[TOPPLUS – Đề cử lần 1/2022] VietKings – TOP 100 tour du lịch độc đáo, trải nghiệm thú vị tại Việt Nam (P.79): Lên Hoài Khao mùa thu hoạch sáp ong của người Dao Tiền (Cao Bằng)

28-11-2022

(kyluc-top) – Cách thị trấn huyện Nguyên Bình (Cao Bằng) khoảng 20 km, xóm Hoài Khao nằm nép mình dưới một thung lũng nhỏ. Hoài Khao được biết đến là xóm cổ của đồng bào Dao Tiền, nơi còn giữ được bản sắc văn hóa từ kiến trúc, nghề chạm bạc tinh xảo, nghề dệt truyền thống, thêu hoa văn váy áo, in hoa văn trên váy bằng sáp ong…

Nằm nép mình dưới một thung lũng trong quần thể núi Lũng Cam - Phja Oắc, xóm Hoài Khao với 34 hộ dân vẫn giữ được những nét truyền thống của dân tộc Dao Tiền. Vượt qua con dốc Phù Chây, Hoài Khao như một bức tranh đẹp níu bước chân du khách phải dừng lại để chiêm ngưỡng. Những nếp nhà được xây dựng bằng gỗ, mái ngói âm dương, kho thóc để trước cửa như nét văn hóa đặc trưng chờ du khách đến khám phá.

 

 

Đặt chân tới Hoài Khao, du khách sẽ thực sự ngỡ ngàng trước vẻ đẹp thuần khiết nơi đây. Ngay khi ô tô chồm lên đỉnh con đèo để bắt đầu vào Hoài Khao, du khách sẽ được chiêm ngưỡng một thung lũng xanh ngắt, một con đường nhựa uốn lượn như dải lụa nổi bật giữa màu xanh của bạt ngàn cây rừng. Phóng tầm mắt xa hơn là ruộng bậc thang với một màu xanh non của lúa, xa hơn nữa là màu nâu đỏ trên những ngôi nhà lợp ngói âm dương đặc trưng của đồng bào Dao Tiền. Một khung cảnh thơ mộng và bình yên đến lạ!

Không chỉ mang nét đẹp thơ mộng, hoài cổ từ những mái ngói âm dương, từ kiến trúc nguyên bản, đồ dùng sinh hoạt xưa cũ của người dân nơi đây, Hoài Khao còn có những trải nghiệm tuyệt vời trên cung đường bê tông nhỏ xuyên qua xóm, men theo bìa vườn quốc gia Phja Oắc – Phja Đén, đi qua những vách đá, những hàng cây cổ thụ, qua con suối róc rách đang hòa ca cùng tiếng chim hót để đến với Nà Rẻo (một địa danh khác của huyện Nguyên Bình) với những ngôi nhà trình tường độc đáo. Đặc biệt, du khách có thề khám phá hang ong Khoái, trải nghiệm in sáp ong tạo hoa văn trên thổ cẩm và thưởng thức ẩm thực đặc sắc của người Dao Tiền. 

 

Tên gọi Dao Tiền xuất phát từ việc ở cổ áo (phía sau gáy) có đính chín đồng tiền bạc, tượng trưng cho vía của thần Ðế Mẫu, vị thần đã có công che chở, nâng đỡ cho người Dao Tiền từ khi còn là bào thai trong bụng mẹ cho đến khi người Dao Tiền trở về với tổ tiên.  (Ảnh: Internet)

 

Không biết từ bao giờ, cứ vào mùa xuân, những đàn ong khoái (ong mật khổng lồ) lại bay về làm tổ ở 2 hang động nằm sát xóm Hoài Khao. Bà con nơi đây không bao giờ “tranh” mật với những đàn ong khoái, họ trân trọng và “nhường” nơi sinh sống cho đàn ong. Bà con thường không khai thác mật, vì họ quan niệm, nếu “cướp” mật của ong thì mùa sau chúng sẽ không về làm tổ nữa. Cho tới tận tháng 7 Âm lịch, khi ong đã rời đi hết, chỉ còn lại những tổ ong khổng lồ vàng ươm, to như chiếc mâm đồng treo lủng lẳng trên vách đá cheo leo, bà con trong mới tổ chức đi lấy sáp ong. Mục tiêu thu hoạch chỉ để lấy phần sáp, dùng để in hoa văn lên các bộ trang phục truyền thống. 

