[TOPPLUS – Đề cử lần 1/2022] VietKings – TOP 100 tour du lịch độc đáo, trải nghiệm thú vị tại Việt Nam (P.73): Khám phá nét độc đáo di sản kiến trúc hiện đại trong lòng Sài Gòn (TP.Hồ Chí Minh)

21-11-2022

(kyluc-top) – Bước ra khỏi thời thuộc địa, Việt Nam giành lại sự tự chủ kiến trúc. Vào thời điểm đầu của lịch sử hiện đại Việt Nam này, kiến trúc theo chủ nghĩa hiện đại (modernism) đã được lựa chọn để tiếp quản kiến trúc truyền thống. Đi một vòng Sài Gòn để tham quan những kiến trúc hiện đại, tìm hiểu câu chuyện đằng sau công trình là cách để thêm hiểu và yêu thành phố này.

Kiến trúc hiện đại tại Việt Nam là một xu hướng xuất hiện vào những năm hậu thuộc địa 1940 và thịnh hành cho đến giữa những năm 1970. Xu hướng này được lấy cảm hứng từ kiến trúc hiện đại ở phương Tây, kết hợp với các yếu tố độc đáo của kiến trúc Việt Nam để chống chọi được với khí hậu nhiệt đới, gắt gỏng quanh năm. Xu hướng này phát triển mạnh mẽ hơn nhờ khối các kiến trúc sư người Việt, những "cây đa cây đề" đã tạo ra nhiều công trình đặc biệt nhất ở Sài Gòn. 

 

Phạm Văn Thâng, Nguyễn Quang Nhạc, Huỳnh Kim Mãng, Ngô Viết Thụ,... là những kiến trúc sư đi đầu, đặt nền móng cho kiến trúc hiện đại Việt Nam (Ảnh: Internet)

 

Tuy là một nhánh của chủ nghĩa hiện đại (modernism), kiến trúc hiện đại Việt Nam đã được thực hiện thật khác biệt. Tập hợp các công trình công cộng và toàn thể khối lượng nhà phố, nhà vườn hiện đại vào giai đoạn này chia sẻ một hơi thở chung về cách tương tác giữa chủ thể con người và khách thể kiến trúc. Kiến trúc Việt Nam hiện đại giữa thế kỷ 20, không như ở các trung tâm kiến trúc hiện đại khác, đã là một loại nghề thủ công truyền thống được dân gian hoá, được mài dũa bởi mỗi cá nhân nói riêng và bởi cả nền văn hoá nói chung. 

 

Cách mà kiến trúc hiện đại Việt Nam giữa thế kỷ 20 được kiến tạo có thể coi như cuộc đối thoại về chức năng với chủ nghĩa hiện đại thế giới. Các công trình không chỉ phục vụ công năng, mà nó còn phục vụ tiện nghi khí hậu ở một môi trường rất khác với các trung tâm kiến trúc hiện đại khác. (Ảnh: Saigoneer)

 

Tour tham quan kiến trúc hiện đại sẽ đưa du khách đi tham quan các công trình tiêu biểu của kiến trúc hiện đại Việt Nam giữa trung tâm thành phố, không chỉ để hiểu thêm về bản sắc kiến trúc Việt Nam sau thời kỳ thuộc địa mà còn để có góc nhìn sâu sắc hơn về những mảng ký ức của Sài Gòn .

Tour khởi hành tại Nhà văn hóa Thanh niên trên đường Phạm Ngọc Thạch . Đầu tiên, hướng dẫn viên sẽ chia sẻ sơ lược về quá trình hình thành và phát triển của kiến trúc hiện đại tại Việt Nam. Sau đó, hành trình sẽ đưa du khách qua Hồ Con Rùa, Dinh Độc Lập, Thư viện Khoa học Tổng hợp và toà nhà V.A.R. – những biểu tượng tiêu biển của kiến trúc hiện đại Việt Nam.

