[WOWTIMES- Top 100 Công trình trên 100 tuổi] (P.60) Điện Hòn Chén – di tích ẩn chứa những giai thoại kỳ bí bên bờ Hương giang (1886- 2022)

01-10-2022

[VIETKINGS – NIÊN LỊCH &THÀNH TỰU (WOWTIMES] Điện Hòn Chén là chốn linh thiêng có vị trí quan trọng trong đời sống tinh thần của người dân xứ Huế. Đây cũng là ngôi điện duy nhất ở Huế có sự kết hợp giữa nghi thức cung đình và tín ngưỡng dân gian một cách hài hòa, đặc sắc.

Điện Hòn Chén tọa lạc trên núi Ngọc Trản, thuộc địa phận làng Ngọc Hồ,  thị xã Hương Trà, tỉnh Thừa Thiên Huế. Đây là ngôi điện có vị trí quan trọng trong đời sống tâm linh của người dân xứ Huế, và cũng là điện thờ duy nhất ở Huế có sự kết hợp ăn ý giữa nghi thức cung đình và tín ngưỡng văn hóa, dân gian. Điện Hòn Chén là nơi ngày xưa người Chăm-pa thờ nữ thần Po Nagar, sau đó, người Việt theo Thiên Tiên Thánh giáo tiếp tục thờ bà dưới danh xưng Thánh mẫu Thiên Y A Na. Ngoài ra, tại Điện Hòn Chén còn thờ Phật, Thánh Quan công và hơn 100 vị thần thánh thuộc hàng đồ đệ của các thánh thần nói trên.

                

Điện Hòn Chén tọa lạc trên núi Ngọc Trản – Một ngọn núi với vị trí địa lý cực kỳ đặc biệt, xung quanh bao phủ bởi dòng sông Hương. (Ảnh: internet)

 

Lịch sử của Điện Hòn Chén

Điện thờ Hòn Chén được khởi công xây dựng dưới thời vua Gia Long, mục đích chủ yếu để thờ Đạo Giáo. Song dưới thời vua Nguyễn, điện nhắc đến trong các văn tự cổ với cái tên chính thức là “Ngọc Trản Sơn Từ”, tức “điện thờ tại núi Ngọc Trản”. Thời vua Đồng Khánh, khi chờ mãi mà vua cha Tự Đức vẫn chưa cho nối ngôi, ông đành nhờ mẹ lên đền Ngọc Trản cầu đảo và hỏi Thánh Mẫu Thiên Y A Na xem ông có làm vua được không. Mẫu cho biết ông sẽ được như ý nguyện. Vì thế, ngay sau khi tức vị vào năm 1886, để trả ơn Thánh Mẫu, ông đã cho xây lại đền này một cách khang trang, cho đúc thêm nhiều đồ tự khí để thờ, và đổi tên ngôi đền là Huệ Nam Ðiện.

Điện Hòn Chén gắn liền với giai thoại nổi bật nhất của nơi đây. Khi vua Minh Mạng trong một lần đi thuyền trên sông Hương thì có đánh rơi một chén ngọc quý. Tưởng chừng sẽ chẳng thể nào lấy lại được thì một con rùa đã nổi lên, miệng ngậm chén ngọc trả lại cho vua.

 

Điện Hòn Chén là ngôi điện duy nhất ở Huế có sự kết hợp giữa nghi thức cung đình và tín ngưỡng dân gian một cách hài hòa, đặc sắc. (Ảnh: internet)

 

Kiến trúc Điện Hòn Chén

Điện Hòn Chén không chỉ đóng vai trò là một di tích tôn giáo mà còn là một di tích kiến trúc phong cảnh khi được lồng vào trong khung cảnh hữu tình của xứ Huế. Điện Hòn Chén tọa lạc trên núi Ngọc Trản – Một ngọn núi với vị trí địa lý cực kỳ đặc biệt, xung quanh bao phủ bởi dòng sông Hương. Kiến trúc Điện Hòn Chén mang vẽ đẹp độc đáo nhờ nghệ thuật trang trí mỹ thuật bậc nhất cuối thế kỷ 19. Các công trình này đều hướng ra dòng sông Hương hiền hòa, được bao quanh và ẩn mình sau những tàng cây cao xanh mướt.

