạch mùa màng đã ổn thỏa, một cuộc họp của hội đồng già làng và những người có trách nhiệm trong cộng đồng được triệu tập.Tại cuộc họp này, mọi người cùng nhau bàn bạc để quyết định thời gian tổ chức lễ, quy mô tổ chức, số lượng khách mời và đặc biệt quan trọng là đưa ra mức đóng góp của các chủ hộ cho phù hợp. Cũng tại đây, việc phân công các thành viên phụ trách những nhóm công việc.

 

Lễ cúng nhà rông là lễ hội không thể thiếu hàng năm của đồng bào Gia Rai. Ảnh: Báo Tin Tức

 

Theo phong tục của đồng bào Gia Rai, bước đầu tiên của công việc mừng nhà rông mới là phải dựng cây nêu trước nhà rông. Trước khi thực hiện nghi lễ mừng nhà rông mới, già làng phân công các thành viên chuẩn bị lễ vật từ tối hôm trước. Vật phẩm cúng lễ gồm: Một con gà, một con lợn, dê, rượu… do dân làng đóng góp mừng nhà rông mới.

Dân làng chuẩn bị lễ vật. Ảnh: Báo Công Thương


Trước tiên, thầy cúng làm lễ dưới nhà gần chân cầu thang của nhà rông. Đây là lễ xua đuổi thần xấu, thần không tốt còn bám trên cây gỗ để làm nhà. Lễ vật cúng gồm gà hoặc dê, ghè rượu. Thầy cúng múc một ít nước vào bát đồng vừa đọc lời cúng, vừa rót nhẹ vào ghè cúng đến khi hết nước trong bát thì cũng dứt lời cúng. Sau khi cúng dưới nhà xong thầy cúng và hội đồng già làng lên trên nhà rông bàn bạc các công việc trong lúc bà con trong buôn tiếp tục chuẩn bị các lễ vật cho lễ cúng. Lễ vật đã chuẩn bị xong, thầy cúng cầu xin Yàng, cầu mong cho con đàn cháu đống, mùa màng bội thu, ấm no, hạnh phúc, mọi sự may mắn đến với buôn làng.Khi nghi thức mời rượu kết thúc, trống chiêng rộn ràng vang lên đồng bào dân tộc Gia Rai cùng nhảy múa vui mừng nhà rông mới.

 

Thực hiện nghi lễ bên ngoài nhà mới. Ảnh: Báo Công Thương

 

Thực hiện nghi thức lễ bên trong nhà mới. Ảnh: Báo Công Thươn​g
 

Dù là lễ hội mừng nhà rông mới diễn ra trong quy mô buôn làng, ở mỗi đồng bào dân tộc sẽ có cách thực hiện nghi lễ khác nhau, nhưng nhìn chung vẫn là dịp dịp để toàn thể dân làng thực hiện lời hứa và trả ơn thần linh về những giúp đỡ của các thần linh đối với cộng đồng dân làng. Gắn kết cộng đồng, góp phần bảo tồn, gìn giữ, quảng bá một nét đẹp trong đời sống văn hóa các dân tộc ở Kom Tum nói riêng và Tây Nguyên nói chung.

 


Anh Thư (Tổng hợp, ảnh: Internet)