[WOWTIMES- Top 100 Công trình trên 100 tuổi] (P.40) Lăng Tự Đức- chốn an giấc ngàn thu của vị vua tài hoa, nhã nhặn (1864- 2022)

15-09-2022

[VIETKINGS – NIÊN LỊCH &THÀNH TỰU (WOWTIMES] Lăng vua Tự Đức sở hữu kiến trúc tinh tế, mang đậm tâm hồn thi sĩ của vị vua tài hoa. Nằm yên bình giữa không gian xanh mướt của chốn núi non trùng điệp, quả chẳng sai khi nói rằng nơi an giấc ngàn thu của vị vua uyên bác, thâm thúy này là một trong những công trình kiến trúc ấn tượng bậc nhất thế kỷ XIX.

Được mệnh danh là một trong những công trình đẹp nhất của thời nhà Nguyễn, lăng Tự Đức là nơi yên nghỉ của ông vua thi sĩ Tự Đức. Với kiến trúc mang đậm nét tinh tế, bao bọc bởi một không gian xanh mượt của núi rừng cây cỏ, lăng Tự Đức được xây dựng phù hợp với một tâm hồn thi sĩ lãng mạn, mộng mơ nhưng không kém phần uyên bác, thâm thúy.

                   

Lăng vua Tự Đức (Ảnh: baotangcungdinh.vn)

 

[WOWTINES] Lịch sử về vua Tự Đức và quá trình xây dựng lăng của ông.

Hoàng đế Tự Đức tên thật là Nguyễn Phúc Hồng Nhậm, sinh năm 1829 là con trai thứ hai của hoàng đế Thiệu Trị. Năm 1848 ông lên ngôi hoàng đế theo di chiếu của vua cha, lấy niên hiệu là Tự Đức - vị hoàng đế thứ 4 Triều Nguyễn và là vị hoàng đế có thời gian trị vì lâu nhất trong số 13 vị, 36 năm (1848-1883).

 

Các bà phi ở lăng hoàng đế Tự Đức (Ảnh: aavh.org)

 

Năm 1858, thực dân Pháp bắn những phát súng đầu tiên vào cảng biển Đà Nẵng và sau đó lần lượt chiếm đóng 6 tỉnh Nam Kỳ. Trước những thất bại liên tiếp trong chính sách điều hành đất nước, cũng như những nỗi buồn nội tại của bản thân. Hoàng đế Tự Đức bắt đầu nghĩ đến việc xây dựng hành cung thứ hai của mình làm nơi tiêu sầu và cũng đề phòng khi ra đi bất chợt.

Năm 1864, Sau khi các quan chuyên môn về địa lý đi xem đất và chọn được vị trí ở làng Dương Xuân Thượng. Hoàng đế Tự Đức cho khởi công xây dựng lăng với tên gọi ban đầu là “Vạn Niên Cơ”, sau đó đổi tên thành Khiêm Cung và sau khi hoàng đế mất được gọi là Khiêm Lăng.

                       

Khiêm Cung Môn – Cổng chính vào khu vực tẩm (nơi thờ cúng) (Ảnh: internet)

 

Toàn bộ khuôn viên lăng Tự Đức được gói gọn trong vòng la thành 12 ha, gồm 50 công trình lớn nhỏ được phân bố dàn trải trên những thế đất phức tạp. Toàn bộ lăng được phân bố trên 2 trục song song cùng lấy núi Giáng Khiêm làm tiền án, lấy núi Dương Xuân làm hậu chẩm, hồ Lưu Khiêm làm yếu tố minh đường.  Hồ Lưu Khiêm, hồ được các nhà thiết kế lợi dụng nguồn nước của con suối tự nhiên, đào sâu, nới rộng, nằm các thế đất mà thành. Hồ là nơi hoàng đế dạo thuyền ngắm cảnh và cũng là nơi thả sen tạo cảnh quan. Bên bờ hồ là những ngôi nhà tạ đó là Dũ Khiêm Tạ và Xung Khiêm Tạ, góp phần tạo nên sự phong phú và những điểm nhấn vô cùng thiết yếu cho “khu vườn lăng”.

