[TOPPLUS – Đề cử lần 1/2022] VietKings – TOP 100 tour du lịch độc đáo, trải nghiệm thú vị tại Việt Nam (P.69): Tìm về phong vị bánh cung đình Huế tại phố cổ Bao Vinh (Thừa Thiên – Huế)

16-11-2022

(kyluc-top) – Cách trung tâm thành phố Huế chừng 3 km, có một khu phố mà du khách sẽ không thể ngờ rằng hơn hai trăm năm trước đây đã từng là khu thương cảng sầm uất “trên bến dưới thuyền” của xứ Đàng Trong. Đó là Bao Vinh – điểm du lịch Huế cổ kính pha lẫn với hiện đại, phản phất sự thăng trầm của lịch sử. Giữa lòng phố cổ Bao vinh có bề dày hàng trăm năm tuổi là Mạ’s house, quán café – dạy làm bánh truyền thống Huế nhỏ xinh. Đến với Mạ’s house cả trời tuổi thơ như ùa về giữa khung nhà quen thuộc, có tình yêu thương, có những kỉ niệm thân thương gợi nhớ về…

Huế vốn được coi là nơi hội tụ tinh hoa và lưu giữ trong mình nhiều di sản lịch sử, văn hóa, nghệ thuật; trong đó có di sản văn hóa ẩm thực cung đình. Không chỉ thơm ngon ẩm thực cung đình Huế đặc biệt chú trọng đến phần thị giác và yếu tố ngũ sắc được xem là đặc trưng riêng của vùng đất cố đô.

Trong văn hóa nói chung và ẩm thực dân gian nói riêng, hệ ngũ sắc cơ bản bao gồm 5 màu đại diện cho 5 yếu tố thiên nhiên: Trắng (Kim) – Xanh (Mộc) – Thủy (Đen) – Hỏa (Đỏ) và Thổ (Vàng). Thế nhưng hệ ngũ sắc của người Huế có chút khác biệt. Dựa theo lý giải của nhà văn Hoàng Phủ Ngọc Tường, thì  "Huế là nơi giáp ranh giữa hai nền văn hoá Đại Việt và Chăm Pa (…) Người Huế đã tổng hợp màu của Hệ Ngũ Sắc truyền thống với ảnh hưởng chàm thành Hệ Ngũ Sắc riêng của Huế là Đỏ - Tím - Vàng - Lục – Xanh."  Sự cải biên này đã tạo nên hệ màu sắc đặc trưng cho ẩm thực Huế, thoat nhìn đi ngược lại với tất cả các quy luật màu sắc trên đời, với 5 màu đều rực rỡ và không có màu trung hòa. Thế nhưng sự bổ túc qua lại hài hòa giữa 5 màu đã tạo nên một nghệ thuật bảng màu độc đáo và đỉnh cao, từng là tiền đề tạo nên nghệ thuật Pháp Lam (chế tác bằng đồng được phun màu và vẽ hoa văn bên ngoài). Theo thời gian, cái đẹp của Pháp Lam ăn sâu vào ẩm thực, tạo nên món Huế rất thơ ngay từ phần nhìn, mà  cũng theo chính người con xứ Huế Hoàng Phủ Ngọc Tường, là "rất chói lọi, lại vừa rất êm mắt".

 

Pháp Lam hiểu một cách đơn giản là tên gọi loại sản phẩm mĩ thuật có cốt làm bằng đồng, bên ngoài được vẽ một hoặc nhiều lớp men màu rồi đem nung mà thành. Do cách thức chế tác đặc biệt nên Pháp Lam không chỉ đẹp về mặt hình thức mà còn có độ bền về mặt cơ, hóa, lý, có khả năng chống chịu cao trước sức va đập, hoặc sự ăn mòn của môi trường và khí hậu... (Ảnh: Internet)

 

Nhìn sâu vào ẩm thực dân gian và cung đình, hệ ngũ sắc của Huế thể hiện rõ và đúng nhất trong món bánh cộ (có lí giải cho là đọc trại lại của bánh cỗ). Đây thực chất là bánh in, được gói trong giấy ngũ sắc rực rỡ, từng là loại bánh tiến vua và đến giờ giữ một vai trò không thể thiếu trong các dịp lễ, tết cổ truyền của người Huế. Tinh tế không kém bánh cộ là Bánh màu Pháp Lam – đến nay đã gần thất truyền vì độ kì công quá cao, ít người biết cách làm cho đúng điệu. Bánh đặc sắc từ cái tên trở đi. Dựa trên 5 màu cơ bản của nghệ thuật Pháp Lam -  bánh được bọc bởi lớp giấy ngũ sắc, nếp gấp tỉ mỉ như nghệ thuật origami. 

