[Worldkings] Top 100 người tiên phong trong mọi lĩnh vực (P. 05) Edward Jenner (Anh): Vị bác sĩ đầu tiên tạo ra khái niệm vắc xin phòng ngừa bệnh đậu mùa

10-03-2023

(Kyluc.vn - Worldkings.org) Jenner là một bác sĩ và nhà khoa học người Anh. Ông được biết đến với công trình tiên phong trong việc phát triển vắc-xin ngừa bệnh đậu mùa. Đây là loại vắc-xin đầu tiên từng được tạo ra. Công việc của ông đã cứu sống hàng triệu người trên toàn cầu.

Trước năm 1796, cách duy nhất được biết đến để ngăn ngừa nhiễm bệnh đậu mùa là cố tình lây nhiễm vảy cho người bị bệnh đậu mùa. Sự lây nhiễm có chủ ý này được gọi là biến thể (variolation), và nó được thực hiện dưới sự giám sát của bác sĩ hoặc người biết cách cung cấp vừa đủ vật liệu truyền nhiễm để tạo ra phản ứng miễn dịch mà không gây nhiễm trùng toàn diện. Điều thứ hai không phải lúc nào cũng đúng, nhưng mức độ nghiêm trọng và nguy cơ tử vong do biến thể thấp hơn nguy cơ mắc bệnh đậu mùa “theo cách tự nhiên”.

 

Vào tháng 5 năm 1796, một bác sĩ người Anh tên là Edward Jenner đã thử nghiệm giả thuyết của mình rằng việc tiêm trực tiếp cho một người mắc bệnh đậu mùa nhẹ hơn và ít gây chết người hơn nhiều sẽ khiến người đó miễn nhiễm với bệnh đậu mùa. Jenner dựa trên lý thuyết này dựa trên những quan sát của ông về những người vắt sữa. Những người vắt sữa mắc bệnh đậu mùa do tiếp xúc với bò đã miễn nhiễm với bệnh đậu mùa ngay cả khi tiếp xúc nhiều lần với căn bệnh chết người này. 

Cũng có nhiều bằng chứng cho thấy Jenner đã nghiên cứu phát hiện của các nhà nghiên cứu khác cùng thời với ông, những người đã báo cáo tác dụng bảo vệ tương tự khỏi bệnh đậu bò. Tuy nhiên, chính mô tả chi tiết của Edward Jenner về các thí nghiệm của ông đã thuyết phục các đồng nghiệp và các nhà chức trách rằng tiêm phòng bệnh đậu bò - cái mà ông ấy gọi là tiêm chủng (vaccination) -- tốt hơn về mặt an toàn so với biến thể.

Edward Jenner (17 tháng 5, năm 1749 – 26 tháng 1, năm 1823) sinh ra tại Berkeley, Gloucestershire, Anh. Ở tuổi 14, Jenner đã học việc 7 năm với bác sĩ phẫu thuật Daniel Ludlow. Sau đó, ở tuổi 21, Jenner theo học tại Bệnh viện St. George ở London, nơi ông tiếp tục học y khoa. Năm 1788, ông được bầu làm thành viên của Hiệp hội Hoàng gia. Những quan sát sắc sảo của ông ấy về chim cu gáy làm tổ, và việc ông ấy công bố những phát hiện đó, đã mang lại cho ông ấy sự khác biệt.

 

Cũng chính khả năng quan sát và mô tả các sự kiện xung quanh ông ấy đã dẫn đến việc công bố những phát hiện của ông ấy về một loạt nghiên cứu trường hợp về những người tiếp xúc với bệnh đậu bò và trở nên miễn nhiễm với bệnh đậu mùa. Cùng với thí nghiệm của ông trên James Phipps, những quan sát của ông đã giúp ông được công nhận là người đầu tiên phát triển thành công vắc-xin chống bệnh đậu mùa. Đến năm 1803, những phát hiện của Jenner được dịch sang tiếng Pháp và tiếng Tây Ban Nha, và Vua Tây Ban Nha đã phát động một chiến dịch tiêm chủng tới Châu Mỹ và Viễn Đông.

Trong suốt cuộc đời của mình, Edward Jenner đã nhận được nhiều lời khen ngợi vì những đóng góp cho sự hiểu biết về bệnh truyền nhiễm. Đây là thời điểm mà lý thuyết thịnh hành về bệnh truyền nhiễm là thuyết chướng khí, một lý thuyết cho rằng “không khí xấu” gây bệnh. Mãi cho đến cuối những năm 1800, lý thuyết tiếp theo và hiện tại về bệnh tật, lý thuyết vi trùng, mới được chứng minh bởi Louis Pasteur và những người khác, dựa trên công trình của Jenner.

 

Theo Liên minh Kỷ lục Thế Giới (Worldkings.org)


Kim Ngân - Vietkings (sưu tầm và biên dịch) (nguồn ảnh: internet)