 

Dũ Khiêm Tạ được xây dựng năm 1864 cùng với nhiều công trình khác trong Khiêm Lăng. Nhà thuỷ tạ này là nơi dành cho nhà vua bước xuống thuyền. (Ảnh: baotangcungdinh.vn)

 

Xung Khiêm Tạ là nơi dành cho hoàng đế câu cá ngắm cảnh và vịnh thơ. Nó lớn hơn Dũ Khiêm Tạ rất nhiều với kiến trúc Trùng thiềm điệp ốc, đây là kiến trúc phổ biến trong kiến trúc cung đình. (Ảnh: baotangcungdinh.vn)

 

Điện chính của lăng Tự Đức là Hòa Khiêm Điện, đây là nơi làm việc của nhà vua khi còn sống, và được sử dụng làm nơi thờ hoàng đế và hoàng hậu sau khi hoàng đế băng hà. Cách bố trí trong điện lần lượt từ ngoài vào trong, đầu tiên sẽ là án thờ ở vị trí ngoài cùng, tiếp theo là bàn thờ, sập thờ và trong cùng là khám thờ, nơi để bài vị của hoàng đế và hoàng hậu Lệ Thiên Anh. Hiện nay trong khuôn viên của điện Hòa Khiêm còn trưng bày một số hiện vật liên quan đến đời sống sinh hoạt của hoàng đế Tự Đức và các phi tần như cành vàng lá ngọc, bộ trò chơi đầu hồ, đôi hài, tập thơ, đôi đũa kim giao… Đặc biệt, bộ sưu tập tranh gương được trưng bày tại đây cũng rất có giá trị.

 

Điện Hòa Khiêm – Lăng Tự Đức (Ảnh: internet)

 

Có thể nói rằng Khiêm Cung được xem là hành cung thứ hai của nhà vua, do đó, hoàng đế Tự Đức đã cho xây một nhà hát cho riêng mình trong khu vực lăng. Đó chính là nhà hát Minh Khiêm Đường. Đây được xem là một trong những nhà hát cổ nhất của Việt Nam, được xây dựng vào thế kỷ 19.

 

Nhà hát Minh Khiêm nơi Lăng Tự Đức là một trong số những nhà hát cổ nhất Việt Nam (Ảnh: internet)

 

Như các khu lăng tẩm triều Nguyễn khác, trong khuôn viên lăng Tự Đức còn dành riêng một khu vực cho các bà phi theo hầu hoàng đế lên lăng thưởng cảnh (khi hoàng đế còn sống) và lo việc hương khói (khi hoàng đế đã qua đời). Đó là khu Y Khiêm Viện và Trì Khiêm Viện, hiện các công trình này đã bị hư hỏng hoàn toàn nhưng vẫn còn các dấu tích như tường thành, giếng nước, sân gạch, cửa tò vò…Đặc biệt, trong khuôn viên lăng hoàng đế Tự Đức còn có khu vực lăng của Lệ Thiên Anh hoàng hậu, vợ chính thức của hoàng đế Tự Đức. Tên thật của bà là Võ Thị Duyên, là người đoan trang, xuất thân từ gia đình danh giá có học vấn, hiểu lễ nghi. Hoàng hậu băng thệ vào năm 1904 và được an táng trong khuôn viên lăng của chồng mình.

 

Lăng Lệ Thiên Anh hoàng hậu, vợ chính thức của hoàng đế Tự Đức (Ảnh: internet)

 

Khu vực Lăng mộ

Mở đầu khu vực Lăng mộ chính là khu vực nhà bia với tấm bia Khiêm Cung Ký, là văn bia khắc bài văn do chính hoàng đế Tự Đức biên soạn vào năm 1871. Khiêm Cung Ký là tấm bia độc bản, không trùng với bất cứ nội dung bia nào khác. Ngoài ra, đây là tấm bia có số lượng văn tự nhiều nhất ở Việt Nam với 4.935 chữ Hán khắc trên cả hai mặt bia, cũng là tấm bia có kích thước đồ sộ, trọng lượng lớn nhất trong các bia cùng loại ở lăng các hoàng đế Nguyễn. Đặc biệt, đây cũng chính là nơi lưu giữ nét bút của chính tác giả trên văn bia - bút tích của hoàng đế Tự Đức.

 

Khu vực lăng mộ (Ảnh: internet)

 

Khu vực lăng mộ, nơi chôn cất thi hài của hoàng đế được bao quanh bởi lớp tường thành, phía trước - sau đều có tấm bình phong làm tiền án và hậu chẩm, lấy hồ Tiểu Khiêm là yếu tố minh đường, bốn bề thông reo. Chính giữa là bia mộ hoàng đế được xây bằng đá. Tuy nhiên, nơi đặt thi hài của nhà vua được giữ bí mật hoàn toàn.

 

 (Ảnh: baotangcungdinh.vn)

 

Trải qua bao thăng trầm của lịch sử, Lăng Tự Đức vẫn ở đấy như một minh chứng rõ nét nhất về một thời lẫy lừng của vị vua uyên bác, thâm sâu ngày trước. Tương tự những công trình cổ kính khác tại Huế, Lăng Tự Đức hệt bức tranh cổ kính phảng phất dư vị hoài cổ nhưng vẫn quyến rũ và hấp dẫn đến lạ.

 

 


Quyên Nguyễn- Wowtimes (Tổng hợp)