[VIETKINGS-TOPPLUS đề cử] TOP 50 dòng sông nổi tiếng tại Việt Nam 2023 (P.45): Sông Vàm Nao – Dòng sông với nhiều truyền thuyết

08-07-2023

(kyluc-topplus) Sông Vàm Nao, tỉnh An Giang, nối liền sông Tiền và sông Hậu, như hình chữ H, theo hướng Ðông Bắc - Tây Nam giữa 2 huyện Phú Tân (bờ trên, hữu ngạn) và Chợ Mới (bờ dưới, tả ngạn), là con sông có chiều dài khoảng 6km, rộng trung bình 700m, độ sâu chừng 17m. Sông Vàm Nao tuy ngắn nhưng lại có nhiều câu chuyện x��a, chuyện nay thú vị.

Sông Vàm Nao vắt ngang nối sông Tiền và sông Hậu (nói nôm na, dựa theo chữ H in hoa thì Vàm Nao là dấu gạch nối). Tuy sông rõ ràng là một nhánh của Mekong êm đềm, nhưng cái “nết chảy” cuộn tròn của nước cùng những quái ngư một thời làm mưa làm gió đã khiến cả con sông này trở nên khác biệt và “hung hãn”. Từ đó, Vàm Nao mang tiếng ồn ào nhất trong số những con sông ngắn của miền Tây.

 

 

Sông Vàm Nao có bề rộng mặt nước đến 700 m, sâu hơn 17m, chia hai bờ của huyện Chợ Mới và huyện Phú Tân (An Giang). Có thể nói, đây là “vàm” sông rộng lớn nhất ở miền Tây Nam Bộ. Theo ngôn ngữ dân gian Nam Bộ, “vàm” là cửa của một con sông nhỏ giao với một con sông lớn. Theo cách hiểu xưa nay, vàm thì không gọi là sông vì nó không rộng lớn như sông, mà là nơi bắt đầu của một kênh, rạch nhỏ dẫn nguồn nước từ sông lớn về nơi nào đó có dòng chảy nhỏ hơn. 

 

 

Sách Gia Định thành thông chí đã mô tả sông Vàm Nao ở thế kỷ 19 như sau: "Vàm Giao (tục gọi cửa sông là Vàm, tục chép là Vàm Náo, chữ Náo không đúng, nay đổi làm chữ Giao, nên gọi là Vàm Nao), cửa trên ở về phía nam sông Tiền Giang, rộng 8 tầm, sâu 2 tầm chảy về phía nam 75 dặm rưỡi, đến cửa dưới hợp với sông Hậu Giang; bờ tây có sở thủ ngự, ven sông dân kinh khai khẩn ruộng vườn, rừng rậm ở phía sau là sóc, sách của dân Cao Miên (Khmer)" Còn trong biên khảo của nhà nghiên cứu Nguyễn Văn Hầu có chi tiết về sông Vàm Nao rằng: “Hồi ấy sông hẹp nhưng độ sâu đáng sợ. Cá mập, cá sấu tránh sóng to của đại giang, vào trầm mình ở đó vô số. Sưu dân đa số là người của miệt dưới, tức Sa Đéc, Long Hồ, Trà Vang. Họ muốn trốn về đường đó vì đây là đường tắt, rừng bụi nhiều và cách xa dịch trạm, không có đồn ải ngăn chặn. Người ta đợi giữa đêm khuya, họ họp thành đoàn cho đông, mỗi người ôm một cây chuối để làm ống nổi rồi nhảy ào xuống nước một lượt mà lội (bơi) để cá không ăn kịp. Họ tính cao như vậy nhưng khi sang đến bờ bên kia, mười người chỉ còn sót được có năm-ba người và có khi bị cụt mất tay chân…”.

