[WOWTIMES- Top 100 Công trình trên 100 tuổi] (P.83) Chùa Kim Liên – bông sen vàng trên mặt nước Tây Hồ (Tk: XVII – 2022)

14-10-2022

[VIETKINGS – NIÊN LỊCH &THÀNH TỰU (WOWTIMES] Chùa Kim Liên là ngôi cổ tự nằm tại địa phận phố Từ Hoa, làng Nghi Tàm, phường Quảng An, quận Tây Hồ, thành phố Hà Nội. Vị trí chùa nhìn được ra Hồ Tây thơ mộng, kết hợp với quang cảnh linh thiêng chốn cửa thiền khiến ngôi chùa này được mệnh danh là “Bông sen vàng trên mặt nước Tây Hồ”.

Chùa Kim Liên là nơi thờ tự và tưởng niệm nàng công chúa Từ Hoa đoan trang đức độ, người có công giúp dân chăn tằm dệt lụa thời vua Lý Thần Tông (1128 – 1138).

Lịch sử Chùa Kim Liên

Lịch sử hình thành và phát triển chùa Kim Liên được ghi lại rằng: Trước đây vào thời Lý, vua Lý Thần Tông (1128-1138) đã cho lập ở vị trí này một cung điện mang tên Từ Hoa. Từ Hoa công chúa, con gái vua Lý Thần Tông cùng các cung nữ đã trồng dâu, nuôi tằm, dệt vải tại đây. Khi công chúa qua đời, tại nền cũ của cung điện được dựng lên một ngôi chùa.

Đến thời Trần, trại Tằm Tang đổi thành phường Tích Liên, ngôi chùa này cũng được mang tên là Đống Long. Sang thời Lê, chùa đổi tên thành Đại Bi. Tấm bia trong chùa dựng thời vua Lê Nhân Tông ghi rõ: “năm Thái Hòa thứ nhất (tức năm 1443) dựng chùa, gọi là chùa Đại Bi”.

Năm 1771 đời Lê Cảnh Hưng, chùa được tu bổ trên quy mô lớn và được đổi thành Kim Liên Tự (chùa Kim Liên).

Năm 1792 đời vua Quang Trung, chùa được xây dựng lại một số hạng mục. Sau 1 năm thì hoàn thiện với diện mạo cơ bản giống như hiện nay.

 

Hình ảnh chùa Kim Liên xưa. (Ảnh: internet)

 

Chùa được Bộ Văn hóa xếp hạng Di tích lịch sử cấp quốc gia vào ngày 28/4/1962. Vẻ đẹp của chùa Kim Liên đã được ghi lại trong Tang thương ngẫu lục của Danh sĩ Phạm Đình Hổ rằng:

“…chùa xoay lương ra sông Nhị, hồ Tây quanh trước mắt, khói sóng man mác, trời nước một màu…”,

“… phía bên trái có mấy gò nổi, tháp gạch xây ở trên, khóm trúc, cội tùng phơ phất…”

 

Chùa Kim Liên được ví như bông sen vàng trên mặt nước Tây Hồ. (Ảnh: internet)

 

Chùa Kim Liên tọa lạc trên mảnh đất hình con rùa nằm ở phía bắc hồ Tây. Toàn bộ kiến trúc của chùa mang biểu tượng của một bông sen khổng lồ. Từ tam quan cho đến kiến trúc chính điện, với những tàu đao vút lên, các lớp mái đan nhau san sát liên tục, khiến cho ngôi chùa như một bông sen nổi trên mặt nước hồ Tây.

 

(Ảnh: internet)

 

Giá trị của chùa là ở kiến trúc nghệ tuật đặc sắc và độc đáo. Chùa làm theo kiến trúc chữ tam – một lối kiến trúc tôn giáo cổ truyền. Ở miền Bắc nước ta chỉ có hai ngôi chùa được xây dựng theo lối kiến trúc này là chùa Kim Liên và chùa Tây Phương. Chùa có mái chồng diêm, hai tầng tám mái, mái lợp ngói mũi hài cổ, tường xây mộc không chát, các đầu tường đều có cửa sổ tròn theo chữ nhà Phật là “sắc sắc, không không”. Đặc biệt các họa tiết trang trí được thể hiện với các đề tài phong phú và đa dạng như trúc lão, rồng phượng, vân mây, cây ngô đồng, nổi bật và tập trung hơn cả là hình ảnh bông hoa sen trên mặt nước được thể hiện rất tinh xảo và sống động, kỹ thuật chạm khắc ở đây đạt đến trình độ điêu luyện.

