[VIETKINGS-BESTPLUS đề cử] TOP Tinh hoa gia vị Việt 2023 (P.171): Trám đen Hà Châu (Thái Nguyên) – "Bữa tiệc" vị giác không thể nguôi quên

03-12-2023

(VIETKINGS – BESTPLUS) Không chỉ nổi tiếng với cây chè, Thái Nguyên còn được biết đến với rất nhiều món ăn dân dã đậm hương vị đặc trưng, trong đó có nham trám làm từ quả trám đen ở xã Hà Châu, huyện Phú Bình. Quả trám đen từ lâu đã gắn bó với đất, với người dân nơi đây bằng một thứ hương vị riêng không dễ hòa lẫn với vị trám của bất cứ nơi nào. Cái vị bùi bùi, chát chát, thơm hương không chỉ đi vào ẩm thực mà còn in đậm trong kí ức của mỗi người Hà Châu.

 

Thái Nguyên và nhiều vùng miền trên cả nước có trám, nhưng miền quê trung du mang đậm nét đồng bằng Bắc Bộ với thế đất khá bằng phẳng và những cánh đồng rộng ngút ngàn như xã Hà Châu trồng nhiều trám và có nghề làm nham trám, khiến nhiều người không khỏi tò mò. Bà con Hà Châu không ai rõ cây trám ở đây có từ bao giờ, các bậc cao niên cũng chỉ biết từ thuở bé đã có nhiều cây trám cao lớn mang dáng dấp cổ thụ. Huyền tích với những dị bản về các tộc người miền núi tham gia quân đội Đại Việt đánh giặc giữ nước đồn trú tại đây và mang cây trám về trồng, không chỉ trong binh trại mà cả vườn đồi vẫn lưu truyền trong dân gian. Đến nay, nhiều cây trám cổ thụ ấy vẫn còn và tỏa bóng mát sum sê.

 

So với trồng các loại cây khác, cây trám đen đem lại hiệu quả kinh tế cao. Cây không kén thổ nhưỡng, nhưng đất đai phì nhiêu, màu mỡ ven sông Cầu đã tạo nên vị béo bùi, hương thơm đặc trưng và lớp thịt dày cho quả trám Hà Châu.

 

Trám đen là cây thân gỗ, ra hoa vào tháng hai, quả chín vào tháng bảy âm lịch hàng năm. Nhưng mùa trám có thể kéo dài đến hết tháng chín do trám không chín cùng lúc mà cây chín trước, cây chín sau. Quả trám hình thoi, khi chín có màu đen, cùi trám vàng, nhân bên trong hạt trắng ngần.

 

Theo người dân nơi đây, từ khi trồng trám đến khi cây cho quả phải mất 7 - 8 năm và trong mười cây trám giống thì chỉ có khoảng 3 – 4 cây là trám cái, còn lại là trám đực không có quả.

 

Nhờ dòng sông Cầu và khí hậu thổ nhưỡng thích hợp, cây trám Hà Châu sinh trưởng tốt, quả có lớp thịt dày, béo, bùi và vị thơm ngọt rất đặc trưng. Trám có hai loại: trám đen và trám trắng. Tuy nhiên nham trám Hà Châu sử dụng nguyên liệu là trám đen nên loại trám này được trồng phổ biến. Trám nở hoa từ tháng 2, thu quả chín trong khoảng thời gian cuối tháng 7 đến giữa tháng 9 âm lịch. Trám đen xưa nay vẫn là loại quả được dân vùng Hà Châu ven sông Cầu gìn giữ như đặc sản riêng quê hương. Nhờ điều kiện thổ nhưỡng và khí hậu thích hợp, cây trám đen Hà Châu phát triển và cho ra quả có vị béo, bùi khác hẳn các nơi khác.
 

Trám ngon quả phải hình dài thoi, khi cắn đầu quả thịt có màu vàng tươi.

 

Trám đen có thể chế biến ra nhiều món ăn hấp dẫn và đã trở thành nét văn hóa ẩm thực của người Hà Châu. Các món ăn chế biến từ trám gồm: Trám nhồi thịt, trám kho thịt, xôi trám, trám đen muối, nham trám… Trong số đó có 2 món được nhiều người yêu thích và hay lựa chọn mua về làm quà khi đến với địa phương đó là trám đen muối và nham trám. Trám đen muối có thể kết hợp với muối vừng để ăn cơm hoặc kho thịt cũng rất ngon. Ngoài ra nham trám có lẽ là món ăn độc đáo nhất và được chế biến vô cùng cầu kỳ. Để làm ra món nham trám cần rất nhiều loại nguyên liệu như: Trám đen giã nhỏ, cá trắm đen nướng, thịt ba chỉ nướng thái sợi, vừng, lạc, củ chuối, lá gừng, lá nhội, tương và một số gia vị khác. 

 

Ngoài nham, trám đen còn làm được rất nhiều món ăn khác như kho với thịt, cá, nấu xôi, ngâm mắm...

 

Người Hà Châu đợi mùa trám như một thức quà quý của mùa thu. Họ tận hưởng mùa trám đen, mời bạn quý phương xa về thết đãi những món ăn từ trám. Mùi trám om, mùi cá, thịt nướng và các gia vị rang ngậy nức... lắng đọng tình quê trong quả trám đen Hà Châu với hương vị đặc trưng riêng có.


Nga Võ (tổng hợp & biên tập, nguồn hình: Internet) - VietKings