 

“Bánh cộ” (còn gọi là bánh in) chủ yếu được người Huế làm ra để cúng Phật và tổ tiên ông bà, nhất là vào dịp tết. Bánh này có nhiều loại, như bánh bột nếp, bánh bột đậu xanh, bánh bột bình tinh, bánh hạt sen trần... Sau khi tạo hình, bánh được gói bằng giấy gương ngũ sắc nên còn được gọi là bánh ngũ sắc. Loại bánh này xuất phát từ chốn cung đình và được xem là đặc sản của cung đình Huế. Thời ấy, sau mỗi vụ mùa, quý bà “nội trợ” trong các vương phủ lại ngồi chọn đậu xanh vàng lòng, hạt sen trần, nếp ròn từ các vùng miền của đất nước tiến cúng rồi bảo quản kỹ lưỡng, đợi đến đầu tháng Chạp đem ra làm bánh để dâng lên cúng Phật, cúng tổ tiên ông bà trong ngày tết. Bánh pháp lam - một loại bánh có khuôn bên ngoài bằng giấy ngũ sắc của làng nghề Thanh Tiên với bảng màu cơ bản trong nghệ thuật pháp lam Huế. Bánh thường được làm bằng bột nếp thơm cùng với dưa hấu ngào và nhân hạt dưa. Bánh có vị ngọt thanh, hương nhẹ dịu, đặc biệt đượm vị khi thưởng thức cùng trà thơm. Tùy theo khẩu vị và sự sáng tạo của người làm mà nguyên liệu làm bánh có thể thay đổi, nhưng luôn giữ nguyên 5 màu sắc đặc trưng của giấy gói để tạo nét riêng cho loại bánh này. (Ảnh: Internet)

 

Ngày nay, trong lòng phố cổ Bao Vinh, có những con người miệt mài với ước mơ gìn giữ nét xưa của mảnh đất cố đô, họ làm việc tận tụy, không ồn ào mà thầm lặng như bản chất vốn có của con phố này. Gia đình chị Phan Nữ Phước Hồng ở căn nhà số 136 Bao Vinh là một điển hình. Chị Phước Hồng đặt tên cho quán trà của mình là “Mạ’s House”, đây cũng là căn nhà mà gia đình chị sinh sống. Sở dĩ chị chọn cái tên này là bởi người Huế xưa nay thường gọi mẹ bằng tiếng “Mạ” thân thương, và với họ, không ở đâu an yên và chất chứa nhiều kí ức bằng ngôi nhà của mạ. Chị muốn lưu giữ lại những gì gần gũi nhất, thân thương nhất của phố cổ Bao Vinh trong căn nhà nhỏ của mình.

 

 (Ảnh: Fanpage Mạ's House)
 

Điều đặc biệt là khi đến đây, du khách sẽ có cơ hội tự tay trải nghiệm làm các loại bánh cung đình Huế để tạm quên đi nhịp sống hối hả ngoài kia mà trở về những ngày xưa cũ ngồi gấp xếp ti mẩn, đồng thời tìm lại những giá trị truyền thống xưa cũ. 

 


Chiếc khuôn “gia truyền” của quán in họa tiết giống như hoa văn trên các lăng tẩm, đền đài ở Huế. Còn những khuôn mới được đúc hình chữ “Phúc” – để làm bánh dâng vua và hình hoa sen – dành cho các dịp lễ ở chùa. (Ảnh: Fanpage Mạ's House)
 

Du khách sẽ được trải nghiệm quy trình nhào bột – đổ vào khuôn – nén chặt tay – tháo khuôn – nướng bánh – gói vào hộp giấy.  (Ảnh: Fanpage Mạ's House)

 

 

Cái hộp giấy đựng bánh cũng mang trong mình nhiều câu chuyện, rằng nó nhiều màu để thể hiện sự tươi tắn, mỗi màu đại diện cho 1 mùa trong năm, và khi gấp lại, đan cài, đựng trong mình những chiếc bánh, nó thể hiện sự hòa hợp đất trời, mùa màng tươi tốt, đời sống ấm no, sung túc. (Ảnh: Fanpage Mạ's House)

 

Đây là trải nghiệm giúp mọi người nhớ lâu về Bao Vinh, về Huế, thông qua trải nghiệm văn hóa, từ đó hiểu hơn về mảnh đất và cốt cách con người nơi đây.

 

Thông tin về trải nghiệm làm bánh cung đình Huế, quý độc giả có thể liên hệ:

MẠ'S HOUSE

Địa chỉ: 136 Bao Vinh, phường Hương Vinh, Thành phố Huế , Tỉnh Thừa Thiên Huế

Số điện thoại: 098 306 25 02

Email: 

Fanpage: https://www.facebook.com/Mashouse136BaoVinh/

 

Diệu Phi – VietKings (tổng hợp và biên tập)