Ở nhiều vùng quê xứ Thanh, nhắc đến bánh răng bừa là nhắc đến một thức quà dân dã gắn bó với đời sống người nông dân. Chiếc bánh nhỏ xinh, có hình dáng thuôn dài, hai đầu dẹp như lưỡi răng bừa, một dụng cụ gắn liền với công việc đồng áng. Chính bởi hình ảnh ấy, món bánh không chỉ gợi nhớ đến nếp sống nông nghiệp truyền thống mà còn trở thành biểu tượng văn hóa ẩm thực độc đáo.

Nguyên liệu làm bánh răng bừa không có gì đặc biệt. Gạo tẻ ngâm trong nước lạnh khoảng 2 - 3 giờ rồi đem xay thành bột (thường xay bột nước thì bánh mới ngon). Xong, đặt lên bếp chao, đồng thời khuấy đũa liên tục sao cho không bị vón cục, không quá chín. Đến khi bột đặc sền sệt thì bắc ra rồi gói. Lá gói bánh thường là lá dong hoặc lá chuối tươi đã được hơ lửa cho khỏi rách. Nhân bánh làm từ hành khô phi thơm lừng, thịt ba chỉ băm nhỏ rồi trộn chung với hạt tiêu, mộc nhĩ đảo đều tay, khi thịt hơi săn, tỏa mùi thơm là được.

Sau khi gói bánh xong, những chiếc bánh thon dài, nhỏ như những chiếc răng bừa được xếp ngay ngắn trong nồi để đem đi luộc. Bánh có dẻo ngon hay không phụ thuộc rất lớn vào việc luộc bánh. Lót dưới đáy nồi một lớp lá chuối, cho nước xâm xấp, đặt bánh lên sao cho bánh chỉ chín bằng hơi.

Ăn bánh răng bừa với nước mắm có thêm chút ớt, chanh, người ta như thấy hương thơm của lúa mới, vị bùi của gạo quê, chút mộc mạc nhưng đậm đà của đồng đất xứ Thanh.

Trước kia, bánh răng bừa chỉ xuất hiện trong những dịp lễ Tết, cưới hỏi hay mâm cỗ giỗ chạp. Ngày nay, món ăn ấy đã vượt khỏi không gian bếp nhà để hiện diện thường xuyên trên kệ hàng siêu thị và khắp các hội chợ, sự kiện trong và ngoài tỉnh.

Nhiều làng nghề như Xuân Lập (Thọ Xuân cũ), Hà Lai (Hà Trung cũ), Hoằng Hóa, Vĩnh Lộc… đã hình thành các cơ sở chuyên sản xuất bánh răng bừa. Đặc biệt, nhiều cơ sở đã được công nhận sản phẩm OCOP, mở ra cơ hội đưa bánh răng bừa từ sản phẩm gia truyền thành thương hiệu có chứng nhận, có tiêu chuẩn, dễ dàng tiếp cận thị trường rộng lớn hơn. Bên cạnh đó, các tour trải nghiệm làng nghề đã hình thành, nơi du khách không chỉ được thưởng thức bánh nóng hổi ngay sau khi hấp, mà còn có thể tự tay gói bánh, nghe kể chuyện về làng nghề, về chiếc răng bừa trên đồng ruộng xưa. Đây chính là sự kết hợp hài hòa giữa ẩm thực, văn hóa và du lịch cộng đồng.

Bánh răng bừa là minh chứng sống động cho cách mà một món ăn dân dã có thể vươn lên thành đặc sản, vừa giữ hồn quê, vừa hòa nhập với nhịp sống hiện đại. Từ chiếc bánh gợi nhớ mùa vụ xưa kia, đến sản phẩm OCOP, tour trải nghiệm làng nghề hôm nay, bánh răng bừa đã và đang trở thành niềm tự hào của ẩm thực Thanh Hóa.