[VIETKINGS-BESTPLUS đề cử] TOP Tinh hoa gia vị Việt 2023 (P.111): Lá é (Phú Yên) – Loại rau gia vị thơm ngon từng dùng để tiến Vua

03-11-2023

(VIETKINGS – BESTPLUS) Nghe tên lá é có vẻ tương đối lạ lẫm, thế nhưng đây lại là một trong những loại rau gia vị đặc trưng tại các tỉnh Nam Trung bộ và Tây Nguyên, đặc biệt là mảnh đất Phú Yên, khi ăn vào có vị hơi cay cay giống lá bạc hà. Lá é thường được dùng làm nguyên liệu, gia vị nấu ăn, ngoài ra còn được dùng như vị thuốc tốt cho sức khỏe.

 

Lá é là một phần của cây é, một loại cây thân nhỏ, thuộc họ hoa môi, chi húng quế. Thân cây é phân nhánh từ gốc thành bụi cao 0.5 – 1m và có lớp lông xung quanh. Lá có hình trái xoan, góc tròn, đầu nhọn, mép có răng cưa, hai mặt có lông và mọc riêng lẻ, đối chéo nhau. Cây é còn được gọi là é trắng, húng trắng, trà tiên, hương thảo, húng lông hay húng quế lông. Quả é có màu xám đen, hình bầu dục, nhỏ, nhẵn, mỗi quả chứa một hạt bên trong, trông giống hạt mè. Khi cho hạt vào nước, hạt é sẽ hút nước và tạo thành lớp màng nhầy màu trắng bên ngoài nên dễ nhầm với hạt chia.

 

Lá é có tên gọi khác là é trắng, húng trắng, trà tiên, tiến thực, hương thảo, húng lông, húng quế lông. Thời xưa, lá é được coi là một loại rau gia vị thơm ngon, dùng để tiến vua nên mới gọi là "cây tiến thực".

 

Mùi hương của cây é trắng nồng hơn mùi lá é tím (lá quế) và có chút gì đó hấp dẫn người ăn hơn. Cây é trắng trồng trên đất cát ở miền Trung nhiều nắng và đất khô cằn thường cho vị đậm đà và thơm hơn so với cây é ở các vùng khác.

Lá é có vị cay cay, mùi thơm. Lần đầu ăn lá é bạn sẽ cảm thấy có mùi "hăng hắc" hơi giống mùi lá xông trị cảm.

 

Lá é được người dân miền Trung dùng để làm muối. Mỗi sáng nấu một nồi cơm nóng hổi ăn kèm với gói muối é là đã có một bữa sáng no bụng... Với người miền Trung, muối é trắng rất quen thuộc, muối é còn có thể dùng để chấm gà, cá biển, cá sông. Và món muối đó phải đi với ớt xanh mới tạo ra màu chua. 

 

Lá é được sử dụng nhiều trong ẩm thực như một loại gia vị khi chế biến các món ăn, tạo nên hương vị rất đặc trưng.

 

Nhắc tới lá é là nhắc tới lẩu gà lá é vì đây là món ăn gắn liền với lá é, được nhiều người ưa chuộng. Nồi lẩu gà lá é được coi là sự kết hợp hài hòa của vị ngọt thanh của nước dùng được ninh từ xương gà và nấm, nấu cùng với những miếng gà chắc thịt và kết hợp thêm chút măng chua để tăng thêm hương vị cho món ăn. Thịt gà vừa chín tới vẫn còn mềm, còn chút dư vị của đồi núi quyện với mùi thơm nồng nàn của lá é và vị cay nhẹ của ớt xanh. Sự kết hợp này đã mang đến cho món ăn sự hấp dẫn, gợi nhớ những tình cảm về miền Trung trù phú sản vật.

 

Không chỉ có món lẩu gà lá é… hương vị của lá é khi kết hợp với nguyên liệu khác cũng sẽ tạo nên những món ăn ngon lạ miệng: Gà hấp lá é, canh gà lá é, tôm biển hấp lá é, cơm chiên lá é, sò lông hấp lá é, ếch nấu lá é, giò heo nấu lá é...

 

Ngoài ra, lá é được biết đến như một vị thuốc dân gian chữa một số bệnh rất hiệu quả. Thân và lá có vị cay, mùi thơm, tính ấm, có tác dụng giải biểu, lợi thấp, khu phong, phát hãn, tán ứ, chỉ thống nên thường được dùng chữa đau bụng, đầy bụng, khó tiêu, nôn mửa, sốt, cảm lạnh, cúm, nhức đầu, viêm lợi, chảy máu lợi, tưa miệng, đi tiểu nhiều lần, tiểu buốt, viêm bàng quang.


Nga Võ (tổng hợp & biên tập, nguồn hình: Internet) - VietKings