[VIETKINGS-TOPPLUS đề cử] TOP 50 cây cầu nổi tiếng tại Việt Nam 2023 (P.8): Cầu Nhị Thiên Đường (Thành phố Hồ Chí Minh) – Cây cầu mang tên hãng dầu nóng lừng lẫy

12-05-2023

(kyluc.vn-topplus.vn) – Tại khu vực Chợ Lớn từng phổ biến bài đồng dao: "Nhất dương chỉ, Nhị thiên đường, Tam tông miếu, Tứ đổ tường, Ngũ vị hương, Lục tào xá" – câu nói quen thuộc để phản ánh đời sống tín ngưỡng và thói sinh hoạt hằng ngày của người dân địa phương. Một trong số 6 thương hiệu trên khá đặc biệt ở chỗ nó không chỉ là tên sản phẩm mà còn là tên một địa điểm. Đó là Nhị Thiên Đường, vừa là tên một loại dầu gió, vừa là tên một cây cầu đến giờ vẫn là biểu tượng của Thành phố Hồ Chí Minh.

 

Cầu Nhị Thiên Đường được xây từ năm 1925, dài khoảng 200 m, bắc ngang qua một nhánh của kênh đôi Tàu Hũ, chảy nối từ sông Sài Gòn (phía bắc) về huyện Bình Chánh (phía nam). Đây là cửa ngõ kết nối vùng Chợ Lớn với các tỉnh miền Tây thông qua quốc lộ 50 bởi nhà thầu Vallois-Perret. Trong thời đại hoàng kim của cầu sắt nhưng không hiểu sao những người thiết kế cây cầu huyết mạch nối Chợ Lớn với miền Tây này lại xây hoàn toàn bằng bê tông cốt thép. Ngoài thân cầu thì cả các cột đèn trên cầu cũng bằng bê tông, trong khi đa phần các trụ đèn đường thời xưa của thành phố đều được Pháp làm bằng thép đúc.

 

 

Thời điểm ấy, có rất nhiều giai thoại về tên của cây cầu. Có giai thoại cho rằng trước đây nhà máy sản xuất thuốc và dầu Nhị Thiên Đường nằm ở bên phía đường Trần Hưng Đạo và Nguyễn Văn Dũng, còn công nhân thì ở khu vực ngoại thành phía bên kia kênh Đôi. Hằng ngày các công nhân đi làm phải đi đò qua kênh Đôi, rất mất thời gian và nguy hiểm. Vì thương nhân viên, ông chủ Nhị Thiên Đường quyết định bỏ tiền cùng với chính phủ Nam Kỳ lúc đó xây nên cây cầu, thuận tiện cho mọi người đi lại. Cũng có giai thoại cho rằng khi xây cầu thì chính phủ Nam Kỳ vận động ông chủ Nhị Thiên Đường ủng hộ một phần tiền xây cầu để đổi lấy việc đặt tên cầu chứ không phải toàn bộ kinh phí xây cầu vì số tiền này rất lớn. Cầu Nhị Thiên Đường không chỉ giúp ích cho cuộc sống người dân là còn là một di tích lịch sử, ghi dấu thời kỳ Nam Bộ kháng chiến ở Quận 8, TP.HCM.

 

Ông Vi Thiều Bá – ông chủ nhãn hiệu Nhị Thiên Đường thời đó

 

Cầu Nhị Thiên Đường xưa

 

Nằm ở cửa ngõ kết nối Chợ Lớn với các tỉnh miền Tây, qua quốc lộ 50, Nhị Thiên Đường dài chưa đầy 200m nhưng nổi bật với kiểu dáng cổ điển, thanh thoát với phần ban công thép và các trụ đèn trên cầu có nét đặc trưng không thể lẫn lộn với bất kỳ cây cầu nào khác. Các cột xanh rêu trên cầu tương tự sắc xanh của ô cửa sổ trong các biệt thự Pháp xưa, các mái vòm cong dưới chân cầu giống các cầu cổ nổi tiếng ở châu Âu. Ngoài ra, dù được thi công trong thời đại hoàng kim của cầu sắt nhưng Nhị Thiên Đường lại ngoại lệ khi xây hoàn toàn bằng bê tông cốt thép. Một trong số các cột đèn trên cầu có màu xanh thẫm, tương tự sắc xanh của ô cửa sổ trong các biệt thự Pháp xưa cũ với chiều cao lớn hơn và hai bên có hai “tai” dài ra. Theo những người già sống ven cầu, hai “tai” này là để treo hai đèn hộp, dạng vuông, trước đây khi chưa có đèn điện, người ta vẫn thắp bằng đèn dầu trên các cột trụ ở hai bên thành cầu. Tất cả cây cầu khác trong thành phố đều không có được điểm độc đáo, tạo nên chất nghệ thuật cho một công trình dân dụng này.

