[VIETKINGS-TOP XUÂN 2024] TOP những điểm đến đầu năm trên đất Việt (P.9): Tận hưởng không khí Tết miệt vườn tại làng cổ Đông Hòa Hiệp

18-02-2024

(kyluc.vn-topplus.vn) Làng cổ Đông Hòa Hiệp nằm hiền hòa nép bên dòng sông Tiền. Khuất mình sau những vườn cây ăn trái bốn mùa trĩu quả, khung cảnh làng cổ Đông Hòa Hiệp hiện ra yên bình, đôn hậu đậm chất miền Tây sông nước. Với môi trường thiên nhiên mát mẻ, trong lành, nhiều ngôi nhà cổ đã được bảo tồn, tôn tạo khang trang. Nhiều du khách trong và ngoài nước cũng đã tìm đến đây, đem lòng yêu mến không chỉ bởi giá trị nghệ thuật kiến trúc nhà ở của cư dân, mà còn lưu luyến nhiều với văn hóa làng cổ của những con người hiền lành, chân chất và hiếu khách.

Quay ngược dòng lịch sử, huyện Cái Bè là một mảnh đất khá trù phú từ những năm đầu thế kỷ 18. Ngoài ra đây còn được biết đến như một trung tâm văn hóa – kinh tế với tên gọi là Cái Bè Dinh. Sở dĩ có tên gọi này là bởi năm 1732 chúa Nguyễn Phúc Chu đã chọn thôn An Bình Đông, xã Đông Hòa Hiệp hiện tại làm lỵ sở của dinh Long Hồ. Năm 1757 thì lỵ sở mới được di chuyển về thôn Long Hồ, thành phố Vĩnh Long hiện nay. Trong 25 năm làm lỵ sở Cái Bè đã thu hút được nhiều quan lại và cả địa chủ tới định cư. Đây cũng là lý do những dinh thự mọc lên, biến mảnh đất ở hạ lưu sông Mê Kông thêm phần trù phú.

Làng cổ Đông Hòa Hiệp có 36 căn nhà niên đại từ 100 – 200 năm nhưng để được công nhận là nhà cổ di sản thì chỉ có 7 căn. Ấn tượng đầu tiên khi đặt chân đến Làng cổ Đông Hòa Hiệp Tiền Giang có lẽ chính là những ngôi nhà mang đậm kiến trúc nhà vườn Nam Bộ, nằm xen lẫn giữa khu vườn cây trái có sông nước hữu tình và không gian mát mẻ. Nhà tại đây không phải được xây theo hướng Nam như miền Trung mà xây theo nguyên tắc “nhất cận thị – nhị cận giang – tam cận lộ” để thuận tiện hơn cho văn hóa và kinh tế miền sông nước.

 

 

Con đường bao quanh làng xanh mát cây trái, với khoảng sân trước nhà nào cũng có mai - những ngày cận tết đã lác đác nở hoa. Cặp mé kênh, cây bàng lá đỏ hắt xuống sông trong nắng chiều. Những bờ rào, bờ dậu vàng rực hoa huỳnh anh. Những mo cau rụng xuống đường làng, khiến một vài du khách đã "xin một vé đi tuổi thơ" ngồi trên mo cau cười hồn nhiên như trẻ nhỏ…Những ngôi nhà cổ ở Đông Hòa Hiệp nằm rải rác trong các ấp An Bình Đông, ấp Phú Hòa, ấp An Lợi,  ấp An Thạnh…Một số ấp nối với nhau như khu bàn cờ, trong bán kính khoảng 2km nên du khách chỉ cần một chiếc xe đạp hoặc đi bộ là có thể đi quanh làng…

Mỗi ngôi nhà là một kho tàng kiến trúc quý hiếm và độc đáo, đặc sắc nhất vùng đồng bằng sông Cửu Long, hầu như giữ nguyên vẹn để đời sau chiêm ngưỡng, trân trọng, giữ gìn. Điển hình như nhà cổ ông Ba Đức, xây cất từ năm 1870 nằm soi bóng sông Cái Bè; nhà cổ ông Soát nằm gần rạch Bà Hợp được xây cất từ nửa đầu thế kỷ XIX; nhà cổ ông Bái Lâu được xây cất từ đầu thế kỷ XX… mà chủ nhân chính là những điền chủ giàu có “ruộng đồng cò bay thẳng cánh” tại vùng đất Cái Bè xưa. Những ngôi nhà ở đây đa phần xây dựng theo lối "nội ứng ngoại hợp", nghĩa là kết hợp giữa cái tân thời của phương Tây bên ngoài mà vẫn giữ được nét trầm mặc của nội thất gỗ Việt Nam.

