[WOWTIMES- Top 100 Công trình trên 100 tuổi] (P.51) Chùa Quảng Nghiêm- cổ tự ngàn năm di sản kiến trúc Phật giáo của Việt Nam (1210- 2022)

26-09-2022

[VIETKINGS – NIÊN LỊCH &THÀNH TỰU (WOWTIMES] Trải qua hàng trăm năm lịch sử, vẫn trầm mặc cùng năm tháng và gắn liền với những truyền thuyết về Đức Thánh Bối anh linh. Chùa Quảng Nghiêm là ngôi chùa thiêng được xếp vào hàng “tứ đại danh thắng xứ Đoài” xưa.

Chùa Trăm Gian là tên gọi quen thuộc của chùa Quảng Nghiêm (hay còn gọi là chùa Tiên Lữ), nằm trên một quả đồi cao khoảng 50m ở thôn Tiên Lữ, xã Tiên Phương, huyện Chương Mỹ, Hà Nội. Chùa Trăm Gian được coi là một trong 4 ngôi chùa thiêng thuộc hàng “tứ đại danh thắng của xứ Đoài”, bên cạnh các chùa, như: Chùa Trầm, chùa Thầy và chùa Tây Phương.  

 

Chùa Trăm Gian cổ kính (Ảnh: internet)

 

Chùa Trăm Gian được coi là di sản kiến trúc Phật giáo của Việt Nam; một trong những ngôi chùa độc đáo có một không hai ở nước ta. Ở sân chùa có gác chuông hai tầng tám mái được dựng vào năm Quý Dậu - 1693, niên hiệu Chính Hòa, đời Lê Hy Tông, là một công trình kiến trúc có giá trị nghệ thuật cao. Chùa Trăm Gian còn giữ được nhiều di vật và tượng quý.

 

Cảnh vật ngôi chùa ngàn năm trang nghiêm tĩnh lặng (Ảnh: internet)

 

Lịch sử Chùa Quảng Nghiêm

Chùa Trăm Gian được lập từ đời Lý Cao Tông, niên hiệu Trinh Phù thứ 10 (năm 1185- 1210). Đến thời nhà Trần, hòa thượng Bình An, quê ở Bối Khê tu ở đây, tương truyền là người có nhiều phép lạ. Sau khi ông mất, dân làng xây tháp để giữ gìn hài cốt và tôn gọi là Đức Thánh Bối. Ngôi chùa lớn với quy mô như hiện nay đã được trùng tu và xây dựng thêm qua nhiều thời kỳ.

 

Chùa hiện lưu giữ 153 pho tượng, hầu hết bằng gỗ một số ít bằng đất nung, trong đó có nhiều bức tượng quý. (Ảnh: internet)

 

Bên cạnh những giá trị về mặt lịch sử, chùa Trăm Gian đặc biệt có giá trị rất lớn về mặt kiến trúc. Chùa Trăm Gian là một quần thể kiến trúc rất độc đáo. Qua nhiều lần trùng tu thì hiện nay chùa có tất cả là 104 gian, nhìn tổng thể thì chùa gồm 3 cụm kiến trúc chính:

Cụm thứ nhất ở lối ra vào, gồm 4 trụ cột cao với 2 quán ở 2 bên, trước đây là nơi đánh cờ người trong ngày diễn ra hội. Gần đó là nhà Giá Ngự nhìn ra hồ sen, nơi đặt kiệu Thánh trong Lễ rước Thánh.

 

Giá Ngự chùa Trăm Gian (Ảnh: internet)

 

Cụm thứ hai là một tòa gác chuông, cách cụm thứ nhất khoảng một trăm bậc. Gác chuông chùa Trăm Gian được dựng năm 1693, là một trong số ít gác chuông cổ còn lại đến ngày nay, mang dấu ấn nghệ thuật kiến trúc và chạm khắc độc đáo. Gác cao 2 tầng, 8 mái có hình chạm rồng xen lẫn mây lửa. Chuông được đúc năm 1974 cao 1.1m, đường kính 0.6m, có khắc bài minh của Phan Huy Ích. Nhìn từ xa tòa gác chuông trông giống như một bông hoa sen thanh thoát khổng lồ. Leo thêm 25 bậc đá xanh hình rồng mây sẽ đến sân trên, ở đây có kê 1 sập đá hình chữ nhật với nhiều hoa văn tinh xảo.

 

Khoác lên mình nét đẹp cổ kính xưa cũ nhưng gác chuông cụm thứ 2 vẫn mang đậm dấu ấn nghệ thuật kiến trúc và chạm khắc độc đáo. (Ảnh: internet)

 

Cụm thứ ba là chùa chính gồm nhà bái đường, tòa thiêu hương, thượng điện, 2 dãy hành lang, nhà tổ và lầu trống. Chùa chính có 3 gian thờ: gian thờ Phật; gian thờ Thánh; gian thờ Quan Âm, gia đình Đô đốc Đặng Tiến Đông. Chùa đặt 153 pho tượng chủ yếu bằng gỗ, một số ít bằng đất nung phủ sơn. Nhưng đáng chú ý nhất về mặt lịch sử là tượng Đô đốc Đặng Tiến Đông – tướng lĩnh của vua Quang Trung – người có công trùng tu ngôi chùa và tượng đức Thánh Bối có cốt đan bằng mây, ngoài bọc vải sơn, đặt trong khám gỗ, tương truyền là tượng đặt hài cốt của ông. Ngoài ra, tượng Tuyết Sơn, tượng Quan Âm, bộ Thập bát La hán,… cũng là những tác phẩm nghệ thuật đặc sắc bằng phù điêu gỗ sơn và đất nung.

 

Là nơi tập trung của các công trình chính như nhà bái đường, tòa thiêu hương, thượng điện, 2 dãy hành lang, nhà tổ và lầu trống (Ảnh: internet)

 

Hàng năm, sau Tết Nguyên Đán, lễ hội chùa Trăm Gian được tổ chức để tưởng nhớ đức thánh Bối. Hội chùa diễn ra với rất nhiều hoạt động như rước kiệu thánh, thi cỗ chay và trình rối cạn, ngoài ra còn có các trò như đánh cờ người, đấu vật, múa rối nước,…

 

Suốt bao đời nay, chùa Trăm Gian được coi là một di sản độc đáo và cũng là một niềm tự hào của người dân huyện Chương Mỹ. Hằng năm, chùa Trăm Gian thu hút hàng trăm nghìn lượt du khách gần xa đến tham quan, chiêm bái, lễ Phật. Với những giá trị lớn về mặt lịch sử và kiến trúc, chùa Trăm Gian đã được công nhận di tích lịch sử cấp quốc gia. (Ảnh: internet)

 

 

 


Quyên Nguyễn- Wowtimes (Tổng hợp)