 

 

 Với chiều cao nổi tiếng của mình, cầu Nhị Thiên Đường từng là điểm hẹn của những người cá cược mưa nắng. Hồi ấy dân Chợ Lớn, nhất là mấy người Hoa ngày nào cũng kéo nhau lên cầu Nhị Thiên Đường cá cược thời tiết, khi đang nắng chang chang mà vẫn có người quả quyết rằng đến khoảng mấy giờ sẽ mưa. Tiền cược đặt to. Họ là những người đầy kinh nghiệm thời tiết, có khi còn hơn cả trung tâm dự báo khí tượng thủy văn của nhà nước.

 

Trải qua gần 1 thế kỷ với nhiều thăng trầm lịch sử, cầu Nhị Thiên Đường xuống cấp trầm trọng. Năm 2017, cầu được tu sửa với mức đầu tư 163 tỷ đồng và khánh thành vào ngày 19/10 sau 9 tháng thi công. Tổng chiều dài của tuyến đường khoảng 800 m, trong đó cầu Nhị Thiên Đường 1 được xây bằng bê tông cốt thép và bê tông cốt thép dự ứng lực, dài 161,1m, rộng 12 m, cho ba làn xe trong đó cho phép xe siêu trường siêu trọng chạy qua. Ngay khi đi được vào hoạt động, người dân TP.HCM mừng rỡ vì hai cây cầu góp phần giảm ùn tắc giao thông trên địa bàn quận 8 do đây là trục giao thông hướng tâm, kết nối giữa quận 5, quận 8 với huyện Bình Chánh và đặc biệt kết nối giữa TP.HCM với các tỉnh miền Tây Nam Bộ.

 

Cầu mới xây trên nền cầu cũ (hơn 90 tuổi) và cạnh cầu hiện hữu dài hơn 160 m, rộng 12 m, khoảng cách giữa mép ngoài lan can của hai cầu cách nhau khoảng 2 m. Kiểu dáng, kết cấu của công trình tương tự cầu Nhị Thiên Đường 2. Một số chi tiết như trụ đèn được lưu lại để ghi lại một giai đoạn lịch sử hình thành và phát triển thành phố .

 

Ở hai đầu cầu là cột đèn hình thanh kiếm cao khoảng 3 m với tấm bảng đúc bằng gang gắn tên công trình "cầu Nhị Thiên Đường xây dựng năm 1925".

 

Cầu mới được thiết kế giữ nguyên nét kiến trúc cổ xưa đặc trưng với kiểu dáng cột đèn chiếu sáng. Ở giữa hai trụ đèn hình thanh kiếm là sáu trụ đèn hình thanh đao của cầu cũ cũng được dựng lại. Tuy nhiên, chỉ còn một hàng trụ đèn cổ xưa được phục dựng thay vì hai như nguyên trạng.

 

Những trụ đèn được lắp mới ở thành cầu. Ba đèn led hình chiếc lá bên dưới, phía trên đèn hình tròn là bầu trời, với ý nghĩa TP.HCM như lá xanh vươn lên bầu trời.  Còn các trụ đèn hình đao - kiếm ở giữa như nhắc về một thời binh đao khói lửa đã qua.

 

Được biết, Cầu Nhị Thiên Đường 1 có độ cao 3,9m so với mặt đường, có tĩnh không tương đồng với cầu Nhị Thiên Đường 2. Điều này tạo thuận lợi cho các loại xe dưới 10 tấn chạy trên cầu và tàu thuyền đi qua kênh Đôi. Sau hành trình gần 100 năm tồn tại và 4 năm được trùng tu, sửa chữa, cầu Nhị Thiên Đường hiện tại vẫn là nhân chứng lịch sử, chứng kiến nhiều giai đoạn đổi thay của đất nước và giúp ích không nhỏ cho cuộc sống của người dân TP.HCM.


Diệu Phi (tổng hợp và biên tập, ảnh Internet)