[VIETKINGS-BESTPLUS đề cử] TOP Tinh hoa gia vị Việt 2023 (P.154): Ớt dầm Câu Nhi (Quảng Trị) – Hương vị dù có đi đâu cũng không quên được

24-11-2023

(VIETKINGS – BESTPLUS) Từ thế kỷ XVI, trong tác phẩm Ô châu cận lục, tiến sĩ Dương Văn An đã nhắc đến những mặt hàng nông sản nổi tiếng của vùng đất Quảng Trị như hồ tiêu, ớt. Đặc biệt, cây ớt dễ dàng trồng ờ vuờn nhà, ngoài đất bãi. Khi trái ớt chín, ăn vào cay đến xé lưỡi, cháy lòng. Ở Quảng Trị, ớt ngon nhất phải nói đến ớt của làng Câu Nhi. Bao đời qua, món ớt dầm như là thức ăn chính trong bữa cơm hằng ngày của người dân Câu Nhi.

 

Ẩm thực Quảng Trị dùng nhiều gia vị thiên về tính cay, nóng mà tiêu biểu và không thể thiếu được là ớt. Người Quảng Trị sính ớt và cũng sành ăn ớt. Mùa nào thức ấy nhưng với người Quảng Trị các bữa ăn quanh năm đều phải có ớt.

 

Hàng trăm loại thức ăn của người Quảng Trị đều ít nhiều phản ánh tinh thần chịu đựng khó khăn của vùng đất anh hùng, ăn ớt là một ví dụ tiêu biểu. 

 

Ớt đối với người dân miền Trung nói chung và người Quảng Trị nói riêng là một gia vị hết sức quen thuộc, xuất hiện hằng ngày trong từng bữa cơm của mỗi gia đình. Hầu hết các món ăn đều được tẩm ướp bằng ớt, nấu canh, chế nước dùng, các món xào đều phi ớt bột để làm màu nếu không sẽ trắng dã như "ma trôi", ớt làm sa tế, ớt kho, ớt ngâm, mắm, ớt hấp dầm nước mắm, ớt ăn sống…

 

Đã sống ở vùng đất khắc nghiệt khô cằn nóng rát, người Quảng Trị lại thích ăn mặn, ăn đắng… và đặc biệt ăn cay thì vượt trội so với người dân ở các vùng miền khác. Có thể nói người dân Quảng Trị là những người ăn cay nhất trong cả nước. 


Vào tháng Giêng người ta bắt đầu trồng trên đất màu. Sau thời gian 6 tháng chăm bón, làm cỏ, vào phân, trừ sâu đục quả…, ớt sẽ được thu hoạch. Ớt ở đây thường được chế biến thành ớt dầm hoặc tương ớt. Ớt dầm là đặc sản vô cùng độc đáo của riêng vùng đất Câu Nhi, bởi để ướp được ớt cần kỹ thuật tinh tế từ khâu chuẩn bị nguyên liệu, thao tác muối, tỷ lệ các thành phần cũng như chọn loại nước dùng để ngâm. Ớt hái ngoài đồng đem về cắt cuống rửa sạch, rồi phơi sương cho heo héo, sau đó đem bỏ vào hũ ngâm với muối sống nguyên hạt theo tỷ lệ 7 ớt 1 muối. Gia muối đúng tỉ lệ hủ ớt dầm để được cả năm, dầm càng lâu càng thơm ngon. Bao đời nay, ớt dầm là món ăn ưa thích của người Câu Nhi bởi nó có vị mặn, vị chua ngọt, giòn giòn cay the nhẹ và đặc biệt là mùi thơm rất đặc trưng của trái ớt lên men tự nhiên. 

 

Ớt hái mang về được chế biến qua nhiều công đoạn. Nếu muốn ăn vội thì hấp ớt rồi trộn đường, chỉ cần dầm sơ là mang ra ăn ngay. Khoái khẩu nhất là món ớt trái dầm muối. Làm ra được ớt dầm cho ngon để ăn cũng là một nghề lắm công phu. 

 

Người làng Câu Nhi vẫn đùa, ớt dầm là thứ đặc sản... đắng cay. Đã ăn rồi thì cái vị chua chua, cay cay của ớt dầm làm cho người ta ghiền đến không chịu nổi. Món ăn được người Câu Nhi thích kèm với ớt dầm là đọt rau lang. Rau trồng ngoài vườn xanh mơn mởn, không có thuốc trừ sâu, đem luộc rồi trộn với ớt dầm... Có ăn trái ớt dầm Câu Nhi rồi, dù đi đâu cũng không quên được hương vị của nó. 

 

Cũng rất nhiều người đã đồng tình rằng, ớt khi chế biến cùng các loại cá, mắm sẽ giảm bớt vị tanh và tăng tính hấp dẫn của món ăn. Ớt kho cá, ớt xào mực, ếch xào sả ớt… hương vị đặc trưng của từng món ăn sẽ thêm đậm đà khi ớt thấm vào hơi cay cay nơi đầu lưỡi.
 

Khi bước vào bất cứ quán ăn nào ở Quảng Trị, thực khách sẽ thấy trên bàn luôn để sẵn một lọ ớt, có khi là ớt bột, nhiều lúc là tương ớt hoặc ớt tươi dầm nguyên trái hay ớt thái nhỏ ngâm cùng tỏi và nước mắm. Không biết từ bao giờ người Quảng Trị đã quen với sự có mặt của ớt trong từng món ăn. Có người cho rằng, người Quảng Trị ăn cay là bởi để chống lại cái lạnh và mưa dầm như một phương thức thích nghi với cuộc sống. Những ai là người Quảng Trị, người miền Trung khi đi xa, khi thưởng thức ẩm thực của những vùng đất mới ắt hẳn sẽ cảm thấy "thiếu" thứ gì quen thuộc lắm. Cái quen thuộc ấy, giản đơn lắm, dung dị lắm, chỉ là một thứ gia vị có ngay trong vườn nhà.


Nga Võ (tổng hợp & biên tập, nguồn hình: Internet) - VietKings