[VIETKINGS-BESTPLUS đề cử] TOP Tinh hoa gia vị Việt 2023 (P.131): Amót (Quảng Nam) – Đặc sản tiêu rừng vùng Tây Giang

13-11-2023

(VIETKINGS – BESTPLUS) Từ lâu, núi rừng Tây Giang (Quảng Nam) được thiên nhiên ban tặng cho một loại cây có hương vị không thể lẫn vào bất kỳ mùi vị nào khác. Người dân Cơ Tu nơi đây đặt tên cho loài cây này một cái tên dễ gọi, đúng với nguồn gốc của nó, đó là tiêu rừng (Amót). Amót là một đặc sản đặc biệt quý được đồng bào Cơ Tu trân trọng và chế biến hầu hết trong các món ăn địa phương của người dân nơi này.

 

Tiêu rừng tiếng Cơ Tu gọi là Amót, chuyên dùng làm gia vị hay thức chấm cho các món thịt cá chiên, xào, luộc, hấp... và đặc biệt là các món thịt hay cá nướng. Chỉ cần nêm một chút tiêu rừng vào thì món ăn có mùi thơm riêng ngay, và khử đi những mùi tanh ban đầu.

 

Tiêu rừng Amót có vị cay nhẹ, có mùi thơm như mùi lá chanh quyện xả, hơi giống mùi lá bưởi, mùi vỏ quýt. Đó là lý do khiến tiêu rừng Amót có sức hấp dẫn kỳ lạ và mùi hương đặc biệt không lẫn vào đâu được.

 

Tiêu rừng không mọc tràn lan như các loài cây khác. Nguồn gốc của tiêu rừng cũng hết sức độc đáo, riêng biệt. Theo kinh nghiệm của những người lớn tuổi tiêu rừng mọc rất thưa, chỉ thi thoảng có ở những sườn đồi mới được phát đốt gần như là lần đầu tiên và không phải ở bất kỳ đám nương rẫy nào giữa đại ngàn Trường Sơn cũng có. Cây tiêu có vị thơm ngon nhất, thường ở xã Lăng và 4 xã khu 7 là A Xan, Ch'Om, Tr'Hy, Ga Ri. Người Cơ Tu cũng chưa lý giải được tại sao ở các xã vùng trung, vùng thấp của huyện lại ít có cây tiêu rừng, dù ở đó vẫn có những đám rẫy được phát đốt lần đầu tiên. Nhiều người chỉ lờ mờ cho rằng, có lẽ tiêu rừng chỉ hợp với thổ nhưỡng từ xã Lăng lên khu 7.

 

Tiêu rừng thơm nhất là ở các xã Lăng, A Xan, Ch'Om, Tr'Hy và Ga Ri (huyện Tây Giang) trên đỉnh Trường Sơn.
 

Khác với hồ tiêu, tiêu rừng không phải loài dây leo mà là cây thân gỗ, không mọc thành cụm mà mọc rất thưa và tận trong rừng sâu, có chiều cao khoảng 10 - 15 m, đường kính lớn nhất khoảng 10 - 15 cm. Lá tiêu rừng nhỏ, thân cây xanh trơn. Sau từ 2 đến 3 năm, cây cho trái vào khoảng tháng 9, 10. Trái tiêu rừng từ lúc non đến khi già đều có màu xanh. Hàng năm, mỗi cây tiêu rừng cho 8 - 12 kg hạt. Thân cây cũng có mùi thơm như trái, vì vậy mà nhiều người dân còn lột vỏ cây làm gia vị khi trong nhà hết trái tiêu khô dự trữ.

 

Trái tiêu rừng mang về phơi hoặc xông trên giàn bếp cho khô rồi trữ vào trong vỏ trái bầu hoặc ống nứa khô, có nắp đậy kín, để trên gác bếp. 

 

Cách thức hái tiêu cũng rất khác biệt. Vì cây cao to, cành cây dai nên thường thì đàn ông trèo lên từng cành để trút. Khi đã hái về, đồng bào đem phơi khô rồi trữ vào trong vỏ quả bầu hoặc ống tre khô, có nắp đậy kín, để quanh năm trên gác bếp, gần mặt lửa. Làm như vậy tiêu rừng có thể để được quanh năm mà vẫn không bị bay mùi. Đặc điểm riêng của loại tiêu này là mọt không thể ăn được, để đến bao lâu vẫn còn nguyên hương vị. Tiêu rừng cũng có vị cay nhẹ hơn ớt và tiêu thường, nhưng mùi thơm lại có sức tác động kỳ lạ. 

 

Tiêu rừng Amót là một loại gia vị quý hiếm của người đồng bào Cơ Tu. 

 

Amót có thể nêm trực tiếp vào món ăn khi chế biến hoặc giã vài hạt để làm muối chấm. Mùa nào thức ấy, người Cơ Tu vùng cao Tây Giang khi bắt được con cá liêng hay ăn thịt gà, thịt sóc, thịt chim, thịt chuột hoặc thịt heo ta, heo rừng đều cần đến Amót. Những món ăn từ thịt heo của người Cơ Tu rất đa dạng, phong phú: Thịt heo nướng nguyên con, thịt heo nướng mộc, thịt heo xông khói, thịt heo nướng ống tre đều ướp tiêu rừng. Ngoài ra, món cá liêng nướng chấm với muối tiêu rừng ăn cũng rất tuyệt vời. Với người Cơ Tu ở Tây Giang, đây là loại gia vị số một. Chỉ cần nêm một chút tiêu rừng vào bất kỳ món ăn gì thì món đó lập tức có mùi vị riêng biệt ngay. 

 

Amót đã tạo nên sự mặn mà riêng trong các món ăn hương rừng đất Quảng.

 

Ẩm thực vùng cao có vị tiêu rừng ngon đến kỳ lạ, được thưởng thức món cá liêng chiên vàng hoặc món thịt chim nướng, miếng thịt hươu, nai chấm với muối tiêu rừng thì trên cả tuyệt vời. Với Amót, không thể nào lột tả được hết hương vị "khó tả" đặc trưng của tiêu rừng vùng núi rừng Tây Giang, chỉ biết mùi thơm lạ lùng đó khiến bất kỳ ai có dịp ghé đến, được bà con Cơ Tu nơi đây chiêu đãi món tiêu rừng Tây Giang đều sẽ khó mà quên được.


Nga Võ (tổng hợp & biên tập, nguồn hình: Internet) - VietKings