[USKINGS] Top 20 nhân vật phi thường tại Hoa Kỳ - P20 - John Forbes Nash Jr (Bluefield) : 30 năm chiến đấu với căn bệnh tâm thần phân liệt của nhà toán học đại tài

25-05-2021

(Kyluc.vn - uskings.us) Nhà toán học Mỹ vĩ đại John Nash, qua đời trong một vụ tai nạn xe hơi ở New Jersey (Mỹ) năm 2015, được đánh giá là một trong những thiên tài toán học vĩ đại nhất của thế kỷ 20. Cuộc đời ông là cuộc phiêu lưu kỳ lạ qua những đỉnh cao và vực sâu.

Lý thuyết trò chơi của tiến sĩ Nash, được gọi là Cân bằng Nash, là công cụ toán học đơn giản nhưng hùng mạnh để phân tích hàng loạt chiến thuật cạnh tranh trong cả toán học, kinh tế và khoa học xã hội như cạnh tranh giữa các tập đoàn hay quá trình ra quyết định của các cơ quan lập pháp.

Nghiên cứu của tiến sĩ Nash đóng vai trò rất quan trọng trong kinh tế học và hiện được áp dụng trong nhiều lĩnh vực khác, bao gồm sinh học tiến hóa. Giáo sư toán học Harold Kuhn của ĐH Princeton từng nói: “Tôi nghĩ trong thế kỷ 10 không có nhiều ý tưởng vĩ đại về kinh tế học. Trong tốp 10 chắc chắn có Cân bằng Nash”.

Ông John Nash sinh ngày 13-6-1928 ở Mỹ. Khi còn nhỏ ông đã thể hiện sự thông minh kiệt xuất. Hồi học trung học, ông tình cờ đọc được cuốn Men of mathematics (Những người đàn ông của toán học) của E.T. Bell và lập tức say mê môn toán.

 

 

Sau đó, ông thể hiện thiên tài của mình khi tự chứng minh định lý Fermat. Định trở thành kỹ sư như cha, ông Nash đăng ký học tại ĐH Carnegie Mellon, nhưng được sự khuyến khích của các giáo sư, ông quyết định chuyển sang ngành toán. Sau khi lấy bằng cử nhân và thạc sĩ tại ĐH Carnegie, ông chuyển tới ĐH Princeton.

Tại đây, ông Nash với vẻ điển trai và cao ráo lập tức trở nên nổi tiếng vì trí thông minh, sự kiêu ngạo, những thói quen kỳ lạ cũng như tham vọng vô bờ bến. Ông sáng tạo ra trò chơi Nash và nó lập tức trở thành nỗi ám ảnh của các sinh viên ĐH Princeton. Ông cũng xử lý thành công vấn đề duy nhất mà hai nhà tiên phong của lý thuyết trò chơi là Von Neumman và Oskar Morgenstern không giải được.

Sau khi lấy bằng tiến sĩ ở ĐH Princeton, ông Nash trở thành nhà tư vấn của Tập đoàn RAND và làm giáo viên Viện Công nghệ Massachusetts (MIT). Ông tiếp tục tấn công những vấn đề khó trong toán học mà không ai giải đáp được, đặc biệt trong lĩnh vực hình học vi phân. Nhưng khi sự nghiệp cất cánh, cuộc đời của tiến sĩ Nash bắt đầu trở nên phức tạp.

Sau quãng thời gian yêu nữ y tá Eleanor Stier, kết quả là con trai đầu tiên của ông ra đời năm 1953, tiến sĩ Nash bắt đầu quan hệ với nhiều người đàn ông và gây tai tiếng ở Tập đoàn RAND. Năm 1957, ông kết hôn với bà Alicia Larde, một sinh viên vật lý tại MIT.

Đầu năm 1959, khi bà Alicia có bầu, tiến sĩ Nash rơi vào khủng hoảng với căn bệnh tâm thần phân liệt quái ác. Ông phải nhập viện nhiều lần, bị điều trị bằng liệu pháp sốc điện. Ông trốn đến châu Âu một thời gian, gửi thiệp với những thông điệp bí ẩn cho bạn bè và đồng nghiệp. Dù lý thuyết trò chơi ngày càng phát triển, tên tuổi tiến sĩ Nash ngày càng lẫy lừng nhưng trên thực tế ông đã biến mất khỏi thế giới toán học.

 

 

Nhưng tiến sĩ Nash rất may mắn có gia đình, bạn bè và đồng nghiệp đã đứng sau hỗ trợ ông. Bà Alicia ly dị ông vào năm 1963, nhưng vẫn ở bên cạnh giúp đỡ ông (Họ tái hôn năm 2001). Bà Alicia thuyết phục ông Nash đến nhà bà tịnh dưỡng vào năm 1970. Bà Alicia đã nuôi chồng và con trai mình với nghề lập trình viên. Họ cũng nhận được sự giúp đỡ tài chính của gia đình và bạn bè.

Vào đầu thập niên 1990, Ủy ban Nobel bắt đầu xem xét khả năng trao giải Nobel cho ông Nash. Bệnh tật của ông cũng bắt đầu thuyên giảm. Sau này, ông kể ông đơn giản là tự quyết định trở lại với sự bình thường.

“Tôi thoát khỏi những tư duy diên rồ mà không cần đến thuốc men nào ngoại trừ những thay đổi về hóc môn do tuổi tác lớn dần lên” – ông từng viết như thế.

Các đồng nghiệp đã thuyết phục Ủy ban Nobel rằng ông Nash có đủ sức khỏe để nhận giải thưởng cao quý này. Giải Nobel kinh tế cùng với bộ phim “A beautiful mind” đã giúp biến ông Nash trở thành người nổi tiếng bên ngoài thế giới toán học và kinh tế học, đồng thời giúp gia đình ông khôi phục nền tảng tài chính vững vàng hơn.

Sau này, tiến sĩ Nash tiếp tục làm việc, đi công tác, phát biểu tại các hội nghị khoa học và nỗ lực xây dựng một lý thuyết trò chơi mới. Bạn bè mô tả ông có phần lặng lẽ và ngượng ngịu, nhưng vẫn thể hiện được sự quyến rũ và cả nét kiêu ngạo của thời trẻ.

Theo Liên minh Kỷ lục Thế giới (worldkings.org)


Thanh Huyền - VietKings (biên tập và nguồn ảnh: internet)

 

Bảo tàng Kỷ lục Việt Nam mobile
Pepsi
Tổ chức Kỷ lục Châu Á
Viện Top Thế giới
Tổ chức Kỷ lục Đông Dương
Tổ chức Kỷ lục Hoa Kỳ