[WOWTIMES – Đề cử Top 100 Làng nghề trăm tuổi Việt Nam 2023] (P.74) Làng nghề truyền thống rượu Bầu Đá – Bình Định

25-02-2023

(kyluc.vn) Rượu bầu đá Bình Định được mệnh danh là “Đệ Nhất Danh Tửu” bởi hưởng vị ấn tượng không đâu sánh bằng, chỉ uống một lần sẽ nhớ mãi không quên. Từ thời xưa, loại rượu này vốn chỉ được đem để dâng Vua chúa, quan lại, nhưng người có tiền có quyền. Hương men say nồng của rượu còn đi vào vào trang thơ nổi tiếng càng thể hiện rõ sức quyến rũ của loại “quốc tửu” này.

 

Tương truyền rằng xưa kia rượu bầu đá Bình Định vốn chỉ được làm để tiến cống lên vua Chế Mân và chỉ những người có quyền thế lớn mới có thể được thưởng thức loại rượu thượng hạng này. Bởi nguồn nước để nấu rượu phải được lấy từ bàu đá tại xóm Tân Long, thôn Cù Lâm, xã Nhơn Lộc, huyện An Nhơn, tỉnh Bình Định mới có thể ra được hương vị đúng chuẩn nên lượng rượu được sản xuất ra rất hạn chế. Điều này càng làm tăng thêm sự quý giá của loại rượu này trước đây.

 

Làng nghề truyền thống rượu Bầu Đá. (Ảnh: internet)

 

Điều làm nên hương vị đặc biệt của rượu Bầu Đá không chỉ là công thức mà còn chính là nguồn nước tại xóm Tân Long, thôn Cù Lâm, xã Nhơn Lộc, huyện An Nhơn, tỉnh Bình Định. Hiện nay dòng nước gốc được sử dụng để nấu rượu tại đây đã bị cạn kiệt do bị phù sa bồi đắp cũng như con người sử dụng quá nhiều, dấu tích còn lại chỉ là một ao cạn trồng rau muống. Ngoài ra gần đó vẫn còn một ngôi miếu cổ được người dân làng nghề thường xuyên thời cúng “miễu Bàu Đá”.

 

Rượu bầu đá Bình Định được mệnh danh là “Đệ Nhất Danh Tửu”.

 

Để nấu thành công một mẻ rượu bầu đá Bình Định đòi hỏi rất nhiều yếu tố như nguồn nước phải tuyệt đối là nước từ ngọn nguồn sông Kôn nhưng phải được lấy giếng bộng đất nung, giếng đá ong chứ chứ không được dùng nước được lấy từ giếng bê tông xi măng nếu không rượu sẽ bị thay đổi về mùi vị và màu sắc, người sành rượu chỉ cần nhìn màu rượu hoàn toàn có thể nhận ra điều này. Ngoài ra quy trình chọn nguyên liệu, chế biến men phải được làm thủ công được giã mịn bằng tay, không được dùng máy móc. Men được dùng nấu rượu ngon nhất là men Bình Hóa, Đập Đá, Bả Cảnh, tuyệt đối không được dùng men trung Quốc. Cơm rượu thường làm từ gạo, nếp hay đậu xanh, tùy từng thương hiệu nhưng thường dùng đậu xanh là khó nhất. Cơm rượu phải được nấu chín đều, hạt nào hạt nấy nở tơi xốp, không được não hay cháy khét, nếu gặp các tình trạng này đều phải đổ bỏ.

 

Rượu ngon hơn khi nấu bằng lửa nhỏ, nấu trong nồi đồng.

 

Một điều thú vị khác ảnh hưởng đến hương vị rượu bàu đá chứ Nẫu chính là thời điểm lấy nước nấu rượu. Theo những người nấu rượu lâu năm, thường nước được nấu rượu trong tháng 2 – 4 âm lịch là ngon nhất bởi dòng nước lúc này cực kỳ mát lành và trong trẻo. Vào mùa nóng, dòng nước cũng nóng theo khiến chất lượng rượu có phần giảm đi đôi chút, tuy nhiên nếu không phải một người sành sỏi thì cũng ít khi nhận ra điều này. Chính bởi sự tỉ mỉ và khắt khe trong từng công đoạn này đã đem đến cho hương vị rượu bàu đá một sự vương vấn khó quên. Rượu bàu đá thường khoảng 50- 52 độ, tuy nhiên người nấu rượu lâu năm thường không cần thực hiện các biện pháp đo nồng độ rượu mà chỉ cần lắng nghe tiếng rơi của rượu trong vại sành hoặc nhìn màu sắc, ngửi mùi hương từ rượu.

 

Nguyên liệu gạo (nếp) nấu chín chờ nguội ủ men.

 

Rượu bầu đá thường được đựng trong các bình có vòi hoặc cổ cao bằng sành. khi rót bạn sẽ đưa bình lên cao rồi nghiêng một góc phù hợp để dòng nước chảy thẳng xuống ly, lúc này rượu trong ly sẽ có một bề mặt tung bọt trắng xóa, tuy nhiên không nên để nước chảy hay bắn ra khỏi ly. Người uống rượu bàu đã quen đá nên nên nhấp nhỏ với vài ngụm đầu để kích thích vị giác sau đó mới uống nguyên chén. Người không rành uống rượu có thể pha với một chút nước để giảm nồng độ trước, sau đó mới uống cả để quen dần với hương vị này hơn.

 

(Ảnh: internet)

 

Tính đến nay, làng truyền thống rượu Bàu Đá hình thành và phát triển đã hơn 100 năm. Ban đầu người dân nấu rượu nhỏ lẻ, chủ yếu dùng trong hộ gia đình, dần dần rượu Bàu Đá của làng được nâng lên tầm đặc sản, vang danh khắp nơi từ Nam ra Bắc. Tuy nhiên, khách du lịch đến tham quan làng truyền thống rượu Bàu Đá từ trước đến nay thường là các hội cựu chiến binh, đoàn thanh niên hay các đoàn khách lẻ từ các địa phương khác. Chính vì vậy, bên cạnh việc nỗ lực giữ gìn làng nghề truyền thống, nâng cao chất lượng rượu thì nơi đây đang hướng đến phát triển du lịch cộng đồng, giúp làng nghề được biết đến nhiều hơn và xúc tiến đầu ra cho sản phẩm.

 

 

Quyên Nguyễn - VietKings (Tổng hợp)