[VIETKINGS-BESTPLUS đề cử] TOP 100 Danh trà nước Việt 2023 (P.71): Trà lam (Hà Giang) – Nét văn hóa đặc trưng không thể nhầm lẫn ở vùng cao Việt Nam

25-08-2023

(VIETKINGS-BESTPLUS) Trà lam gác bếp được mệnh danh là vua của các loại trà Việt. Với phương pháp gác bếp cổ truyền của người Dao, trà lam mang đặc trưng của hương vị núi rừng, thấm đượm tình người, hồn quê. Vẫn là những búp trà trăm tuổi đến từ Tây Côn Lĩnh hùng vĩ nhưng hương vị trà bây giờ đã mang thêm một nét văn hóa đặc trưng không thể nhầm lẫn của vùng cao Việt Nam. Hãy thử một lần thưởng thức trà ống lam gác bếp Hà Giang, bạn sẽ không quên được hương vị đậm đà, chân tình và mộc mạc này.

Trà lam gác bếp chính là cách bảo quản trà cổ truyền của bà con vùng cao. Thay vì dùng các loại trà thông thường cho vào ống nứa và nướng trên bếp, ở đây người Dao sử dụng loại trà Shan Tuyết - cây trà cổ thụ này đã thấm đẫm gió sương hằng trăm năm trên đỉnh núi Tây Côn Lĩnh, Hà Giang. Những búp trà non thuần khiết nhất sẽ được hái và chế biến theo cách thức riêng, làm nên ống trà Shan hội tụ đầy đủ tinh tuý của đất trời. Phải chọn lá không quá non, cũng không quá già (tốt nhất là 1 búp 2 lá). Khi ngắt lá chè, nhất định phải thu hái vào lúc sáng sớm, khi trời vẫn còn sương. Nếu hái chè vào khi nắng đã tan sương, hương vị sẽ nhạt và chát, không ngon.

 

Trà ống lam được làm từ những búp trà Shan tuyết cổ thụ trên 300 năm tuổi chỉ có ở độ cao 1.800m so với mặt nước biển, quanh năm mây mù và tuyết trắng bao phủ trên đỉnh núi Tây Côn Lĩnh, tỉnh Hà Giang.

 

Trà ống lam là một sáng chế của người dân tộc Dao có từ những năm 80 trở về trước. Ở đây, những món dính đến chữ "lam" nghĩa là được nướng chín trong một ống tre nứa. Kết hợp với lá trà Shan tuyết hảo hạng từ Tây Côn Lĩnh, chúng tạo ra một hương vị mới mẻ, khác biệt cho giới thưởng thức. Đây là một loại nghệ thuật đòi hỏi rất nhiều sự kiên nhẫn từ lúc tuyển lựa đến khi nướng trong ống lam để khói bếp làm khô lá trà. Cũng chỉ duy nhất những cây chè hàng trăm năm tuổi trên vùng đất của người Dao mới đem đến thức uống có một không hai này. Nó không chỉ quý bởi số lượng ít mà còn được trân trọng bởi hương vị đánh thức mọi giác quan, đem người ta trở về với thiên nhiên, sống giữa núi rừng phía Bắc mênh mông, thư thái.

 

Những cây chè mọc hoàn toàn tự nhiên với sức sống vô cùng mãnh liệt, chịu được sự khắc nghiệt của sương tuyết quanh năm. Những lá trà thành phẩm nơi đây hấp thụ được tinh hoa đất trời, tươi mát và trong lành tạo ra một hương vị đặc trưng không thể nhầm lẫn.

 

Để chế biến được trà lam gác bếp, công đoạn lam cực kỳ công phu. Sau khi hấp trà bằng hơi nước, rang, xao thì nó sẽ được cho vào ống tre để lam đều trên ngọn lửa. Lửa phải vừa đủ độ, ngọn lửa cháy đều. Cho đến khi nước trong ống tre cạn hết, người ta bỏ lớp vỏ cháy bên ngoài, đậy nắp ống tre lại, buộc thật chặt rồi gác lên bếp đun. Càng để lâu, thức uống này càng có hương vị đậm đà riêng biệt. Do đó, người ta trân quý món đặc sản này, coi đó là của để dành cho con cháu giá trị nhất. Chỉ trong những dịp quan trọng, đặc biệt của năm hay tiếp đãi khách quý phương xa, người dân nơi đây mới bỏ ra uống.

 

Trà Lam là cách bảo quản trà của đồng bào dân tộc Dao trên Tây Côn Lĩnh, nay đã thành một đặc sản trà của dân tộc cần phải lưu giữ.

 

Trà ống lam gác bếp Hà Giang 1 tôm 2-3 lá ủ theo phương pháp của người dân tộc Dao chính là nguồn gốc của dòng trà Phổ Nhĩ nổi tiếng về sau. Trà Shan tuyết Tây Côn Lĩnh vốn đã nổi tiếng với vị ngọt tự nhiên và hương cốm đặc trưng. Sau khi được ủ qua hơi lửa và trải qua quá trình lên men tự nhiên, mùi hương trà càng thêm đậm đà và cuốn hút.  Mỗi ống trà lam gác bếp thể hiện trọn vẹn sự mộc mạc, độc đáo của núi rừng: Mùi hăng nồng từ nứa; Hương thơm ngậy, trong veo từ trà và vị hanh hanh của khói bếp. Trà sóng sánh màu vàng mật ong; Nội chất trà mạnh, vị đậm đà, chát nhẹ, lưu giữ hậu vị ngọt sâu thấm dần nơi cổ họng khiến cho người thưởng trà đều xao xuyến khó tả. 

 

Nếu được pha chế chuẩn, trà ống lam gác bếp sẽ có màu vàng nhạt, sóng sánh tựa mật ong với vị chát nhẹ về sau chuyển sang ngọt lịm trên đầu lưỡi. Phảng trong hương trà có mùi của khói bếp đậm đà và mộc mạc đặc trưng trong sinh hoạt của vùng núi Hà Giang. 

 

Chén trà rót ra nhuốm màu vàng sậm của thời gian mà rất sáng. Hương thơm của trà quyện với hương của tươi nguyên của ống lam tạo nên hương ngọt mát thanh khiết rất sảng khoái mà còn thấy được mùi khói lam chiều trong chén trà. Mùi vị độc đáo mang hương thơm thuần khiết của núi rừng chắc chắn sẽ là dấu ấn khó phai đối với bất kỳ ai từng một lần thưởng thức. 

 

Trà ống lam gác bếp Hà Giang không chỉ là thức uống mà còn là một nét văn hóa độc đáo của vùng cao phía Bắc.


Nga Võ (tổng hợp & biên tập, nguồn hình: Internet) - VietKings