[VIETKINGS-BESTPLUS đề cử] TOP Tinh hoa gia vị Việt 2023 (P.158): Mắm đam Trà Trì (Quảng Trị) – Món nước chấm trứ danh

26-11-2023

(VIETKINGS – BESTPLUS) Ẩm thực miền Trung khiến thực khách mê mẩn bởi cái chất dân dã của nguyên liệu và cách chế biến. Nhiều món ngon của người dân nơi đây lại có nguồn gốc hết sức quen thuộc mà đôi khi ta không thể ngờ, cùng một nguyên liệu ấy lại có thể chế biến được nhiều cách đến vậy. Món mắm đam là một ví dụ. Gọi là món ăn nhưng đây thực chất là một loại mắm nổi tiếng của các tỉnh miền Trung, đặc biệt là Hà Tĩnh, Quảng Trị. Trong đó, mắm đam Trà Trì là cái tên vang danh một thời.

 

Làng Trà Trì, xã Hải Xuân (nay là xã Hải Hưng, tỉnh Quảng Trì) nổi tiếng với đặc sản mắm đam (thường gọi là mắm cua đồng). Con đam (hay còn gọi là con rạm) là một loại động vật có họ cua nhưng ăn béo và có nhiều gạch hơn. Người sành ăn thường thích ăn đam hơn cua. Với người miền Trung, đặc biệt ở Hà Tĩnh và Quảng Trị, ngoài những cách chế biến thông thường như nấu canh, rang muối... thì đam còn được làm mắm.

 

Con đam hay còn gọi là con rạm.

 

Người dân Trà Trì bắt đam ở ngoài đồng, đem về ngâm nước vài hôm cho nhả hết bùn đất, sau đó cho vào cối giã nhuyễn, thêm vài gáo nước lã rồi vớt ra lọc lấy nước cua. Cho muối hạt vào nước đam đã được lọc và khuấy đều, sau đó, cho vào hũ sành đậy kín (muốn thơm ngon thì cho vài lát măng tre xắt nhỏ). Ngoài nguyên liệu chính là đam, loại mắm này còn được kết hợp với một số phụ liệu và gia vị để hương vị đậm đà hơn như thính ngô, riềng, hạt tiêu, hành tăm, nghệ, gừng và vỏ quả tắc.

 

Vào mùa gặt, đam béo, người dân thường giữ lại để làm một hũ nước mắm để thưởng thức dần. 

 

Trong vòng một tuần lễ là dùng được mắm, khi nào ăn thì múc ra cho thêm phụ gia như ớt chín, vài lát gừng, lá hành và một ít đường, bột ngọt. Mắm đam có thể để nhiều tháng liền mà không sợ ngả mùi. Nếu chịu khó cứ vài hôm dùng đũa khuấy đều và khuấy liên tục. Loại mắm này khi hoàn thành có mùi rất thơm, vị ngọt của thịt, một chút cay cay của ớt và vị thơm của gừng. Các hương vị kết hợp với nhau một cách hoàn hảo tạo nên một loại nước chấm, gia vị trứ danh. 

 

Mắm đam là loại nước chấm thường xuyên xuất hiện trên mâm cơm của người miền Trung. Bữa cơm chỉ cần một đĩa rau luộc hoặc rau sống ăn kèm với mắm đam được dầm thêm ít ớt và tỏi thì cũng đủ để người ta phải ăn đến mấy bát. 

 

Không chỉ là nước chấm, nước mắm đam còn là gia vị được sử dụng phổ biến trong nấu ăn. Thêm một chút mắm cua đồng vào canh, món xào hay món kho cũng sẽ làm dậy mùi thơm và khiến món ăn đậm đà, hấp dẫn hơn rất nhiều.


Nga Võ (tổng hợp & biên tập, nguồn hình: Internet) - VietKings