 

 

Nhắc đến Vàm Nao, người ta nhớ ngay đến câu “Vàm Nao nước chảy đứt đuôi xà”. Ðó là do ngày trước sông Hậu xâm thực mạnh một khu vực khá rộng phía bờ xã Kiến An dài xuống, tạo thành Xẻo Búng (phía trên chợ Mỹ Hội Ðông, huyện Chợ Mới). Rạch Vàm Nao có dòng chảy tốc độ mạnh nên xoi phá mãi, cho đến khi hội thủy được với Xẻo Búng, trở nên sâu và rộng, thành sông cái. Sông Vàm Nao nối Tiền Giang và Hậu Giang, tuy ngắn nhưng do sự cấu tạo của địa hình cộng với tốc độ dòng chảy mạnh nên hầu khắp ở chỗ hai cửa sông quanh năm hình thành những xoáy nước rất dữ, vì vậy dân thương hồ phải phân biệt chỗ hai đầu sông vô cùng hiểm nguy ấy là Vàm Trên và Vàm Dưới, sách viết là Vàm Nao Thượng và Vàm Nao Hạ, để nhắc nhau mỗi khi phải đi ngang qua. Vàm Nao Hạ hội thủy với sông Cái Ðầm (sách viết Ðàm Giang - theo cách gọi ngày trước, là một nhánh của sông Hậu) tạo thành doi Nàng Éc ở hữu ngạn. Ngày trước mực nước sông Tiền cao hơn sông Hậu gần nửa thước nên như đã nói ở trên, dòng chảy sông Vàm Nao không thể không liên tục xoi phá phía tả ngạn làm cho bờ xã Kiến An phải lở sụp từng mảng lớn. Hiện tượng thủy xâm ngày càng mạnh nên Vàm Nao vốn chỉ là con rạch nhỏ trở thành sông to, dòng chảy không còn bí tức, sự chênh lệch của mực nước giữa hai nhánh Tiền Giang và Hậu Giang tất nhiên cũng thấp dần, dẫn đến cân bằng.

 

 

Dòng chảy dữ dội, đáy sông sâu với nhiều hang hốc nên Vàm Nao đã kéo theo các loài cá đặc thù nặng hàng trăm ký trên sông Mê Kông về trú ẩn, như cá hô, cá tra dầu, cá vồ cờ, cá nược, cá đuối. Ngoài ra còn có các loài cá đặc dị như cá đao, cá mập, cá sấu... Cá tôm ở Vàm Nao nhiều lắm, có các loài cá lạ, cá đẹp nuôi kiểng được như cá hồng vện với màu sắc sặc sỡ, cá ngựa - nhỏ như cá linh nhưng vì nhảy loi choi nên gọi là cá ngựa; các loài cá tra nghệ, cá sửu, cá bông lau… Nhưng theo các lão ngư nơi đây, dòng Vàm Nao luôn bí hiểm do người đời còn tin rằng “ổng” còn nằm ẩn mình dưới đáy Vàm Nao. “Ổng là Năm Chèo - tức ông sấu thần năm chân trong truyền thuyết. Dù chuyện Năm Chèo là chuyện xưa, ngư dân, thương hồ qua lại Vàm Nao không xa lạ gì nhưng họ vẫn luôn rờn rợn không dám gọi tên tục cá sấu mà gọi bằng ông Năm Chèo.

 

 

Ngày nay, những câu chuyện kì bí về sông Vàm Nao đã là chuyện xưa, theo dòng chảy thời gian, nước sông Vàm Nao đã hiền hòa hơn nên thương hồ qua lại không còn ngán ngại. Ổ cá Vàm Nao theo từng con nước, tôm cá cũng vơi dần. Trút bỏ bộ mặt hung tợn, Vàm Nao mấy mùa nước nổi qua đã trở thành điểm du ngoạn của dân thị thành.

 

 

Ngư dân và chính quyền địa phương vẫn thường tổ chức các hoạt động thả cá trên sông Vàm Nao, tạo nguồn lợi thủy sản. Ở vàm sông này, vẫn còn nhiều gia đình quyết gắn chặt cuộc đời mình với nghề câu lưới trên dòng sông cho đến khi tay không còn đủ vững để giữ mái chèo, lái con thuyền về bến đợi. Mỗi chuyến ra khơi bủa lưới mang cả niềm tin và hy vọng về những bữa cơm gia đình bớt phần đạm bạc, cho con trẻ được cắp sách đến trường. Và mỗi chuyến “săn đêm” sẽ trở thành những giai thoại tự hào kể lại cho con cháu mai sau về ký ức một thời dọc ngang trên sông nước Vàm Nao.


Diệu Phi (tổng hợp và biên tập, nguồn hình Internet)