 

Thời điểm xây Hồ Con Rùa chưa được xác định chính xác, song một số tài liệu cho là nó được xây năm 1965-1967. Người thiết kế là kiến trúc sư Nguyễn Kỳ. (Ảnh: Alberto Prieto)

 

Thiết kế chỉ có trụ bêtông lớn cắm xuống hồ nước hình bát quái, Hồ Con Rùa  gắn liền với giai thoại trấn yểm long mạch của Tổng thống Việt Nam Cộng Hòa Nguyễn Văn Thiệu.

 

Dinh Độc lập được xây dựng vào năm 1966 bởi kiến trúc sư Ngô Viết Thụ, người đoạt giải Grand Prix De Rome năm 1955, danh hiệu danh giá nhất do trường Beaux-Arts ở Pháp trao tặng. Mặt tiền của công trình này trông giống như rặng tre. Mặt tiền với mặt đứng hai lớp là một trong những đặc điểm nhận dạng của kiến trúc hiện đại Việt Nam. Đây là giải pháp cho các công trình ở khí hậu nhiệt đới, song cũng là phông giấy trắng để kiến trúc sư thể hiện sức sáng tạo, bằng cách kết hợp hình ảnh Á Đông với các yếu tố phong thủy, hoa văn chạm khắc và xếp lớp xà ngang trang nhã. (Ảnh: Internet)

 

Du khách có cơ hội trải nghiệm một "lớp học văn hóa, lịch sử cấp tốc" trước Dinh Độc lập (Ảnh: Đỗ Anh Chương)

 

 Thư viện Khoa học Tổng hợp. Được hoàn thành vào năm 1971 bởi kiến trúc sư Bùi Quang Hanh, nơi đây được xây dựng lần đầu để làm nhà tù Khám Lớn Sài Gòn (Maison Centrale), từng được người Pháp sử dụng để giam giữ các tù nhân chính trị, tội phạm và thậm chí cả trẻ em 12 tuổi. Mặt tiền mang đậm màu sắc Đông phương với những hoạ tiết kỷ hà — minh chứng cho sự ra đời của phong trào kiến trúc thời hậu thuộc địa tại Việt Nam. Thiết kế phức tạp của mặt tiền được cho là lấy cảm hứng từ Hán tự về hạnh phúc và những con rồng tượng trưng cho sự thành công và quyền lực. Hơn nữa, có một bức chạm khắc “phượng hàm thư” đặt trên bức tường bên phải, hổ ở mặt tiền phía sau và một con rùa: bốn linh thú mang lại hạnh phúc, sự hoà hợp và năng lượng tích cực. Có thể thấy rõ trăn trở vị kiến trúc sư khi muốn biến một nơi chất chứa khổ ải và đau đớn thành một nơi đẹp đẽ và đầy sức sống (Ảnh: Lee Starnes)

 

Toà nhà V.A.R, số 9 Hồ Tùng Mậu, hoàn thành năm 1973, là công trình tiêu biểu của kiến trúc hiện đại Việt Nam giữa thế kỉ 20, được thiết kế bởi kiến trúc sư Lê Văn Lắm. Toà nhà không chỉ đại diện cho bản sắc kiến trúc Việt Nam sau thời kỳ thuộc địa, mà còn là biểu tượng cho sự tự chủ văn hoá thể hiện qua kiến trúc. (Ảnh: Saigoneer)

 

 

Kiến trúc hiện đại của Việt Nam là một phần tinh túy của di sản thành phố, là lời nhắc nhở về sự khéo léo, niềm hy vọng và tinh thần kiên cường của người Việt Nam qua bao biến động. Nhưng liệu những tòa nhà mang kiến trúc hiện đại của Sài Gòn có thể sống một cuộc sống mới giữa khung cảnh còn lắm đổi thay, hay chúng sẽ trở thành những tàn tích mục nát của một thời vàng son đã qua? 

 

Thông tin về Tour  tham quan kiến trúc hiện đại tại Quận 1, quý độc giả có thể liên hệ:

URBANIST TRAVEL

Địa chỉ: Lầu 5, lô D, chung cư 95 Pasteur, phường Bến Nghé, quận 1 

Email: 

Số điện thoại: (+84) 902-808-734

Website: urbanisttravel.com

 

Diệu Phi – VietKings (tổng hợp và biên tập)