 

Điện Hòn Chén là một cụm di tích gồm khoảng 10 công trình kiến trúc to nhỏ khác nhau. (Ảnh: internet)

 

Điện Hòn Chén là một cụm di tích gồm khoảng 10 công trình kiến trúc to nhỏ khác nhau đều nằm lưng chừng sườn núi Ngọc Trản, hướng mặt ra sông Hương, ẩn mình dưới những tàng cây cao bóng cả. Mặt bằng của toàn bộ cụm di tích này không lớn lắm, công trình kiến trúc chính là Minh Kính Đài tọa lạc ở giữa, bên phải là nhà Quan Cư, Trinh Cát Viện, Chùa Thánh bên trái là dinh Ngũ Hành, bàn thờ các quan, động thờ ông Hổ, am Ngoại Cảnh. Sát mép bờ sông còn có am Thủy Phủ. Ngoài ra, trong phạm vi ấy còn có nhiều bệ thờ, nhiều am nhỏ nằm rải rác đó đây. Chính kiến trúc của đền cùng với dòng sông, làng mạc, núi non, tạo nên cho bức tranh của điện Hòn Chén thêm hữu tình.

 

Nhiều công trình kiến trúc nhỏ lẻ được phân bố rộng khắp trong phạm vi của ngôi điện. (Ảnh: internet)

 

Phong cách bài trí ở điện Hòn Chén không quá cầu kỳ, làm cho không gian thờ phụng trở nên khác biệt. Khung cảnh xung quanh có cây cối thiên nhiên, sông nước dịu dàng như hòa làm một. 

 

 (Ảnh: internet)

 

Minh Kính Đài- công trình kiến trúc chính của Điện Hòn Chén

Minh Kính Đài là nơi diễn ra hoạt động tế lễ, hành hương ở điện Hòn Chén. Được chia làm 3 cung theo thứ tự từ cao đến thấp: 

Đệ Nhất Cung (Thượng Cung): là nơi thờ thánh mẫu Vân Hương, vua Đồng Khánh, nữ thần Thiên Y A Na và một số vị thần khác.

Đệ nhị cung: là khu vực thờ nhiều tượng thần thánh và bày biện các lễ cúng để rước sắc vào những ngày lễ lớn 

Đệ Tam Cung: là chỗ cử hành lễ và là địa điểm du khách dâng hương cúng bái. 

 

Minh Kính Đài. (Ảnh: internet)

 

Vào cuối thế kỷ XIX, Minh Kính Đài là công trình tiêu biểu cho nghệ thuật kiến trúc khảm sành sứ đỉnh cao và sử dụng biểu tượng con phụng làm hình ảnh để trang trí. Nghệ thuật chạm khắc tinh xảo này đã khiến du khách có cảm giác những con chim phụng đang bay lượn, tụ hội về đây. Theo quan niệm của dân gian thì đây chính là biểu tượng cho sự may mắn, an lành.

 

Tượng thờ Thánh Mẫu tại điện. (Ảnh: internet)

 

Điện Hòn Chén không chỉ là công trình tôn giáo, văn hóa mang dấu ấn đặc biệt, gắn liền với đời sống tâm linh của người dân xứ Huế từ bao đời nay mà còn là điểm du lịch nổi tiếng cùa vùng đất có Kinh Thành Huế cổ kính. Điện Hòn Chén là nơi thờ đa thần với nhiều lễ hội mang tính tín ngưỡng trong năm như: Lễ hội điện Hòn Chén diễn ra hai lần: Lễ Xuân tế diễn ra vào tháng 2, lễ Thu tế vào tháng 7.

 

Lễ hội Điện Hòn Chén. (Ảnh: internet)

 

Điện Hòn Chén Huế không chỉ sở hữu kiến trúc độc đáo mà còn giữ vai trò là chốn linh thiêng, nơi hội tụ nhiều tín ngưỡng tôn giáo, văn hóa đặc sắc. Điện Hòn Chén đã được công nhận là di tích cấp Quốc gia theo Quyết định số 2009/1998 QĐ/BVHTT, ngày 26/9/1998 của Bộ Văn hóa Thông tin.

 

 

 


Quyên Nguyễn- Wowtimes (Tổng hợp)