[WOWTIMES – Đề cử Top 100 Làng nghề trăm tuổi Việt Nam 2023] (P.72) Làng nghề nước mắm Phan Thiết – Bình Thuận

24-02-2023

(kyluc.vn) Nghề làm nước mắm đã gắn bó với người dân Phan Thiết từ hàng trăm năm nay. Khi đến cửa ngõ Phan Thiết, đặc biệt vào những ngày mùa, có thể dễ dàng bắt gặp những sân mắm, những thùng lều cao nghều trải dài… cảm nhận vị mặn chát của muối, hương đặc trưng của cá, mắm.

 

Nước mắm Phan Thiết được bán nhiều ra các tỉnh phía Bắc từ khi Phan Thiết còn được gọi là Tổng Đức Thắng (1809). Tính đến nay, thương hiệu đã tồn tại khoảng 200 năm.Lịch sử làm nghề lâu đời này hình thành vì lợi thế tiếp giáp hai dòng hải lưu trên Biển Đông, tạo nguồn cá dồi dào cho khu vực. Bởi vậy, cuộc sống dân cư tại đây phụ thuộc chủ yếu vào nghề làm mắm hoặc các nghề có liên quan như làm nắp đậy tĩn nước mắm, đóng ghe thuyền, cung cấp cá khô, cá hấp cho TP HCM, chợ Lớn... Thế kỷ XIX, thời nhà Nguyễn, mỗi năm hai lần vào tiết Tiểu mãn và Đại thử, riêng tỉnh Bình Thuận dành 3 chiếc ghe bầu chở nước mắm và hải sản khô về Kinh thành Huế. Phan Thiết là địa bàn tập trung ghe bầu đông nhất để vận chuyển nước mắm nổi tiếng một thời.

 

Hiện nay, nghề làm nước mắm Phan Thiết tập trung ở một số xã như Thanh Hải, Phú Hài, Đức Thắng và Hàm Tiến - Mũi Né. (Ảnh: internet)

 

Nghề làm nước mắm đã gắn bó với người dân Phan Thiết từ những ngày đầu lập địa và cho đến ngày hôm nay nó vẫn được lưu giữ và phát triển. Khi đến cửa ngõ Phan Thiết, đặc biệt vào những ngày mùa, có thể dễ dàng bắt gặp những sân mắm, những thùng lều cao nghều trải dài… cảm nhận vị mặn chát của muối, hương đặc trưng của cá, mắm. Nước mắm Phan Thiết sóng sánh, có mùi thơm đặc trưng mà không nơi đâu có được.

Nước mắm Phan Thiết nổi tiếng thơm ngon, đã trở thành sản phẩm được ưa chuộng trên thị trường. (Ảnh: internet)

 

Nguyên liệu chính làm nên nước mắm Phan Thiết là cá cơm. Có nhiều loại cá cơm như cá cơm sọc tiêu, cơm than, cơm đỏ, sọc phấn, phấn chì, cơm lép... nhưng ngon nhất là cá cơm than và sọc tiêu. Ngoài ra cũng có thể là một số loại cá có kích thước vừa và nhỏ khác. Lý do để cá cơm được ưu tiên lựa chọn là vì loại cá nhỏ, con to chỉ bằng ngón tay út hay bằng chiếc đũa nhưng phân rã thành mắm nhanh, nên thời gian thành nước mắm cũng ngắn kết hợp với tay nghề của những người thợ chuyên nghiệp cho ra sản phẩm thơm ngon, đạt chuẩn.

 

Nguyên liệu chính làm nên nước mắm Phan Thiết là cá cơm. (Ảnh: internet)

 

Ban đầu, người Phan Thiết làm nước mắm vào các lu nhỏ, sau đó chuyển sang những mái lớn hơn. Quy trình ủ áp dụng tỉ lệ 3 cá - 1 muối đổ đầy mái, sau đó dùng vỉ ém lại, cho đá đè lên. Khi nào đạt độ thơm chín, mắm được đóng lại, bán đến đâu mới kéo rút đến đó. Thời gian ủ từ 6 tháng - 1 năm. Để tăng khối lượng sản xuất, nhiều cơ sở sử dụng thùng gỗ lớn, dung tích 2,5 - 8 khối. Ở lần vào thùng đầu, người dân gài vỉ tre và nén đá phía trên cho cá không nổi lên.

 

 

Từ năm 2007, thương hiệu “nước mắm Phan Thiết” đã được UBND tỉnh đăng ký bảo hộ vô thời hạn trên lãnh thổ Việt Nam. Qua đó, nước mắm được chứng nhận xuất xứ, chất lượng và an toàn vệ sinh thực phẩm (ATVSTP) trên địa bàn thành phố Phan Thiết. Hiện, mỗi năm khoảng 25 triệu lít nước mắm Phan Thiết được đưa ra thị trường, tiêu thụ trong cả nước và xuất khẩu đi Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản, châu Âu.

 


Quyên Nguyễn - VietKings (Tổng hợp)