[VIETKINGS-TOPPLUS] Tương Nam Đàn (Nghệ An) – Hành trình tìm kiếm và đề cử TOP các đặc sản quà tặng của 34 tỉnh, thành Việt Nam (P.109)

29-05-2026

(kyluc.vn) Từ món ăn dân dã, tương Nam Đàn đã trở thành món quà đặc sản xứ Nghệ. Tương đạt chuẩn có màu vàng sẫm như mật ong hoặc màu cánh gián, khi rót ra sánh đặc, dậy mùi thơm.

Không phải là cao lương mỹ vị nhưng từ bao đời nay, tương Nam Đàn vẫn được biết đến là thương hiệu mang nét đặc trưng của xứ Nghệ. Tương Nam Đàn được chế biến từ những nguyên liệu quen thuộc như đỗ tương, đậu nành, nếp, muối. Đậu tương được trồng trên thứ đồng đất khô cằn vì gió Lào ven sông Lam nên cây đậu sắt lại, phải mất nhiều ngày mới ra hoa, kết trái và tạo nên thứ đậu tương hạt dài, nhỏ hơn đậu tương trồng ở nơi khác.

Người dân Nam Đàn làm tương từ hạt đậu trồng ven sông Lam, thế nên, hương vị của hạt đậu tương cũng rất đặc biệt. Những người mê tương Nam Đàn tả rằng, tương Nam Đàn đạt chuẩn phải có màu vàng ươm hoặc màu cánh gián. Khi ăn, phải cảm nhận được vị mát lành của hương phù sa trong từng hạt đậu tương. Đậu tương được phơi khô, sau đó đem rang chín, tách vỏ, xay vỡ đôi hạt rồi cho vào nồi chuyên dụng nấu chín trong 12 - 15 tiếng. Đậu nguội thì đổ vào chum sành ngâm nước sạch khoảng 7 ngày. Trong thời gian này, đều đặn buổi sáng và chiều, người làm tương phải dùng đũa tre dài 2m khuấy đều chum tương trong 10 phút.

Tương ngon hay không còn phụ thuộc vào men, còn gọi là mốc. Để làm mốc, phải ngâm gạo nếp 5 - 6 tiếng, cho vào nồi đồ chín, sau đó rải đều ra nia (loại mẹt cỡ đại) thành lớp dày 2 - 3cm, rưới nước chè xanh và trộn đều, phủ lá nhãn lên trên để ủ cho đến khi mốc tỏa mùi thơm, ngọt, ngả màu vàng cam. Sau một tuần, mốc được lấy ra bóp vụn, phơi nắng rồi xay nhỏ, chờ ngày ngả tương. Mốc rất khó tính nên phải nhìn thời tiết mà làm mốc. Ngày hè nóng nực, khi rải cơm nếp lên nia phải chờ cho nguội hẳn thì mới phủ vải màn kín lên. Nhưng sang mùa đông tháng giá, phải phủ vải lên khi cơm nếp còn ấm. Như thế mới có mốc tốt, mà mốc có tốt thì tương mới ngon.

Sau 7 - 9 ngày, thấy đậu và mốc đạt yêu cầu thì ngả tương, tức trộn mốc và muối đã rang vào chum đựng đậu. Trung bình, mỗi chum khoảng 100 lít thì trộn 6 cân mốc và 17 cân muối rang. Chum tương sau khi ngả phải đặt ở những nơi cao ráo, thoáng, có ánh nắng, đánh dấu thời gian bắt đầu làm. Hàng ngày, phải mở nắp chum, dùng đũa cả tre cỡ đại đánh đều tương và để tiếp xúc với không khí. Đến tối lại đậy kín chum. Cứ như thế, sau khoảng 1 tháng rưỡi, kiểm tra tương thấy hạt đậu tương chín ngẫu, nước tương nổi lên thì biết là được. Toàn bộ quá trình này không để nước lọt vào, nếu không sẽ hỏng mẻ tương.

Tương Nam Đàn thuần thục chỉ cần nhìn mặt tương là biết thành hay bại, ngon hay dở. Tương ngon có màu vàng sẫm như mật ong hoặc màu cánh gián, khi rót ra sánh đặc, dậy mùi thơm, vị béo, ngọt mặn, những mảnh đậu tương vỡ đôi vẫn lập lờ trong nước tương đặc quánh, mùi thơm như có chút rượu, nhưng ngọt lịm.

Tương Nam Đàn dùng để làm nước chấm thịt luộc, dùng để kho cá, chấm rau, chấm đậu, ăn với cơm hàng ngày. Hoặc dùng làm nước chan. Vào mùa hè dùng nước tương chấm với ngọn khoai lang luộc, rau muống luộc, cà luộc ăn với cơm, vừa mát, vừa đậm đà hương vị đồng quê. Thịt bò, thịt bê luộc chấm với nước tương ngọt có ít gừng, tỏi, thì tạo ra hương vị đặc biệt khó quên khi thưởng thức. Người dân Nam Đàn thường giã nhỏ lạc (đậu phộng) rang hay vừng đen hoà với nước tương sền sệt để chấm chuối xanh hay khế chua thái mỏng ăn với cơm. Vắt xôi nếp mà chấm với nước tương ngọt cũng khá hấp dẫn.

Từ sản phẩm làng quê, tương Nam Đàn đã trở thành đặc sản của tỉnh, tiêu thụ khắp cả nước. Người dân và du khách đến Nam Đàn thường mua tương về làm quà biếu, dùng để chấm thịt, rau, kho cá...​

--------------------------------------------------------------------

Tổ chức Kỷ lục Việt Nam (VietKings) phối hợp cùng Tổ chức TOP Việt Nam triển khai Hành trình đề cử TOP 100 quà tặng đặc sản tiêu biểu của 34 tỉnh, thành Việt Nam nhằm tôn vinh những sản vật đặc trưng gắn liền với điều kiện tự nhiên, văn hóa ẩm thực và đời sống bản địa của từng vùng miền. Hành trình hướng đến việc lựa chọn các đặc sản tiêu biểu có thể mua làm quà tặng du lịch, bảo đảm giá trị sử dụng, tính bản sắc, câu chuyện nguồn gốc rõ nét và khả năng đại diện cho hình ảnh địa phương, qua đó góp phần quảng bá điểm đến, kích cầu du lịch và lan tỏa tinh hoa đặc sản Việt Nam đến với du khách trong và ngoài nước.

Mỗi ngày, các bài đề cử sẽ được công bố rộng rãi trên hệ thống trang truyền thông chính thức của Tổ chức Kỷ lục Việt Nam (VietKings). Ban quản lý hành trình rất mong nhận được sự quan tâm theo dõi của bạn đọc trong và ngoài nước nhằm tiếp tục quảng bá các giá trị đặc biệt của các tỉnh, thành nói riêng và Việt Nam nói chung.

Mọi thông tin xin liên hệ xin gửi về:

TỔ CHỨC KỶ LỤC VIỆT NAM - VIETKINGS

01 Đặng Văn Ngữ, Phường Phú Nhuận, TP. Hồ Chí Minh

Điện thoại: (0283) 8 477 477

Đăng ký Kỷ lục: 0908 254 258 - 08 333 68 555


Diệu Phi – VietKings (tổng hợp và biên tập; ảnh Internet)