 

 

Ở Đông Hòa Hiệp, nhà cổ ông Xoát là ngôi nhà lâu đời nhất. Ngôi nhà có tuổi đời gần 200 nằm này mang kiến trúc nghệ thuật độc đáo theo kiểu nhà rường của Huế nhưng lại đậm sắc thái Nam bộ. Khởi thủy ngôi nhà xây theo dạng thức nhà rường Huế (xuyên trính), với những chạm chỗ tinh vi nhiều tầng nghĩa. Đến năm 1920, khi dòng kiến trúc Đông Dương đạt tới đỉnh điểm, chủ nhân đã cho xây dựng thêm mặt tiền chiết trung với mái thảo bạt nhô ra phía trước. Đặc biệt ở bờ tường thuộc cột hàng ba có dạng thức finial quay ngược xuống dưới gọi là pendant finial, một kiểu thức ít gặp trong kiến trúc Nam Kỳ. Màu sơn trắng mang lại một tổng thể tinh tế, sang trọng cho ngôi nhà.

 

(Ảnh: anvietnam)

 

Ngôi nhà có 3 gian 2 chái đôi toàn bằng gỗ quý, mái ngói âm dương trên diện tích khuôn viên vườn cây ăn trái 9.215 m2. (Ảnh: anvietnam)

 

Mặt nền lót gạch bông; cột vuông và tròn; cửa vòm; trên đỉnh cửa và cột được xây theo kiến trúc gothic trang trí hoa văn dây lá, hoa hồng; ở giữa có 2 chữ “Nhựt Tân” có hoa văn đồng tiền kết nối. Bên trong mặt dựng là nhà cầu làm nơi tiếp khách và làm việc, bộ khung gồm 14 cây cột gỗ to, được kê trên táng đá xanh nền lót gạch men (trước đây là gạch Tàu) (Ảnh: anvietnam)

 

Trải qua 6 đời, tuy có một số lần sửa chữa, tu bổ, nhìn bên ngoài như mang dáng dấp của kiến trúc phương Tây, nhưng bên trong ngôi nhà vẫn giữ được nét đặc trưng ban đầu theo lối kiến trúc nhà ở dân gian Nam bộ. (Ảnh: Tản mạn Kiến trúc)

 

Nằm trong khuôn viên rộng hơn 19.000m2, được bao quanh bởi khu vườn cây ăn trái quanh năm trĩu quả, nhà cổ của gia đình ông Phan Văn Đức (ấp An Lợi, xã Đông Hòa Hiệp, huyện Cái Bè) mang kiến trúc kết hợp hài hòa giữa văn hóa Nam bộ và Pháp. Nhà được xây dựng vào năm 1850, trong nhà có lưu giữ các cổ vật quý hiếm như: 4 cây cột bằng gỗ căm xe; 3 bộ tủ, bộ liễn khảm xà cừ; chiếc hộp gỗ khảm hình rồng, bên trong có bản “Sắc phong thần” do Vua Tự Đức ban vào khoảng thời gian từ năm 1848 đến năm 1860; 9 bức tranh tường tuyệt đẹp phác họa khung cảnh làng quê bình dị bên dòng sông.

 

 

Bốn cột gỗ giữa nhà khắc câu đối chữ Nho “Tích Đức Thắng Di Kim, Xử Thế Đương Kim Tư Mã Huấn – Di Thiện Dỉ Di Bảo, Trì Thân Nhi Tĩnh Sở Thơ Ngôn”, ngụ ý nhắc nhở con cháu giữ đạo đức đáng giá hơn giữ vàng, làm điều thiện quý hơn giữ báu vật. Bên cạnh đó, nơi đây còn gìn giữ cổ vật triều Nguyễn, thời Pháp thuộc như 3 bộ tủ thờ cẩn xà cừ niên đại khoảng thế kỷ XX, liễn đối, đèn Pháp,…

 

Bức tranh thể hiện khung cảnh đất Cái Bè xưa, 1 trong 9 bức trang được trang trí trên tường của Nhà cổ Văn Đức 
 