 

Vườn tháp mộ và khuôn viên sân chùa. (Ảnh: internet)

 

Có lẽ biểu tượng hoa sen không chỉ được thể hiện ra trong hình thức của bộ mái chồng diêm, mà còn được thể hiện trên từng chạm khắc cũng như trên những chi tiết nhỏ nhất của kiến trúc. Toàn bộ hệ thống chân cột của cả ba tòa nhà đều được đặt trên các chân tảng hình hoa sen. Hệ thống các cột trốn đặt trên các xà ngang xà góc của chùa cũng được tạo ra dưới dạng thức của một bông sen. Đặc biệt hơn nữa, trên những tàu góc của bộ mái, người ta cũng chạm khắc hình bông sen. Rồi đến các đấu kê nâng mái cũng được chạm biểu tượng này. Tất cả hợp lại như tạo nên một thế giới cực lạc lung linh.

 

Một số chi tiết chạm trổ của chùa Kim Liên. (Ảnh: interent)

 

Chùa Kim Liên hướng về phía Tây Nam, ra phía hồ Tây. Chùa nằm trên một bán đảo, nhô ra hồ, mặt phía Bắc là hồ, mặt phía Nam là ao dài Nghi Tàm. Chùa gồm các hạng mục công trình: Nghi môn, Tiền đường, Trung đường, Hậu đường (đặt song song với nhau tạo thành hình chữ “tam”) và các công trình phụ trợ khác.

 

Cổng tam quan toát lên vẻ đẹp thầm kín và kiêu hãnh với kiến trúc gỗ độc đáo: Hàng bốn cột gỗ tròn, bên trên có hệ con sơn đua rộng ra phía tầng dưới, thu hẹp dần ở tầng tên đỡ bộ vì mái với những tàu đao vút cong. Đôi cột cái ở giữa to cao nâng dải mái vươn lên tạo thành cổng lớn, cao rộng hơn hai cổng hai bên, với hình rồng, hình hoa lá tinh xảo, uyển chuyển. Tổ chức Kỷ lục Việt Nam đã xác lập kỷ lục cho chùa Kim Liên với nội dung: “Ngôi chùa có tam quan bằng gỗ thời Lê lớn nhất”. (Ảnh: interent)

 

Tiền đường là một tòa nhà đặt trên một bệ cao 3 bậc so với mặt sân, 5 gian, mái chồng diêm, 2 tầng, 8 mái. Mặt trước 3 gian giữa là các cửa bức bàn. 2 gian đầu hồi xây gạch mộc với cửa tròn hình sắc sắc, không không. Phần lớn diện tích Tiền đường để trống. Đây là nơi chuẩn bị các đồ tể lễ và tinh thần trước khi vào Tam bảo. (Ảnh: internet)

 

Hai bên gian giữa Tiền đường là gian như hành lang thông với tòa Trung đường và Hậu đường phía sau. (Ảnh: internet)

 

Trung đường là một tòa 3 gian, mái chồng diêm, 2 tầng, 8 mái. Công trình cao hơn so với tòa Tiền đường phía trước và Hậu đường phía sau. Đây là nơi được chạm khắc nhiều nhất. (Ảnh: internet)

 

Hậu đường là một tòa 5 gian, mái chồng diêm, 2 tầng 8 mái, tương tự như tòa Tiền đường. Bên trong Hậu đường, tại gian giữa, đặt ban thờ với các lớp tượng theo triết lý nhà Phật, song có những khác biệt so với ban thờ tại Trung đường. Trên cùng là bộ tượng Tam Thế, tiếp theo có tượng A-di-đà với hai Bồ tát Quán Thế Âm và Đại Thế Chí ngồi ở hai bên, dưới cùng là tượng các tôn giả A Nan, Ca Diếp đứng chắp tay. (Ảnh: internet)

 

Ba lớp chùa được liên kết với nhau bằng một ống máng chung. Mái cùa 3 tòa Tiền đường, Trung đường và Hậu đường chùa Kim Liên cùng chung theo kiểu chồng diêm, 2 tầng, 8 mái với 8 tám đầu đao uốn cong theo kiểu kiến trúc hướng về bầu trời. Chân cột kê trên đá tảng chạm hình hoa sen cách điệu. Hệ thống tường xây kín xung quanh để mộc, làm nền cho việc trổ các cửa tròn hình sắc sắc, không không theo quan niệm Phật giáo…Trang trí chạm khắc bên trong chùa thường sử dụng dạng lá ba chẽ có gân nổi, hoa sen, ngọn lửa... Tại đây không có chạm khắc đề tài rồng ổ, rồng đàn như ở nhiều chùa khác.

 

(Ảnh: internet)

 

Mang biểu tượng độc đáo của một bông sen và hoa sen sinh ra trong hoa sen để kiến tạo nên một cực lạc thế giới, từ kiến trúc cho đến điêu khắc và nghệ thuật trang trí trên các văn bia nơi chùa Kim Liên đã góp thêm nét độc đáo riêng biệt cho nghệ thuật tạo hình Thăng Long xưa.

 

 

 


Quyên Nguyễn- Wowtimes (Tổng hợp)