Paella trong tiếng của vùng Catalan nghĩa là "cái chảo". Trên thực tế, đây là món cơm chiên thập cẩm với các loại rau quả, thịt hoặc hải sản. Phần lớn du khách quốc tế nhắc đến ẩm thực Tây Ban Nha đều nghĩ ngay đến món cơm Paella. Còn đối với người dân địa phương, nhắc đến món ăn này, họ sẽ nghĩ ngay tới Valencia. Vùng đất nằm bên bờ biển phía đông của đất nước được coi là "cội nguồn" của món ăn nức tiếng thế giới này. Valencia còn là vùng sản xuất lúa gạo chính kể từ khi người Moor mang gạo du nhập vào Tây Ban Nha hơn 1.200 năm trước.

Ban đầu, Paella khởi nguồn là một bữa ăn đơn giản của nông dân, được nấu trên lửa củi bởi những người làm đồng cho bữa trưa. Món ăn được làm từ gạo và bất kỳ nguyên liệu nào có sẵn: cà chua, hành tây, ốc sên và đậu để tạo nên hương vị và kết cấu. Đôi khi, người ta còn thêm thịt thỏ, vịt hoặc gà, và nghệ tây dành riêng cho những dịp đặc biệt để tạo nên màu vàng đặc trưng cho món ăn. Theo truyền thống, paella được dùng trực tiếp từ chảo, mỗi người dùng một thìa gỗ riêng. 

Khi gạo Valencia ngày càng phổ biến, các công thức nấu paella cũng phát triển và đa dạng hơn. Ngày nay, paella là một thuật ngữ chung để chỉ khoảng 200 món cơm (arroces) riêng biệt chỉ tính riêng ở Valencia, chưa kể đến vô số phiên bản khác được thưởng thức trên khắp Tây Ban Nha và thế giới. Điều thú vị là, một chảo cơm Paella Valenciana "chính hiệu" không hề có hải sản—chỉ có thịt gà, thỏ, ốc sên, đậu xanh và đậu trắng.

Theo nhiều tài liệu, cái tên "paella" thực ra ám chỉ chính cái chảo dùng để nấu món ăn, chứ không phải món ăn. Tuy nhiên, trong văn hóa truyền miệng của người Tây Ban Nha lại có khá nhiều giả thuyết thú vị xoay quanh cái tên này. Một câu chuyện lãng mạn cho rằng món ăn này ban đầu được một người tình chuẩn bị cho vị hôn thê của mình, từ "paella" là biến thể của "para ella" ("dành cho cô ấy" trong tiếng Tây Ban Nha). Đặc biệt, tại Tây Ban Nha, đàn ông mới thường là người nấu paella trong những buổi họp mặt, bữa tiệc của gia đình. Một giả thuyết khác thì liên hệ “paella” với từ "baqiyah" trong tiếng Ả Rập, có nghĩa là "thức ăn thừa," ám chỉ nguồn gốc của món ăn xuất phát từ những nguyên liệu còn sót lại trong những gia đình nghèo khó. 

Trong văn hóa Tây Ban Nha, paella được ra đời để gắn kết mọi người lại với nhau. Khoảnh khắc mọi người cùng chuẩn bị nguyên liệu, cùng nhau nấu nướng và cùng nhau thưởng thức được đánh giá là những giây phút vui vẻ, hạnh phúc với những nụ cười bất tận. 

Theo Liên minh Kỷ lục Thế giới (WorldKings)