Được mệnh danh là "Cửu đại mỹ gia" (9 ngôi nhà đẹp) tại Việt Nam, nhìn từ bên ngoài, Nhà cổ Ông Kiệt như bao căn nhà cổ khác lại làng Đông Hòa Hiệp nằm lọt thỏm trong khu vườn rộng mênh mông, xanh tốt. Nhà cổ của gia đình ông Trần Tuấn Kiệt xây dựng vào năm 1838 trên diện tích 1.000m2, gồm 5 gian với kiến trúc kiểu chữ Đinh; trên các vì kèo, ô cửa… bằng gỗ có chạm khắc tinh xảo các hoa văn như tùng, cúc, trúc, mai… và nhiều họa tiết đặc trưng văn hóa Nam bộ. Trong nhà còn lưu giữ nhiều đồ cổ quý như bộ liễn đối khảm xà cừ, bộ bàn ghế với các hoa văn tinh tế, vật dụng bằng sứ; đặc biệt là 108 cây cột bằng gỗ căm xe quý hiếm. 

 

Ngôi nhà được xây dựng vào khoảng năm 1838, có kiến trúc kiểu chữ Đinh với 3 gian, 2 chái, rộng gần 1.000m2, với 108 cây cột, toàn bộ được làm từ các loại gỗ quý như lim, cẩm lai, giáng hương, căm se. Các hoa văn chạm khắc, trang trí trên các bộ kèo, cột, xiên và vách rất công phu, đặc trưng theo phong cách nhà xưa tại vùng đất Nam Bộ. (Ảnh: Internet)

 

Mái nhà lợp ngói âm dương, một hàng sấp, một hàng ngửa xen kẽ. Kèo cột được thiết kế kiểu chồng rường đặc trưng. Phần liễn song hồng phíc trước nhà được làm bằng gỗ căm se hình vuông xếp so le để lấy ánh sáng và khí trời. (Ảnh: Internet)

 

 

Bàn và sập của ngôi nhà cũng đều là gỗ quý nguyên tấm đen bóng. Các bộ ghế nhờ vào bàn tay tài hoa của người thợ cũng được làm rất kì công. Họa tiết của chúng được nhận xét là tinh xảo, nhưng đường nét cực kỳ hài hòa và khoáng đạt. Nền Nhà cổ Ông Kiệt được xếp gạch tấm vuông nung thô, phối hợp rất tốt với gam màu tường gỗ và mái ngói. (Ảnh: Internet)

 

Các liễn đối bên trong và tranh treo tường tại đây đều được cẩn xà cừ hết sức lộng lẫy. Nối liền các trục chính của ngôi nhà cổ là hệ thống bao được chạm trổ tỉ mỉ từ những tấm gỗ vuông. Họa tiết của chúng không chỉ mô phỏng lại các hình thức sinh hoạt dân gian mà còn thể hiện tín ngưỡng văn hóa của người Nam Bộ. (Ảnh: Internet)

 

Trong làng còn nhiều nhà cổ nữa. Mỗi ngôi nhà đều có dấu ấn riêng. 

 

Nhà cổ ông Tòng nấp sau hàng rào hoa huỳnh anh vàng rực và trước nhà nhiều cội mai già. (Ảnh: Thu Huệ)

 

Nhà cổ ông Võ với mái ngói thâm nâu mang màu thời gian… (Ảnh: Thu Huệ)

 

Đặc biệt, du khách có thể trải nghiệm nghỉ ngơi, ăn uống ở trong các ngôi biệt thự trăm tuổi này… Những ngôi nhà này cổ này đều có dịch vụ du lịch homestay. Du khách có thể trải nghiệm những sinh hoạt thường ngày cùng người dân địa phương: tham gia làm cốm, tráng bánh tráng, cán bánh phồng sữa, chăm sóc vườn cây ăn trái, đi chợ nổi Cái Bè, tát mương bắt cá; nghe đờn ca tài tử; …

 

(Ảnh: Internet)

 

Con đường bao quanh làng rợp bóng cây xanh, hai bên người dân trồng hoa và rau trái tạo nên cái hồn của miền quê. Vẻ đẹp dân dã thôn quê ấy, cộng thêm nét thơ mộng của con sông Cái Bè và những con kênh uốn mình trước cửa những ngôi nhà cổ, càng khiến nơi này thu hút du khách quốc tế về thăm và trải nghiệm cuộc sống của người dân vùng sông nước Tiền Giang.


Diệu Phi – VietKings (tổng hợp và biên tập; ảnh Internet)