 

Tổ ong Khoái rất lớn, có thể rộng cả mét vuông. Ngoài ong chúa và ong thợ, chúng còn có một lực lượng như là ong hướng đạo, luôn ghi nhớ những nơi từng làm tổ để quay về một cách chính xác (theo sách Các loài côn trùng Việt Nam). Chúng thường làm tổ trên vách đá ở độ cao tầm 60m. (Ảnh: Tuổi Trẻ)

 

Hành trình cùng người Dao Tiền vào rừng thu hoạch tổ ong là một chuyến đi đặc biệt, khiến cho bất cứ du khách nào cũng háo hức và xen lẫn hồi hộp. Còn với dân làng, việc này đã trở thành thông lệ hàng năm. Một cụ cao niên tại Hoài Khao cho biết, việc vào rừng thu hoạch sẽ luân phiên từng năm giữa các nhóm, năm nay vào rừng thì năm sau ở nhà chuẩn bị hậu cần.  Trước khi lấy tổ ong, dân làng Hoài Khao sẽ phải chọn ngày lành tháng tốt, rồi làm lễ cúng trong rừng. Mâm lễ gồm gà luộc, cơm tẻ, rượu và nén hương, tiền giấy. Làm lễ xong, những người trong nhóm thu hoạch tổ ong rừng mới bắt đầu tiến hành khai thác.

Những tổ ong khoái nằm sát nhau, bám trên trên vách núi cao 15 - 20m và để lấy được sáp, người dân làm những chiếc thang từ cây tre, buộc chắc chắn bằng dây thừng và dây rừng. Họ nối những chiếc sào lại với nhau, ở đầu sào gắn một mảnh gỗ dài, dẹt, sắc trông như một con dao để chọc và cắt sáp ong rơi xuống.  Bên dưới vách đá, những người phụ nữ đảm nhận việc thu gom, buộc dây để gùi tổ ong mang về. Với du khách, được chiêm ngưỡng màn cắt tổ ong độc đáo, cầm trên tay những tổ ong khổng lồ hay lắng nghe những cây chuyện lý thú về ong rừng là những trải nghiệm vô cùng đáng nhớ.

 

Những tổ ong có đường kính lên tới 1,5m bám vào vách núi đá cheo leo (Ảnh: VnExpress)

 

Người dân Hoài Khao từ xưa đến nay vẫn khai thác sáp ong theo kiểu truyền thống như vậy. Sáp sau khi lấy về sẽ được xử lý qua các công đoạn như đun cho chảy ra, lọc bỏ các tạp chất, chỉ giữ lại những phần tinh khiết để cô đặc rồi đem cắt ra thành các phần bằng nhau, chia cho các hộ trong xóm. 

 

Những vỉa sáp ong vàng óng này một lần nữa được vớt, rửa sạch, loại bỏ tạp chất và cho vào chảo cô lại, hình thành miếng sáp ong tinh khiết, cô đặc, có thể bảo quản, dùng nhiều năm. Quá trình đun, nấu sáp ong đòi hỏi kỹ thuật để sáp làm xong có độ loãng, mềm, mịn để khi in trên vải đạt đủ độ bám dính trên vải. (Ảnh: VnExpress)

 

 

Người Dao Tiền dùng sáp ong Khoái vẽ những hoa văn ở chân váy phụ nữ. Trên những tấm vải màu trắng, họ lấy sáp ong vẽ hoa văn lên, rồi mang đi nhuộm chàm. Những đường vẽ bằng sáp ong Khoái để lại trên trên váy chàm những hoa văn đẹp mắt màu trắng ngà.

 

Tất cả phụ nữ Dao Tiền đều thành thạo kỹ thuật in họa tiết hình học, cỏ cây, hoa lá, chim, thú bằng sáp ong khoái trên vải để làm ra những bộ trang phục cầu kỳ. (Ảnh: Internet)

 

Phụ nữ Dao Tiền đang hướng dẫn du khách cách trang trí sáp ong vào thổ cẩm (Ảnh: Báo Pháp Luật)

 

Đến với Hoài Khao, du khách còn được ngắm những cốc, chén gốm sứ cổ và những bộ trang phục người Dao Tiền được trưng bày trên vách tường. Du khách còn được thưởng thức món ăn: cá chép ruộng, ốc ruộng, rau rừng bổ máu, gà đồi, thịt lợn đen, xôi nếp cẩm được tẩm ướp, xào nấu hương vị đậm dân tộc Dao Tiền cùng những chén rượu gạo thơm nồng.

 

Những món ăn Dao Tiền tuy dân dã nhưng vô cùng thơm ngon  (Ảnh:Tuổi Trẻ)

 

Đến với Hoài Khao, du khách sẽ được ngắm những bông lúa chín vàng óng ả như những thảm lụa,  nhâm nhi chén rượu ngô thơm nồng, cùng những món ăn dân dã chứa đựng cả hương đất, hương trời nơi đây; cảm nhận được tình cảm nồng ấm của người dân bản địa, cùng họ quây quần bên bếp lửa, nghe họ kể về cuộc sống, phong tục, tập quán mang đậm bản sắc văn hóa của người Dao Tiền. Nếu bạn muốn được hòa vào thiên nhiên yên bình, mộc mạc và trải nghiệm những nét văn hóa của bà con dân tộc Dao Tiền thì Hoài Khao sẽ là điểm đến không làm bạn thất vọng. 


Diệu Phi – VietKings (tổng hợp và biên tập)