[WOWTIMES- Top 100 Công trình trên 100 tuổi] (P.68) Đình Tây Đằng – “bảo tàng nghệ thuật dân gian” của thế kỷ XVI (Tk: XVI – 2022)

06-10-2022

[VIETKINGS – NIÊN LỊCH &THÀNH TỰU (WOWTIMES] Đình Tây Đằng là một công trình cổ hiếm hoi làm từ gỗ còn gần như nguyên vẹn cho tới ngày nay. Ngôi đình này chứa đựng những giá trị kiến trúc chạm khắc đặc sắc, độc đáo và được coi như một bảo tàng nghệ thuật dân gian của thế kỷ XVI.

Đình Tây Đằng ở thôn Đông, thị trấn Tây Đằng, huyện Ba Vì. Ngôi đình này chứa đựng những giá trị kiến trúc chạm khắc đặc sắc, độc đáo và được coi như một bảo tàng nghệ thuật dân gian của thế kỷ XVI.  Đình Tây Đằng là một trong số ít ngôi đình cổ Việt Nam được bảo tồn khá nguyên vẹn với gần 500 năm tuổi. Đình Tây Đằng được Chính phủ Việt Nam xếp hạng là Di tích Quốc gia đặc biệt ngày 9/12/2013.

                    

Vẻ đẹp thanh tịnh, yên ả của đình Tây Đằng. (Ảnh. (internet)

 

Đình Tây Đằng được các nhà khoa học xác định được xây dựng vào thế kỷ thứ XVI với chức năng là nơi sinh hoạt cộng đồng của cư dân làng xã xưa. Đình được lựa chọn kỹ từ vị trí xây dựng đến chất liệu, thợ thi công. Đình có kết cấu trồng rường giá chiêng - kết cấu chỉ có thể thấy ở một vài kiến trúc còn niên đại rất xưa với 48 cột gỗ lớn nhỏ, không gian chia thành 5 gian, 4 mái và hàng hiên bao quanh.

 

Tòa Đại Đình với hệ cột trụ biểu với hình tượng phượng múa, nghê chầu trên chóp cột. (Ảnh: internet)

 

Kiến trúc của đình gồm: cổng đình, hồ bán nguyệt, nghi môn, tả- hữu mạc, đại đình, giếng đình và một số hạng mục phụ trợ khác.

 

Hoa văn trên mái đình. (Ảnh: internet)

 

Nghệ thuật điêu khắc, trang trí kiến trúc đình Tây Đằng được thể hiện trên toàn bộ kết cấu gỗ của ngôi đình, hầu như không có mảng trống nào trên gỗ là không có chạm khắc trang trí. Nét độc đáo của đình Tây Đằng được thể hiện qua các bức chạm khắc đậm chất dân gian. Toàn bộ hơn 1.300 chi tiết chạm khắc gỗ trong đình Tây Đằng không hề trùng nhau một chi tiết nào và được bố trí hài hòa, không mang tính đối xứng như các chi tiết kiến trúc ở những ngôi đình khác. Với kỹ thuật chạm khắc đến đỉnh cao của một hình thức thao diễn, tạo nên những tác phẩm điêu khắc tuyệt tác, dù những tác phẩm này đứng riêng biệt hay hòa nhập trong một tổng thể kiến trúc. Các đề tài được tập trung vào các loại hình cơ bản như: linh vật, hình tượng con người, biểu tượng tự nhiên và cây cỏ được “vũ trụ” hóa. Các linh vật thì phổ biến nhất là rồng, lân, hươu, phượng, voi, ngựa... hay miêu tả đời sống, sinh hoạt của con người, đó là đốn củi, đuổi hổ, bắt rắn, làm xiếc, trồng lúa...

 

Giếng nước cổ ở Đình Tây Đằng. (Ảnh: internet)

 

Nghệ thuật chạm khắc gỗ đình Tây Đằng. (Ảnh: internet)

 

Bên cạnh giá trị về mặt kiến trúc, Đình Tây Đằng còn là nơi thờ Thánh Gióng, Thần Nông, Tản Viên Sơn Thánh, Sơn Tinh, những vị anh hùng văn hoá, biểu trưng cho sức mạnh của dân tộc trong việc chế ngự thiên tai, lũ lụt và chống giặc ngoại xâm... Nơi đây ngày nay vẫn là nơi tổ chức lễ hội truyền thống thường niên vào đầu năm của người dân làng Tây Đằng. Với những giá trị kiến trúc lịch sử và văn hóa, đình Tây Đằng được ví như bảo tàng nghệ thuật dân gian thế kỷ XVI, là di sản vô giá của tổ tiên để lại cho các thế hệ con cháu ngày nay.

 

Đình Tây Đằng được xem là “bảo tàng văn hoá, nghệ thuật dân gian” thế kỷ XVI. (Ảnh: internet)

 

Đình Tây Đằng không chỉ là trung tâm sinh hoạt văn hóa của nhân dân địa phương, nơi hội tụ cộng đồng làng xã, mà còn là một “bảo tàng văn hoá, nghệ thuật dân gian” sống động, là nguồn tư liệu sáng giá để chúng ta nghiên cứu, tìm hiểu về lịch sử, văn hoá của cộng đồng và dân tộc.

 

 


Quyên Nguyễn- Wowtimes (Tổng hợp)