Sông Trà Khúc quanh co uốn lượn, chảy qua mảnh đất Quảng Ngãi nắng gió đã ban tặng cho con người nơi đây một sản vật tự nhiên, nức danh từ lâu là cá bống. Những con cá bống không lớn hơn ngón tay người quyện trong vị tiêu cay nồng, mùi thơm đượm đà của nước mắm khiến khách phương xa lưu luyến mỗi lần thưởng thức cá bống sông Trà kho tiêu.

Người Quảng Ngãi cũng không biết cá bống có mặt ở sông Trà từ bao nhưng cứ đến tháng 1 đến tháng 8 Âm lịch hàng năm, những đàn cá bống lại ngược dòng từ cửa sông về thượng nguồn. Đây cũng là mùa đánh bắt chính của người dân. Người dân đánh bắt bằng lưới hoặc thả ống. Trên lưới có gắn các vỏ ốc, vỏ sò lớn để lưới chìm được. Thời gian kéo lưới từ 6 giờ sáng tới buổi trưa. Theo kinh nghiệm của người dân ven sông Trà, sau Tết, cá bống thường nhỏ, đến tháng 4-5 mới cho thịt thơm và ngon nhất.

Theo màu sắc, người ta chia ra làm nhiều loại: cá bống mú, cá bống dô, cá bống cát, cá bống cằn… Mỗi năm, sản lượng cá đánh bắt được có thể lên tới 100 tấn. Từ nguyên liệu tự nhiên này, người địa phương chế biến thành nhiều món ăn nhưng nổi tiếng nhất vẫn là cá bống kho tiêu.

Món cá bống kho tiêu ngon cũng đòi hỏi sự kỳ công của người chế biến. Sau khi rửa 7-8 lần nước, cá sẽ được ướp với tiêu, ớt, bột ngọt, đường, nước mắm. Mỗi người làm có tỷ lệ ướp khác nhau nhưng điểm chung là phải dùng nước mắm ngon mới dậy mùi. Sau khoảng 10 phút, người dân sẽ cho vào chảo đã sẵn hành mỡ phi thơm rồi đun lửa nhỏ tới khi cá săn lại, nước cá, nước mắm và các nguyên liệu quyện lại với nhau bọc bên ngoài con cá. Thịt cá vừa ngọt, dai, thơm nên từ lâu, cá bống kho tiêu được đóng lọ để bán cho khách thập phương.

Cũng bởi hương vị không lẫn vào đâu được ấy, mà người Quảng Ngãi mới có câu ca dao truyền miệng rằng: “Anh đi anh nhớ quê nhà/ Nhớ con cá bống sông Trà kho tiêu”.

--------------------------------------------------------------------